Mở đầu của công tác lập kế hoạch là ngay từ lúc phát hiện, nghiên cứu vấn đề và kết thúc của lập kế hoạch là chọn được một phương án tối ưu, ra quyết định. Trong quá trình đó thì lập kế hoạch phải giải quyết được hai nhiệm vụ cơ bản là: Thứ nhất là xác định, xây dựng mục tiêu cho tổ chức cần hướng tới và cần đạt được trong tương lai. Nhiệm vụ thứ hai là phải đưa ra được những phương thức để đạt được mục tiêu đó một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất. 12 Đinh Thanh Bình - QTKD 06-08 Luận văn tốt nghiệp Tùy thuộc vào tình hình thực tế, tùy thuộc vào hoàn cảnh và môi trường của tổ chức mà tổ chức có những mục tiêu cụ thể cần vươn tới.
Đó là những công việc mà tổ chức phải làm trong tương lai. Những công việc đó chính là mục tiêu của tổ chức mục tiêu có thể là mục tiêu dài hạn hạn (thường lớn hơn 5 năm), có thể là mục tiêu trung hạn (từ 1 đến 5 năm) và cũng có thể là mục tiêu ngắn hạn (thường nhỏ hơn 1 năm) và cũng có thể mục tiêu đó là mục tiêu bộ phận hoặc mục tiêu toàn bộ. Nhưng nhìn chung lại thì mục tiêu đều giúp cho tổ chức vận hành một cách trôi chảy, tồn tại và phát triển theo đúng con đường mà tổ chức đã đưa ra. Mục tiêu rất đa dạng việc xác định mục tiêu là tùy thuộc vào môi trường đa dạng của tổ chức, ví dụ: có tổ chức theo đuổi theo mục tiêu là lợi nhuận cao, đa dạng sản phẩm, dẫn đầu sản phẩm… Tóm lại mục tiêu là những công việc mà tổ chức cần phải đạt được trong tương lai.
Chính vì vậy, nên khi đề ra một mục tiêu bất kỳ thì đều phải đảm bảo tính khách quan, tính khả thi và phải rõ ràng. Mục tiêu cần thỏa mãn các yêu cầu “SMART”: cụ thể (Specific); đo lường được (Measurable); phân công được (Assignable); thực tế (Realistic); có tính thời gian (Time bound). Có mục tiêu định tính và mục tiêu định lượng, tuy nhiên để cho mục tiêu rõ ràng thì trong quá trình lập kế hoạch nên đề ra các mục tiêu định lượng. Một tổ chức có thể có rất nhiều mục tiêu trong cùng một khoảng thời gian cho nên các mục tiêu cần phải được sắp xếp theo một thứ tự ưu tiên nhất định.
Những mục tiêu quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại của tổ chức thì phải được đặt lên hàng đầu và sau cùng là những mục tiêu thứ yếu và có thể kéo dài thời gian thực hiện. Việc sắp xếp các mục tiêu theo một thứ tự ưu tiên là rất quan trọng nhằm đảm bảo và xác định cho việc phân bổ nguồn lực có hạn của tổ chức và xác định được thứ tự ưu tiên cũng như thời hạn thực hiện. Vì vậy, mà công việc xác định mục tiêu là một công việc rất quan trọng trong mọi tổ chức nói chung và trong công tác lập kế hoạch nói riêng. Nội dung quan trọng thứ hai trong công tác lập kế hoạch là phải đưa ra được phương thức để đạt được mục tiêu đã đề ra.
Phương thức là phương pháp, cách thức, công cụ mà tổ chức sử dụng để thực hiện các công việc trong tương lai. Một mục tiêu đề ra muốn thực hiện được thì phải có những phương thức nhất định. Phương thức chỉ ra con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất để đạt được mục tiêu của tổ chức. Do đó, phương thức đảm bảo cho tổ chức có đạt được mục tiêu đề ra.
Vì vậy, việc đưa ra các phương thức phải đảm bảo thực hiện được, phải nằm trong giới hạn nguồn lực có hạn của tổ chức, tránh đưa ra những phương thức xa vời không thực hiện được hoặc lãng phí nguồn lực của tổ chức. Việc xây dựng các phương thức phải phát huy được thế mạnh của tổ chức và tận dụng những điểm yếu của đối thủ cạnh tranh, đồng thời phải nắm rõ hoàn cảnh của tổ chức. Phương thức đưa ra cũng phải đảm bảo tính chính xác, rõ ràng và khả thi, phải cụ thể chi tiết 13 Đinh Thanh Bình - QTKD 06-08 Luận văn tốt nghiệp nhằm hướng dẫn cho cấp dưới thực hiện. Đồng thời, bản kế hoạch cũng phải chỉ ra được ai là người thực hiện từng hoạt động trên con đường thực hiện mục tiêu và cũng cần chỉ ra thời gian để thực hiện từng hoạt động đó.
Kế hoạch hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là một hoạt động chủ quan có ý thức có tổ chức của con người nhằm xác định mục tiêu, phương án, bước đi, trình tự và cách thức tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh. Kế hoạch được xác định là khâu đầu tiên và quan trọng nhất trong quy trình quản lý doanh nghiệp. Nó thể hiện ý đồ của chủ thể quản lý đối với sự phát triển trong tương lai của đối tượng quản lý và các giải pháp để thực thi có hiệu quả các mục tiêu xác định. Kế hoạch hoá doanh nghiệp thể hiện kỹ năng tiên đoán mục tiêu phát triển và tổ chức quá trình thực hiện mục tiêu đặt ra.
Công tác này bao gồm các hoạt động: Lập kế hoạch là khâu giữ vị trí quan trọng hàng đầu trong công tác kế hoạch hoá doanh nghiệp, nó là quá trình xác định các mục tiêu, chỉ tiêu kế hoạch và đề xuất chính sách giải pháp áp dụng. Kết quả của việc soạn lập kế hoạch là một hệ thống các kế hoạch của doanh nghiệp được hình thành và nó chính là cơ sở cho việc thực hiện và kiểm tra việc thực hiện các công tác sau của kế hoạch hoá. Tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra, điều chỉnh và đánh giá kế hoạch: đây là những hoạt động tiếp sau của công tác kế hoạch hoá nhằm biến kế hoạch vào thực tế hoạt động của doanh nghiệp. Đây là quá trình tổ chức, phối hợp hoạt động của các bộ phận, các yếu tố nguồn lực của doanh nghiệp, triển khai các hoạt động khác nhau theo các mục tiêu kế hoạch đặt ra.
Quá trình triển khai kế hoạch không chỉ đơn giản là xem xét những hoạt động cần thiết của doanh nghiệp mà nó còn thể hiện ở khả năng dự kiến, phát hiện những điều bất ngờ có thể xuất hiện trong quá trình hoạt động và khả năng ứng phó những điều bất ngờ đó. Quá trình kiểm tra, theo dõi, điều chỉnh kế hoạch giúp doanh nghiệp không chỉ xác định được tất cả những rủi ro trong hoạt động của mình mà còn có khả năng quản lý rủi ro với sự hỗ trợ của việc tiên đoán có hiệu quả và xử lý những rủi ro đó trong quá trình thực hiện mục tiêu đặt ra. Công tác đánh giá kế hoạch sẽ là cơ sở giúp cho doanh nghiệp xây dựng những phương án kế hoạch tiếp sau một cách chính xác và sát thực hơn. Như vậy, kế hoạch hoá doanh nghiệp thực chất là một quy trình hoàn toàn rõ ràng dựa trên cơ sở một phương pháp khoa học, nó gồm quá trình xây dựng kế hoạch, tổ chức thực thi và đánh giá kế hoạch, điều chỉnh kế hoạch.
14 Đinh Thanh Bình - QTKD 06-08 Luận văn tốt nghiệp Sơ đồ 1.1: Sơ đồ quy trình kế hoạch hóa trong doanh nghiệp (APDC) ®iÒu chØnh (ADJ) LËp kÕ ho¹ch (PLAN) Xác định mục tiêu và Thực hiện các điều quy trình cần thiết để chỉnh cần thiết thực hiện mục tiêu Đánh giá và phân tích Tổ chức thực hiện quá trình thực hiện quy trình đã dự định KiÓm tra (CHECK) Thùc hiÖn (DO) Tóm lại, lập kế hoạch là công việc trước tiên của tổ chức, là công việc nền tảng trong mỗi tổ chức. Kết quả của công tác lập kế hoạch là đưa ra đựơc bản kế hoạch kinh doanh, chiến lược phát triển, con đường đi và phương thức hành động của tổ chức. Một bản kế hoạch kinh doanh hoàn chỉnh, được xây dựng một cách cẩn thận sẽ góp phần không nhỏ vào thành công của tổ chức. Do đó, mọi tổ chức cần chú trọng công tác lập kế hoạch để đưa ra được những bản kế hoạch cụ thể rõ ràng, khả thi nhằm đem lại thành công cho tổ chức trong quá trình tồn tại và phát triển của mình.
Mặt khác kế hoạch là công việc thường xuyên của mọi hệ thống. Nói cách khác quy trình APDC là một quy trình liên tục phát triển có phản hồi.2 Vai trò Có thể nói lập kế hoạch có một vai trò đặc biệt quan trọng và là công việc không thể thiếu ở mọi tổ chức. Trước tiên là bởi vì lập kế hoạch là một trong bốn chức năng của quản lý là lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra. Lập kế hoạch là chức năng đầu tiên của quản lý, là chức năng khởi đầu của quản lý.
Nó là nền tảng cho việc thực hiện các chức năng khác của quản lý. Thiếu lập kế hoạch thì các chức năng khác cũng trở nên vô nghĩa, không thực hiện được. Việc lập kế hoạch tốt sẽ giúp cho các chức năng khác dễ dàng thực hiện hơn nhờ đã được chuẩn bị kỹ lưỡng về mọi mặt. Lập kế hoạch còn có một vai trò quan trọng khác là bước trung gian giữa hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện.
Hay lập kế hoạch chính là cầu nối trung gian giữa ý tưởng và thực hiện. Là bước trung gian nhưng lại là công việc không thể thiếu được trong mọi tổ chức. Một ý tưởng kinh doanh muốn biến 15 Đinh Thanh Bình - QTKD 06-08 Luận văn tốt nghiệp thành hiện thực phải thông qua con đường lập kế hoạch. Trước tiên lập kế hoạch sẽ phác họa lại các ý tưởng sau đó các ý tưởng sẽ được chi tiết hóa và lựa chọn.
Sau đó, từ bản kế hoạch chi tiết đó sẽ được biến thành hiện thực thông qua các chức năng khác của quản lý là tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra. Kế hoạch là công cụ của nhà quản lý. Thể hiện ở chỗ kế hoạch là vật truyền dẫn tác dụng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý. Kế hoạch do nhà quản lý lập ra và thể hiện ý chí, quan điểm của người lập ra nó.
Nó phụ thuộc vào kỹ năng cũng như kinh nghiệm của người lập kế hoạch. Kế hoạch là những công việc mà tổ chức phải thực hiện trong tương lai. Trong quản lý tổ chức nên biết vận dụng tốt công cụ kế hoạch sẽ tạo điều kiện cho tổ chức phát triển ổn định. Lập kế hoạch là quá trính làm thích ứng với những biến động diễn ra trong môi trường của mỗi tổ chức.
Môi trường của tổ chức có thể là môi trường bên trong hoặc môi trường bên ngoài.