Luận văn: Tổ chức hoạt động của mạng lưới ISSN và Trung tâm ISSN Việt Nam

Tìm hiểu về tổ chức và hoạt động của mạng lưới ISSN và Trung tâm ISSN Việt Nam. Phân tích chi tiết quy trình, chính sách cấp và quản lý mã số ISSN.

• Tác giả: Trần Thị Hoàng Hạnh
• Người hướng dẫn: Ts. Tạ Bá Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Văn Hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Thư Viện
• Đề tài: Tổ Chức, Hoạt Động Của Mạng Lưới Issn Và Trung Tâm Issn Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Thư Viện
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện về ISSN Việt Nam và vai trò cốt lõi

Hệ thống mã số chuẩn quốc tế cho xuất bản phẩm nhiều kỳ (ISSN - International Standard Serial Number) là một công cụ định danh thiết yếu trong bối cảnh hội nhập toàn cầu. Tại Việt Nam, việc áp dụng ISSN không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn đóng vai trò then chốt trong việc quản lý, trao đổi và phổ biến tri thức, đặc biệt đối với các tạp chí khoa học. Mã ISSN là một chuỗi tám chữ số duy nhất, được tiêu chuẩn hóa bởi Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) theo tiêu chuẩn ISO 3297, giúp xác định một cách chính xác và không nhầm lẫn một ấn phẩm nhiều kỳ cụ thể, bất kể định dạng in ấn hay xuất bản điện tử. Sự hiện diện của ISSN trên một ấn phẩm khẳng định tính chuyên nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý thư viện, hoạt động trích dẫn khoa học, và truy cập thông tin trong các cơ sở dữ liệu ISSN toàn cầu. Thông qua việc chuẩn hóa này, các nhà nghiên cứu, thư viện và nhà xuất bản có thể dễ dàng theo dõi, trao đổi và bổ sung tài liệu, góp phần nâng cao vị thế của các ấn phẩm Việt Nam trên trường quốc tế. Việc triển khai một hệ thống quản lý ISSN bài bản, do đó, là một yêu cầu cấp thiết để thúc đẩy sự phát triển của ngành thông tin và xuất bản trong nước.

1.1. Sự cần thiết của mã số chuẩn trong định danh xuất bản phẩm

Trong bối cảnh hội nhập, việc chuẩn hóa sản phẩm và đáp ứng tiêu chí quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Đối với hoạt động thông tin - thư viện và xuất bản, mã số chuẩn quốc tế cho xuất bản phẩm nhiều kỳ (ISSN) giữ vai trò là một định danh quan trọng. Mã số này được sử dụng thường xuyên trong việc trao đổi, bổ sung và quản lý xuất bản phẩm nhiều kỳ (XBPNK) trên quy mô toàn thế giới. Thiếu ISSN, các tạp chí khoa học và ấn phẩm của Việt Nam sẽ gặp khó khăn trong việc lưu hành quốc tế, không được các hệ thống cơ sở dữ liệu lớn công nhận, ảnh hưởng đến uy tín và khả năng tiếp cận của cộng đồng khoa học toàn cầu. Hơn nữa, việc có một mã định danh duy nhất giúp đơn giản hóa các quy trình nghiệp vụ như đặt mua, kiểm soát biên mục và quản lý thư viện.

1.2. Cấu trúc và cách tính chữ số kiểm tra của mã ISSN

Một mã số ISSN tiêu chuẩn bao gồm tám chữ số, được chia thành hai nhóm bốn chữ số và ngăn cách bởi một dấu gạch ngang, với tiền tố “ISSN” đứng trước (ví dụ: ISSN 0317-8471). Bảy chữ số đầu tiên là mã định danh, trong khi chữ số thứ tám là chữ số kiểm tra. Chữ số kiểm tra có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác của mã số, giúp phát hiện lỗi khi sao chép hoặc nhập liệu. Nó được tính toán dựa trên thuật toán Modulo 11 với các trọng số từ 8 đến 2. Quy trình tính toán đảm bảo rằng mọi sai sót đơn lẻ, như thay đổi một chữ số hoặc hoán vị hai chữ số liền kề, đều sẽ bị phát hiện. Trong trường hợp kết quả tính toán cho ra số 10, chữ số kiểm tra sẽ được biểu thị bằng ký tự 'X'. Cấu trúc này khác biệt với ISBN (Mã số chuẩn quốc tế cho sách), vốn dùng để định danh cho từng cuốn sách riêng lẻ.

II. Giải mã thách thức quản lý mã ISSN Việt Nam tồn đọng

Lịch sử quản lý ISSN tại Việt Nam đã trải qua những giai đoạn phức tạp, để lại nhiều thách thức cần giải quyết. Trước khi có một trung tâm quốc gia chính thức, việc cấp ISSN được thực hiện gián tiếp thông qua các hệ thống khu vực, dẫn đến tình trạng thiếu nhất quán và khó kiểm soát. Giai đoạn gián đoạn kéo dài sau những biến động chính trị khu vực đã khiến nhiều xuất bản phẩm nhiều kỳ của Việt Nam không có mã định danh quốc tế hợp lệ, gây cản trở lớn cho hoạt động giao lưu học thuật và phát hành. Một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất là sự tồn tại của các khối mã số cũ không được quản lý chặt chẽ. Nhiều tạp chí vẫn sử dụng các mã ISSN được cấp từ thời kỳ trước, nhưng khi tra cứu ISSN trên hệ thống quốc tế thì thông tin không hợp lệ hoặc không tồn tại. Tình trạng này không chỉ làm giảm uy tín của ấn phẩm mà còn gây khó khăn cho các thư viện và cơ sở dữ liệu trong việc xác thực nguồn tài liệu. Việc rà soát, chuẩn hóa và cấp lại các mã số không hợp lệ là một nhiệm vụ cấp bách đối với cơ quan quản lý ISSN của Việt Nam, nhằm xây dựng một hệ thống đồng bộ và đáng tin cậy.

2.1. Giai đoạn đăng ký gián tiếp qua hệ thống MARSI 1987 1996

Trong khoảng thời gian từ 1988 đến đầu những năm 1990, Việt Nam tham gia vào HỆ THỐNG MARSI của các nước xã hội chủ nghĩa. Việc cấp ISSN cho các ấn phẩm trong nước được thực hiện gián tiếp thông qua Thư viện khoa học và kỹ thuật công cộng quốc gia của Liên Xô (cũ). Mặc dù đây là bước tiến ban đầu trong việc hội nhập, quy trình này bộc lộ nhiều hạn chế. Công tác quản lý không thống nhất và phụ thuộc vào một trung gian nước ngoài. Khi hệ thống MARSI sụp đổ, hoạt động cấp và quản lý ISSN tại Việt Nam bị gián đoạn hoàn toàn trong hơn một thập kỷ. Hệ quả là nhiều tạp chí khoa học và XBPNK không thể đăng ký mã số mới, gây ra một khoảng trống lớn trong việc định danh xuất bản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế.

2.2. Vấn đề tồn đọng với các khối mã số ISSN cũ 0866 0868

Một thách thức lịch sử để lại là việc kiểm soát các khối mã số cũ, đặc biệt là 0866 và 0868. Khi Trung tâm ISSN Việt Nam kiểm tra lại trên cơ sở dữ liệu ISSN quốc tế, nhiều sai lệch đã được phát hiện. Với khối 0866, một số mã đã có thông tin nhưng nhiều mã khác vẫn ở trạng thái trống (free). Nghiêm trọng hơn, khối 0868 thuộc phạm vi quản lý của Nga, nhưng một số tạp chí Việt Nam vẫn đang sử dụng mã số trong khối này một cách không hợp lệ. Điều này có nghĩa là định danh quốc tế của các tạp chí này không chính xác. Trung tâm ISSN Việt Nam không có thẩm quyền sửa đổi các biểu ghi này, buộc phải cấp lại mã số mới, gây ra sự không nhất quán và nhầm lẫn cho người dùng và các hệ thống thư viện.

III. Khám phá mô hình tổ chức Trung tâm ISSN Việt Nam NASATI

Để giải quyết những thách thức lịch sử và đáp ứng nhu cầu hội nhập, Trung tâm ISSN Việt Nam đã được thành lập, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Chính phủ Việt Nam đã chính thức nộp đơn gia nhập mạng lưới ISSN quốc tế, cam kết tuân thủ các điều lệ và tiêu chuẩn chung. Cục Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia (NASATI) được chỉ định làm cơ quan đầu mối, chịu trách nhiệm vận hành Trung tâm ISSN Quốc gia. Sự ra đời của trung tâm đã chuyển đổi hoàn toàn mô hình quản lý từ bị động, gián tiếp sang chủ động và trực tiếp. Trung tâm có chức năng và nhiệm vụ rõ ràng, từ việc cấp phát, đăng ký đến kiểm soát thư mục và quảng bá việc sử dụng ISSN trên toàn quốc. Tổ chức này không chỉ là một đơn vị hành chính mà còn là cầu nối giữa cộng đồng xuất bản Việt Nam với mạng lưới thông tin toàn cầu, đảm bảo mọi tạp chí khoa học và ấn phẩm nhiều kỳ trong nước được định danh xuất bản phẩm một cách chính xác và được công nhận trên phạm vi quốc tế. Hoạt động của trung tâm được điều phối trực tiếp bởi Trung tâm ISSN quốc tế tại Paris, tuân thủ các quy tắc và chính sách thống nhất.

3.1. Quá trình hình thành và gia nhập mạng lưới ISSN quốc tế

Nhận thấy nhu cầu cấp bách, từ năm 2002, Cục Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia (NASATI) đã liên lạc với Trung tâm ISSN quốc tế và trình công văn lên Chính phủ xin gia nhập mạng lưới. Quá trình này kéo dài đến năm 2005, bao gồm các bước quan trọng như nghiên cứu Điều lệ hoạt động, xác định vai trò của các bộ ngành, và gửi thư chính thức đến Tổng Giám đốc UNESCO. Ngày 11/3/2005, Việt Nam chính thức được chấp nhận là quốc gia thành viên, và NASATI trở thành Trung tâm ISSN Việt Nam. Sự kiện này đã chấm dứt giai đoạn gián đoạn, mở ra một kỷ nguyên mới cho việc quản lý xuất bản phẩm nhiều kỳ một cách chuyên nghiệp và có hệ thống.

3.2. Chức năng nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của trung tâm

Với tư cách là thành viên của mạng lưới, Trung tâm ISSN Việt Nam, do NASATI vận hành, có các nhiệm vụ cốt lõi: cấp mã số chuẩn quốc tế cho xuất bản phẩm nhiều kỳ; đăng ký và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu các XBPNK trong nước; tham gia vào hoạt động chuẩn hóa và kiểm soát thư mục cấp quốc gia và quốc tế; khuyến khích việc sử dụng ISSN rộng rãi; và hợp tác với các trung tâm quốc gia khác. Về nhân lực, trung tâm có các cán bộ chuyên trách được đào tạo nghiệp vụ bài bản, luôn nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ Trung tâm ISSN quốc tế. Cơ cấu này đảm bảo hoạt động cấp phát và quản lý diễn ra hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng xuất bản.

IV. Hướng dẫn thủ tục cấp ISSN Việt Nam cho tạp chí khoa học

Quy trình đăng ký và cấp mã số ISSN tại Việt Nam được xây dựng một cách rõ ràng và minh bạch, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị xuất bản. Thủ tục cấp ISSN bắt đầu bằng việc chuẩn bị một bộ hồ sơ đăng ký ISSN đầy đủ theo quy định. Hồ sơ này không chỉ yêu cầu các giấy tờ pháp lý như giấy phép xuất bản mà còn cần một bản mẫu của ấn phẩm để trung tâm có thể thẩm định nội dung và hình thức. Sau khi tiếp nhận, Trung tâm ISSN Việt Nam sẽ tiến hành kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, đối chiếu thông tin và thực hiện việc cấp mã số từ khối số đã được phân bổ. Toàn bộ quá trình được thiết kế để đảm bảo mỗi ấn phẩm chỉ nhận một mã ISSN duy nhất, gắn liền với một nhan đề khóa (key title) không thể tách rời. Sau khi cấp, trung tâm sẽ hướng dẫn chi tiết cách trình bày mã số trên ấn phẩm, dù là bản in hay xuất bản điện tử, nhằm đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Quy trình này không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là một bước kiểm soát chất lượng, giúp nâng cao tính chuyên nghiệp cho các tạp chí khoa học Việt Nam.

4.1. Hồ sơ đăng ký ISSN bao gồm những giấy tờ cần thiết nào

Để thực hiện thủ tục cấp ISSN, đơn vị xuất bản cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ. Hồ sơ đăng ký ISSN bao gồm: 01 Đơn đề nghị cấp mã số ISSN; 01 Phiếu đăng ký ISSN điền đầy đủ thông tin về xuất bản phẩm; 01 bản sao công chứng Giấy phép xuất bản; và 01 bản mẫu của số đầu tiên hoặc số gần nhất của ấn phẩm. Việc cung cấp đầy đủ và chính xác các giấy tờ này là điều kiện tiên quyết để hồ sơ được thẩm định nhanh chóng. Các biểu mẫu có thể được tải về từ cổng thông tin của NASATI để thuận tiện cho các đơn vị.

4.2. Các bước thẩm định và quy trình cấp mã số ISSN chính thức

Sau khi nhận hồ sơ hợp lệ, Trung tâm ISSN Việt Nam tiến hành thẩm định. Mã số ISSN được lấy tuần tự từ khối số do Trung tâm ISSN quốc tế cấp cho Việt Nam. Một biểu ghi thư mục sẽ được tạo lập và đăng ký vào cơ sở dữ liệu ISSN Register toàn cầu. Khi biểu ghi được xác nhận, trung tâm sẽ gửi thông báo chính thức về mã số được cấp, kèm theo hướng dẫn chi tiết về cách in mã số trên trang bìa của ấn phẩm. Đơn vị xuất bản phải nộp lại một bản in có mã số ISSN mới để trung tâm kiểm tra. Quá trình chỉ được coi là hoàn tất khi việc sử dụng mã số được xác nhận là đúng quy cách.

V. Phương pháp quản lý và kiểm soát hiệu quả mã số ISSN

Việc cấp mã số chỉ là bước khởi đầu; công tác quản lý và kiểm soát sau đó mới là yếu tố quyết định sự thành công của hệ thống ISSN. Trung tâm ISSN Việt Nam chịu trách nhiệm giám sát chặt chẽ việc sử dụng mã số trên từng số phát hành của xuất bản phẩm nhiều kỳ. Quy trình quản lý bao gồm việc theo dõi sự tuân thủ quy cách trình bày mã số, xử lý các thay đổi liên quan đến ấn phẩm, và thu hồi mã số khi cần thiết. Một trong những nhiệm vụ quan trọng là quản lý sự thay đổi. Khi một tạp chí thay đổi nhan đề chính, một mã ISSN mới phải được cấp để phản ánh sự thay đổi này, đồng thời tạo liên kết với mã số cũ trong cơ sở dữ liệu ISSN. Ngược lại, khi một ấn phẩm đình bản, mã số của nó sẽ được ghi nhận trạng thái ngừng hoạt động và không bao giờ được cấp lại cho một ấn phẩm khác. Các quy trình này đảm bảo tính toàn vẹn và chính xác của hệ thống định danh xuất bản phẩm, giúp công tác quản lý thư viện và tra cứu ISSN trên toàn cầu luôn được cập nhật và đáng tin cậy.

5.1. Giám sát việc sử dụng ISSN trên các xuất bản phẩm định kỳ

Trung tâm ISSN Việt Nam quản lý chặt chẽ việc sử dụng mã số thông qua hoạt động bổ sung, lưu chiểu ấn phẩm tại các thư viện lớn như Thư viện Quốc gia. Mọi thay đổi hoặc sai khác so với hướng dẫn ban đầu đều được phát hiện và thông báo trực tiếp đến cơ quan xuất bản để hiệu chỉnh. Việc giám sát này đảm bảo rằng mã ISSN được in đúng vị trí và định dạng, duy trì tính nhất quán và chuyên nghiệp cho tất cả các xuất bản phẩm nhiều kỳ đã được cấp mã.

5.2. Quy trình xử lý khi thay đổi nhan đề hoặc đình bản tạp chí

Quản lý thay đổi là một phần cốt lõi của hệ thống. Khi tên của một XBPNK thay đổi đáng kể, một mã ISSN mới và một nhan đề khóa mới sẽ được cấp. Mã số cũ sẽ được liên kết với mã số mới để người dùng có thể theo dõi lịch sử của ấn phẩm. Trong trường hợp XBPNK ngừng xuất bản (đình bản), Trung tâm ISSN Việt Nam sẽ cập nhật trạng thái của biểu ghi trong cơ sở dữ liệu ISSN để thu hồi mã số. Mã số này sẽ không được tái sử dụng cho bất kỳ ấn phẩm nào khác, đảm bảo mỗi mã ISSN là một định danh duy nhất và vĩnh viễn cho một ấn phẩm cụ thể.

VI. Top giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ISSN tại Việt Nam

Để hệ thống ISSN Việt Nam phát triển bền vững và phát huy tối đa hiệu quả, việc áp dụng các giải pháp chiến lược là vô cùng cần thiết. Một trong những ưu tiên hàng đầu là tối ưu hóa quy trình đăng ký và quản lý bằng công nghệ. Việc xây dựng một cổng thông tin trực tuyến cho phép các nhà xuất bản nộp hồ sơ đăng ký ISSN và theo dõi tiến độ sẽ giúp giảm thiểu thời gian và thủ tục hành chính. Đồng thời, việc tích hợp ISSN vào mã vạch EAN cho xuất bản phẩm nhiều kỳ sẽ mở ra nhiều tiện ích trong khâu phân phối và quản lý thương mại. Bên cạnh đó, công tác quảng bá và truyền thông cần được đẩy mạnh. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn cho cộng đồng xuất bản, thư viện và các nhà khoa học sẽ giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của ISSN. Xây dựng một cơ sở dữ liệu ISSN quốc gia cho phép công chúng tra cứu ISSN một cách dễ dàng cũng là một giải pháp quan trọng. Cuối cùng, cần có một chiến lược phát triển dài hạn, định hướng rõ ràng cho hệ thống ISSN Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh xuất bản điện tử ngày càng phát triển.

6.1. Tối ưu hóa quy trình và tích hợp ISSN vào mã vạch thương mại

Một giải pháp quan trọng là hiện đại hóa quy trình kỹ thuật. Trung tâm ISSN Việt Nam cần xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu hiệu quả, chẳng hạn như hệ thống ISSN Virtua được đề cập trong tài liệu nghiên cứu. Việc tối ưu hóa quy trình đăng ký trực tuyến sẽ giảm bớt gánh nặng hành chính. Ngoài ra, việc tích hợp ISSN vào mã vạch EAN cho các tạp chí khoa học sẽ giúp tự động hóa quá trình quản lý kho, bán lẻ và phân phối, tương tự như cách ISBN đã làm cho sách.

6.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và quảng bá vai trò ISSN

Để tăng cường tính minh bạch và tiện ích, cần xây dựng và khai thác một cơ sở dữ liệu ISSN quốc gia. Cổng thông tin này sẽ cho phép người dùng tra cứu ISSN của các ấn phẩm Việt Nam một cách nhanh chóng và chính xác. Song song đó, các hoạt động quảng bá, giới thiệu về vai trò và lợi ích của ISSN trong xã hội cần được triển khai rộng rãi. Điều này giúp nâng cao nhận thức của các nhà xuất bản, thúc đẩy họ chủ động đăng ký và sử dụng ISSN một cách chính xác.

6.3. Xây dựng chiến lược dài hạn cho hệ thống ISSN quốc gia

Để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần xây dựng một đề án và chiến lược dài hạn cho hoạt động ISSN tại Việt Nam. Chiến lược này phải bao quát các khía cạnh từ chính sách, quy trình, công nghệ đến nhân lực. Đặc biệt, cần có định hướng rõ ràng cho việc cấp và quản lý ISSN đối với các hình thức xuất bản điện tử và các nguồn tài nguyên trực tuyến, vốn đang trở thành xu hướng chủ đạo trong ngành xuất bản toàn cầu. Điều này sẽ giúp hệ thống ISSN Việt Nam không chỉ bắt kịp mà còn đón đầu các xu thế phát triển của thế giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé GI¸O DôC Vμ §μO T¹O Bé V¡N HO¸ - TH¤NG TIN TR¦êNG §¹I HäC V¡N HO¸ Hμ NéI TRÇN THÞ HOµNG H¹NH Tæ CHøC, HO¹T §éNG CñA M¹NG L¦íI ISSN Vμ TRUNG T¢M ISSN VIÖT NAM Chuyªn ngµnh : Khoa häc Th− viÖn M∙ sè : 603220 LUËN V¡N TH¹C SÜ KHOA HäC TH¦ VIÖN H¦íNG DÉN KHOA HäC: TS. T¹ B¸ H¦NG Hµ Néi - 2006 MôC LôC Më §ÇU .0 CH¦¥NG 1: ISSN Vµ M¹NG L¦íI ISSN. Sù cÇn thiÕt cña ISSN. Kh¸i qu¸t vÒ ISSN.

BiÓu ghi ISSN. C¸c tiªu chuÈn liªn quan. Tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña m¹ng l−íi ISSN. Trung t©m ISSN quèc tÕ.

Ho¹t ®éng cña mét sè Trung t©m ISSN quèc gia .22 CH¦¥NG 2: KH¶O S¸T HO¹T §éNG CÊP ISSN T¹I VIÖT NAM. Trung t©m ISSN ViÖt Nam. Ho¹t ®éng cÊp ISSN giai ®o¹n 1987-1996. Sù h×nh thµnh Trung t©m ISSN ViÖt Nam.

Chøc n¨ng, nhiÖm vô vµ tæ chøc. C¸c chÝnh s¸ch vÜ m« vÒ ISSN. ChÝnh s¸ch vÒ ph¹m vi ISSN. ChÝnh s¸ch ph©n phèi vµ quan hÖ gi÷a nhan ®Ò víi ISSN.

ChÝnh s¸ch cÊp ISSN. ChÝnh s¸ch ®¨ng ký XBPNK. Ho¹t ®éng cña Trung t©m ISSN ViÖt Nam. Quy tr×nh cÊp ISSN.

Quy tr×nh qu¶n lý ISSN. T×nh h×nh cÊp ISSN hiÖn nay. NhËn xÐt, ®¸nh gi¸. Nhu cÇu sö dông ISSN t¹i ViÖt Nam.

C«ng t¸c kiÓm so¸t ISSN. T×nh h×nh qu¶n lý XBPNK. §¸nh gi¸, nhËn xÐt hiÖn tr¹ng .44 CH¦¥NG 3: N¢NG CAO HIÖU QU¶ QU¶N Lý Vµ PH¸T TRIÓN ISSN T¹I VIÖT NAM. ChÝnh s¸ch vµ quy tr×nh qu¶n lý ISSN t¹i Trung t©m ISSN ViÖt Nam.

C¸c chÝnh s¸ch qu¶n lý thèng nhÊt. Tèi −u hãa quy tr×nh ®¨ng ký vµ cÊp ISSN. Qu¶n lý kü thuËt. HÖ thèng ISSN Virtua.

T×m kiÕm vµ thÓ hiÖn d÷ liÖu trªn ISSN Virtua. Qu¶n lý c¸c yªu cÇu vµ d÷ liÖu ®¨ng ký ISSN. Thu håi vµ huû bá biÓu ghi ISSN trïng lÆp. In Ên, l−u tr÷ vµ chuyÓn ®èi d÷ liÖu ISSN.

Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt l−îng qu¶n lý vµ cÊp ISSN t¹i ViÖt Nam. Tæ chøc kªnh hç trî ISSN trªn Cæng th«ng tin VISTA. X©y dùng vµ khai th¸c c¸c s¶n phÈm ISSN t¹i Trung t©m ISSN ViÖt Nam. TÝch hîp ISSN vµo m· v¹ch xuÊt b¶n phÈm.

Qu¶ng b¸ vµ ph¸t triÓn ho¹t ®éng ISSN trong x· héi. X©y dùng ®Ò ¸n vµ chiÕn l−îc dµi h¹n cho ISSN .69 TµI LIÖU THAM KH¶O.71 DANH MôC C¸C Tõ VIÕT T¾T Tõ viÕt t¾t NghÜa tiÕng Anh NghÜa tiÕng ViÖt Anglo- American Cataloguing Quy t¾c biªn môc Anh- Mü, AACR2 Rule, Edition two LÇn xuÊt b¶n 2 Compact Disk-Read Only CD-ROM §Üa CD Memory CSDL C¬ së d÷ liÖu DAT Digital Audio Tape B¨ng tõ The European Article HÖ thèng ®¸nh sè s¶n phÈm EAN Numbering system ch©u ¢u IC ISSN International Centre Trung t©m ISSN Quèc tÕ Nhµ cung cÊp néi dung th«ng ICP Internet Content Provider tin trªn Internet International Standard ISBD M« t¶ th− môc chuÈn quèc tÕ Biliographic Description International Standard Quy t¾c m« t¶ th− môc chuÈn ISBD (CR) Biliographic Description for quèc tÕ dµnh cho xuÊt b¶n Continuing Resource phÈm nhiÒu kú International Standard Book ISBN M· sè chuÈn quèc tÕ cho s¸ch Number International Serial Data HÖ thèng d÷ liÖu t¹p chÝ quèc ISDS System tÕ International Standard ISO Tæ chøc tiªu chuÈn quèc tÕ Organisation Nhµ cung cÊp dÞch vô trªn ISP Internet Service Provider Internet International Standard Serial M· sè chuÈn quèc tÕ cho xuÊt ISSN Number b¶n phÈm nhiÒu kú Tõ viÕt t¾t NghÜa tiÕng Anh NghÜa tiÕng ViÖt Trung t©m ISSN khu vùc §«ng ISSN-SEA Nam ¸ LOC The Library Of Congress Th− viÖn Quèc héi Mü Danh s¸ch c¸c tõ viÕt t¾t cña The List of Title Word LTWA nhan ®Ò xuÊt b¶n phÈm nhiÒu Abbreviations kú MAchine Readable MARC Biªn môc m¸y tÝnh ®äc ®−îc Cataloguing HÖ thèng tiªu chuÈn ®Þnh danh MARSI xuÊt b¶n phÈm Trung t©m Th«ng tin Khoa häc NACESTI vµ C«ng nghÖ Quèc gia Ch−¬ng tr×nh D÷ liÖu XuÊt b¶n NSDP National Serials Data Program phÈm nhiÒu kú Quèc gia Hoa Kú SBN Standard Book Numbering M· sè chuÈn cho s¸ch Universal Decimal UDC B¶ng Ph©n lo¹i thËp ph©n b¸ch Classification khoa the United Nations Tæ chøc Liªn hiÖp quèc vÒ UNESCO Educational, Scientific and Gi¸o dôc, Khoa häc vµ V¨n Cultural Organization hãa §Þnh vÞ tµi nguyªn thèng nhÊt URL Uniform Resource Identifier /§Þnh vÞ nguån tin thèng nhÊt XBPNK XuÊt b¶n phÈm nhiÒu kú XML eXtensible Markup Language Ng«n ng÷ ®¸nh dÊu më réng Më §ÇU 1. Lý do lùa chän ®Ò tµi ViÖc chuÈn hãa c¸c s¶n phÈm vµ ®¸p øng c¸c tiªu chÝ quèc tÕ ®· trë thµnh mét trong nh÷ng yªu cÇu cÊp thiÕt trong qu¸ tr×nh héi nhËp khu vùc vµ quèc tÕ. Trong ho¹t ®éng th«ng tin - th− viÖn vµ xuÊt b¶n, m∙ sè chuÈn quèc tÕ cho xuÊt b¶n phÈm nhiÒu kú - International Standard Serial Number (sau ®©y gäi t¾t lµ ISSN) lµ mét trong nh÷ng ®Þnh danh quan träng, th−êng xuyªn ®−îc sö dông trong viÖc trao ®æi, bæ sung vµ qu¶n lý XBPNK trªn quy m« toµn thÕ giíi.

Trong kho¶ng thêi gian tõ 1988 ®Õn 1990, viÖc ®¨ng ký cÊp ISSN cho c¸c xuÊt b¶n phÈm cña ViÖt Nam ®−îc thùc hiÖn gi¸n tiÕp th«ng qua c¸c Trung t©m ISSN khu vùc hoÆc n−íc thø ba nh− Liªn X« cò. C«ng t¸c qu¶n lý thèng nhÊt ISSN gÆp nhiÒu khã kh¨n, dÉn ®Õn hÖ qu¶ lµ m· sè ISSN kh«ng phæ biÕn trong céng ®ång xuÊt b¶n, qu¸ tr×nh ®¨ng ký ISSN còng bÞ gi¸n ®o¹n sau khi hÖ thèng c¸c n−íc XHCN kh«ng cßn. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ nhu cÇu cÊp b¸ch ®Ó héi nhËp, ChÝnh phñ ViÖt Nam chÝnh thøc nép ®¬n xin gia nhËp vµ cam kÕt tu©n thñ §iÒu lÖ cña tæ chøc ISSN quèc tÕ vµ chØ ®Þnh Trung t©m Th«ng tin Khoa häc vµ C«ng nghÖ Quèc gia (NACESTI) lµm Trung t©m ISSN cña ViÖt Nam. B¾t ®Çu tõ 2006, viÖc ®¨ng ký, cÊp vµ qu¶n lý ISSN ®−îc thùc hiÖn trùc tiÕp, t¹o b−íc chuyÓn biÕn míi trong qu¸ tr×nh héi nhËp cña ngµnh th«ng tin - th− viÖn vµ xuÊt b¶n n−íc ta.

Nghiªn cøu tæ chøc ho¹t ®éng, cÊu tróc vµ quy tr×nh ®¨ng ký, cÊp ISSN kh«ng ph¶i lµ vÊn ®Ò míi ë c¸c n−íc ®· cã Trung t©m ISSN quèc gia nh− Th¸i Lan, In®«nªxia. nh−ng lµ c«ng viÖc rÊt cÇn thiÕt ®èi víi ViÖt Nam, kh«ng chØ giíi h¹n trong ph¹m vi ho¹t ®éng cña Trung t©m ISSN ViÖt Nam mµ cßn phæ biÕn tiªu chÝ xuÊt b¶n phÈm quan träng nµy trong céng ®ång th«ng tin - th− viÖn vµ xuÊt b¶n ë n−íc ta. Nh÷ng hiÓu biÕt c¬ b¶n vÒ ISSN cßn rÊt cÇn thiÕt ®èi víi 1 céng ®ång c¸c nhµ khoa häc trong viÖc lùa chän c¬ quan xuÊt b¶n ®Ó ®¨ng t¶i, c«ng bè c¸c c«ng tr×nh s¸ng t¹o cña m×nh, còng nh− t×m kiÕm c¸c c«ng tr×nh cña ®ång nghiÖp trªn toµn thÕ giíi. T×nh h×nh nghiªn cøu: TÝnh ®Õn nay, ë ViÖt Nam ch−a cã ®Ò tµi luËn v¨n nµo giíi thiÖu mét c¸ch ®Çy ®ñ vµ hÖ thèng vÒ ISSN.

C¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l−îng kiÓm so¸t vµ øng dông ISSN trong lÜnh vùc th«ng tin - th− viÖn vµ xuÊt b¶n còng ch−a ®−îc ®Ò cËp ë ViÖt Nam. §èi t−îng, ph¹m vi nghiªn cøu - §èi t−îng nghiªn cøu cña luËn v¨n lµ ISSN vµ c¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n liªn quan; - LuËn v¨n giíi h¹n ph¹m vi nghiªn cøu ë qu¸ tr×nh tæ chøc, thùc hiÖn cÊp vµ qu¶n lý ISSN t¹i Trung t©m ISSN ViÖt Nam. Môc tiªu nghiªn cøu ISSN ®· ®−îc ¸p dông tõ l©u t¹i ViÖt Nam nh−ng ch−a qua h×nh thøc ®¨ng ký vµ qu¶n lý trùc tiÕp. LuËn v¨n nµy nh»m t×m hiÓu mét c¸ch hÖ thèng vÒ ISSN, tæ chøc, quy tr×nh thùc hiÖn ®¨ng ký cÊp ISSN trùc tiÕp th«ng qua ho¹t ®éng cña Trung t©m ISSN quèc gia, còng nh− ®Ò xuÊt mét sè kiÕn nghÞ nh»m n©ng cao chÊt l−îng kiÓm so¸t ISSN t¹i ViÖt Nam.

Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu LuËn v¨n ®−îc thùc hiÖn trªn c¬ së kÕt hîp c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu sau ®©y: - Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu tµi liÖu: Thu thËp c¸c tµi liÖu liªn quan ®Õn c¬ së lý luËn, tµi liÖu dù ¸n, tµi liÖu triÓn khai vµ c¸c nguån tham kh¶o chÝnh thèng. - Ph−¬ng ph¸p thèng kª ®Ó xö lý c¸c th«ng tin, d÷ liÖu thu thËp ®−îc, biÓu ®¹t b»ng ng«n ng÷ l−îc ®å vµ s¬ ®å ho¸ mét sè vÊn ®Ò träng t©m trong 2 qu¸ tr×nh nghiªn cøu - Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc nghiÖm: Tham dù kho¸ ®µo t¹o ng¾n h¹n do Trung t©m ISSN quèc tÕ tæ chøc; trùc tiÕp thùc hiÖn qu¸ tr×nh tæ chøc ®¨ng ký, cÊp vµ qu¶n lý ISSN t¹i ViÖt Nam. §ãng gãp cña luËn v¨n - LuËn gi¶i c¬ së lý luËn vÒ cÊu tróc vµ tæ chøc cña ISSN - Kh¶o s¸t thùc tiÔn qu¸ tr×nh tæ chøc, cÊp vµ qu¶n lý ISSN t¹i Trung t©m ISSN ViÖt Nam. - §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p thóc ®Èy viÖc triÓn khai ®¨ng ký, øng dông ISSN réng r·i vµ hiÖu qu¶ t¹i ViÖt Nam 7.

KÕt cÊu cña luËn v¨n Ngoµi nh÷ng phÇn cã tÝnh chÊt trî gióp ng−êi ®äc nh− môc lôc, b¶ng gi¶i thÝch c¸c tõ viÕt t¾t, th− môc tµi liÖu tham kh¶o, phô lôc, luËn v¨n ®−îc kÕt cÊu gåm 3 phÇn chÝnh: - PhÇn më ®Çu; - PhÇn néi dung; - PhÇn kÕt luËn. PhÇn néi dung: chia thµnh 3 ch−¬ng - Ch−¬ng 1: ISSN vµ m¹ng l−íi ISSN - Ch−¬ng 2: Kh¶o s¸t ho¹t ®éng cÊp ISSN t¹i ViÖt Nam - Ch−¬ng 3: N©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý vµ ph¸t triÓn ISSN t¹i ViÖt Nam 3 CH¦¥NG 1: ISSN Vμ M¹NG L¦íI ISSN 1. Sù cÇn thiÕt cña ISSN ISSN - M· sè chuÈn quèc tÕ cho xuÊt b¶n phÈm nhiÒu kú (ISSN - International Standard Serial Number) lµ mét m· sè cã t¸m ch÷ sè, bao gåm mét ch÷ sè kiÓm tra vµ ®øng tr−íc lµ tiÒn tè ISSN. Mçi m· sè ISSN kÕt hîp víi mét nhan ®Ò kho¸ duy nhÊt x¸c ®Þnh mét XBPNK cô thÓ.

M· sè chuÈn quèc tÕ cho xuÊt b¶n phÈm nhiÒu kú (ISSN) ®−îc ph¸t triÓn vµo ®Çu nh÷ng n¨m 1970 bëi Tæ chøc Tiªu chuÈn Quèc tÕ (ISO), xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu cÇn ph¶i cã mét m· ®Þnh danh ng¾n gän, duy nhÊt vµ râ rµng cho xuÊt b¶n Ên phÈm nhiÒu kú. §Õn nay, ISSN ®−îc chÊp nhËn réng r·i trªn ph¹m vi toµn cÇu trong lÜnh vùc xuÊt b¶n víi ý nghÜa lµ ®Þnh danh duy nhÊt cho mçi xuÊt b¶n phÈm nhiÒu kú (d−íi ®©y xin viÕt t¾t lµ XBPNK). ChÞu tr¸ch nhiÖm duy nhÊt cho viÖc kiÓm so¸t qu¸ tr×nh ph©n bæ ISSN ®−îc x¸c ®Þnh dùa trªn tiªu chuÈn ISO 3297:1998, bëi Trung t©m Quèc tÕ ISDS1, tõ n¨m 1993 trë thµnh Trung t©m Quèc tÕ cña M¹ng l−íi ISSN, gäi t¾t lµ Trung t©m ISSN quèc tÕ, cã trô së t¹i Pari, Céng hßa Ph¸p. T¹i ViÖt Nam, tiªu chuÈn ISO 3297:1986 ®· ®−îc ®−a vµo hÖ thèng tiªu chuÈn ViÖt Nam víi m· TCVN 6381:1998 [6].