Tổng quan về giáo trình

Intermediate Financial Management (Tái bản lần thứ 9) của hai tác giả Eugene F. Brigham (Đại học Florida) và Phillip R. Daves (Đại học Tennessee), do nhà xuất bản Thomson/South-Western ấn hành năm 2007, là giáo trình chuyên khảo được biên soạn cho học phần Quản trị Tài chính Nâng cao (còn gọi là môn Tài chính Doanh nghiệp thứ hai) tại bậc đại học và sau đại học.

Trong cấu trúc chương trình đào tạo ngành Tài chính – Ngân hàng và Quản trị Kinh doanh, học phần nhập môn cung cấp cái nhìn tổng quan về các thuật ngữ và nguyên lý cơ bản cho toàn bộ sinh viên kinh tế. Ngược lại, giáo trình Intermediate Financial Management được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên chuyên ngành tài chính, nhằm chuyển đổi kiến thức lý thuyết tĩnh thành năng lực tác nghiệp ("operational") trong việc phân tích và ra quyết định tài chính thực tế.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học khả năng:

  • Hệ thống hóa và liên kết các bộ phận cấu thành của quản trị tài chính (chi phí sử dụng vốn, cấu trúc vốn, ngân sách vốn, chính sách cổ tức và quản trị vốn lưu động).
  • Ứng dụng các mô hình định lượng và bảng tính điện tử (Microsoft Excel) vào việc mô phỏng, dự báo và xử lý các vấn đề tài chính phức tạp.
  • Thấu hiểu cơ chế vận hành của lý thuyết tài chính trong bối cảnh thực tiễn của doanh nghiệp.

Cấu trúc của tài liệu được xây dựng xoay quanh chủ đề trung tâm: Tối đa hóa giá trị doanh nghiệp (Corporate Valuation). Giáo trình tiếp cận tài chính không phải là các chủ đề rời rạc mà là một chuỗi các quyết định chiến lược và chiến thuật tác động trực tiếp đến dòng tiền tự do (Free Cash Flow - FCF) và chi phí sử dụng vốn bình quân (WACC), từ đó quyết định giá trị nội tại (Fundamental/Intrinsic Value) của công ty.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 27 chương in ấn chính thức được phân chia thành 7 phần logic, kèm theo 4 chương trực tuyến (Web Chapters) và 18 phần mở rộng trực tuyến (Web Extensions):

  1. Phần 1: Các khái niệm nền tảng (Chương 1 – 8): Cung cấp tổng quan về quản trị tài chính, cơ chế thị trường và hệ thống thuế; đo lường rủi ro và tỷ suất sinh lời trên danh mục đầu tư (mô hình CAPM, lý thuyết định giá kinh doanh chênh lệch APT, mô hình 3 nhân tố Fama-French, tài chính hành vi); định giá trái phiếu và cổ phiếu thường; định giá quyền chọn tài chính (mô hình nhị thức và mô hình Black-Scholes); xử lý dữ liệu kế toán phục vụ quản trị (NOPAT, Vốn hoạt động, FCF, EVA, MVA) và phân tích báo cáo tài chính thông qua hệ thống chỉ số và phương trình Du Pont.
  2. Phần 2: Định giá doanh nghiệp (Chương 9 – 11): Trình bày quy trình lập kế hoạch và dự báo tài chính theo phương pháp tỷ lệ phần trăm doanh thu (Percent of Sales) và công thức nhu cầu vốn bổ sung (AFN); phương pháp xác định chi phí sử dụng vốn (WACC) theo mô hình CAPM, DCF và phần bù rủi ro; mô hình định giá doanh nghiệp và quản trị dựa trên giá trị (Value-Based Management), kết hợp các cơ chế kiểm soát quản trị nhằm giảm thiểu chi phí đại diện.
  3. Phần 3: Thẩm định dự án đầu tư (Chương 12 – 14): Phân tích các tiêu chí lựa chọn ngân sách vốn (NPV, IRR, MIRR, Thời gian hoàn vốn có chiết khấu, Chỉ số sinh lời PI); ước lượng dòng tiền gia tăng và phân tích rủi ro dự án bằng phân tích độ nhạy, phân tích kịch bản, mô phỏng Monte Carlo, cây quyết định; định giá các quyền chọn thực (quyền chọn thời điểm đầu tư, mở rộng tăng trưởng, từ bỏ và tính linh hoạt).
  4. Phần 4: Quyết định tài trợ chiến lược (Chương 15 – 17): Phân tích rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính; hệ thống lý thuyết cấu trúc vốn của Modigliani-Miller (trường hợp không thuế và có thuế doanh nghiệp), mô hình Miller (tích hợp thuế thu nhập cá nhân), lý thuyết đánh đổi (Trade-Off Theory), lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory) và lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order); quy trình xác định cấu trúc vốn tối ưu; các lý thuyết phân phối lợi nhuận (mô hình cổ tức thặng dư, chính sách chi trả cổ tức so với mua lại cổ phiếu).
  5. Phần 5: Quyết định tài trợ chiến thuật (Chương 18 – 20): Quy trình phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng (IPO), hoạt động ngân hàng đầu tư và tái cấu trúc tài chính; nghiệp vụ tài trợ thuê (Lease Financing) từ góc độ bên thuê (lessee) và bên cho thuê (lessor); các công cụ tài chính lai (cổ phiếu ưu đãi, chứng quyền, trái phiếu chuyển đổi).
  6. Phần 6: Quản trị vốn lưu động (Chương 21 – 23): Phân tích chu chuyển tiền mặt (Cash Conversion Cycle - CCC), các chính sách vốn lưu động ròng; quản trị và chính sách cấp tín dụng thương mại; quản lý tiền mặt và tồn kho.
  7. Phần 7: Các chủ đề đặc biệt (Chương 24 – 27): Quản trị rủi ro bằng công cụ phái sinh; phá sản, tái tổ chức và thanh lý; sáp nhập, mua lại (M&A), MBOs và mô hình định giá giá trị hiện tại điều chỉnh (Adjusted Present Value - APV); quản trị tài chính đa quốc gia.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng lý thuyết tài chính vi mô và kinh tế học tài chính thông qua:

  • Lý thuyết Thị trường Hiệu quả (Efficient Markets Hypothesis - EMH): Phân tích ba dạng hiệu quả thị trường (yếu, trung bình, mạnh) và ý nghĩa đối với định giá tài sản.
  • Lý thuyết Đại diện (Agency Theory): Khảo sát xung đột lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý, giữa cổ đông và chủ nợ; các giải pháp cấu trúc thù lao (quyền chọn cổ phiếu, EVA), vai trò của nhà đầu tư tổ chức và áp lực thị trường kiểm soát doanh nghiệp.
  • Cơ chế minh bạch thông tin và quy định pháp lý: Đánh giá tác động của chuẩn mực kế toán GAAP, vai trò của FASB, SEC và khuôn khổ quản trị sau Đạo luật Sarbanes-Oxley năm 2002 (SOX).
  • Cấu trúc kỳ hạn của lãi suất và các loại phần bù rủi ro: Phân rã lãi suất danh nghĩa thành lãi suất phi rủi ro thực tế ($r^*$), phần bù lạm phát (IP), phần bù rủi ro vỡ nợ (DRP), phần bù thanh khoản (LP) và phần bù rủi ro kỳ hạn (MRP).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Lập mô hình tài chính trên bảng tính Excel, khai thác các hàm tài chính, xây dựng bảng kịch bản phân tích độ nhạy, tính toán beta hồi quy đơn và đa biến.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Thẩm định hiệu quả dự án đầu tư phức tạp (dự án vòng đời không bằng nhau, dự án thay thế thiết bị), phân tích báo cáo tài chính bằng chỉ số tổng hợp, xác định WACC cho từng bộ phận (Divisional WACC) theo phương pháp Pure Play.
  • Kỹ năng thực hành tác nghiệp (Practical competencies): Giải quyết tình huống doanh nghiệp thông qua Mini Cases, xây dựng mô hình dự báo tài chính theo phương pháp phần trăm doanh thu và xây dựng phương án cơ cấu nợ.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình Intermediate Financial Management triển khai phương pháp tiếp cận tích hợp giữa giảng dạy lý thuyết, thảo luận tình huống và thực hành mô hình hóa:

  • Hệ thống câu hỏi đầu chương (Beginning-of-Chapter - BOC Questions): Mỗi chương bắt đầu bằng chuỗi câu hỏi định hướng nhằm gợi nhớ kiến thức tài chính cơ bản, chỉ ra các vấn đề chuyên sâu cần mở rộng, và liên kết các chủ đề giữa các chương. Giảng viên có thể sử dụng câu hỏi BOC làm cấu trúc chính cho các buổi thảo luận, kiểm tra miệng hoặc đề thi dạng bài luận phân tích.
  • Phương pháp giảng dạy dựa trên tình huống rút gọn (Mini Cases): Mỗi chương tích hợp một Mini Case chứa đựng toàn bộ các vấn đề trọng tâm của bài học. Giảng viên có thể trình chiếu bài giảng PowerPoint tích hợp sẵn và chuyển đổi trực tiếp sang bảng tính Excel Mini Case để thực hiện phân tích "nếu - thì" (what-if analysis) ngay tại lớp.
  • Hệ thống mô hình Excel đồng bộ:
    • Excel Tool Kits: Bảng tính chi tiết hóa toàn bộ các bước tính toán và ví dụ số liệu trong từng chương.
    • Build-a-Model Problems: Bài tập cuối chương cung cấp sẵn cấu trúc tiêu đề và dữ liệu thô nhưng để trống công thức, yêu cầu người học tự xây dựng mô hình tính toán hoàn chỉnh.
    • Excel Locations: Bảng tra cứu toàn bộ các kỹ thuật và hàm Excel được sử dụng trong giáo trình.
  • Công cụ hỗ trợ trực tuyến và ngân hàng đề thi: Nền tảng ThomsonNOW tích hợp Cyberproblems (bài tập tra cứu dữ liệu web thực tế), Web Safari (liên kết tra cứu dữ liệu thời gian thực như chênh lệch lãi suất trái phiếu kho bạc), hệ thống Test Bank với hơn 1.200 câu hỏi trắc nghiệm và bài tập định lượng phân cấp độ khó, đi kèm phần mềm tạo đề thi ExamView.
  • Thư viện tình huống Textchoice: Cung cấp hơn 100 tình huống quản trị tài chính chuyên sâu của nhóm tác giả Eugene F. Brigham, Linda Klein và Chris Buzzard kèm bảng tính mô hình hóa dành cho các khóa học theo phương pháp thảo luận nhóm.

Điểm nổi bật và cập nhật

Phiên bản thứ 9 (Ninth Edition) của giáo trình có các cập nhật học thuật và kỹ thuật chính:

  • Bổ sung khung định giá doanh nghiệp thống nhất: Đầu mỗi chương đều có hộp "Corporate Valuation" minh họa trực quan mối quan hệ nhân quả giữa nội dung chuyên môn của chương đó đối với dòng tiền tự do, chi phí sử dụng vốn và giá trị nội tại của doanh nghiệp.
  • Tích hợp các bài học về đạo đức kinh doanh và khủng hoảng kế toán: Bổ sung nội dung phân tích các vụ bê bối tài chính (Enron, WorldCom, Tyco, Global Crossing), cơ chế kiểm toán độc lập và các quy định thuộc Đạo luật Sarbanes-Oxley năm 2002 (SOX) liên quan đến trách nhiệm của CEO/CFO và tính độc lập của Ủy ban Kiểm toán.
  • Cấu trúc lại chuyên đề quyền chọn: Tách nội dung quyền chọn tài chính thành một chương độc lập (Chương 6 - Financial Options), làm tiền đề lý thuyết phục vụ cho việc nghiên cứu quyền chọn thực (Chương 14 - Real Options) với các mô hình bổ sung về quyền chọn tăng trưởng (growth options) trong doanh nghiệp công nghệ.
  • Hoàn thiện mô hình định giá sáp nhập: Chỉnh lý toàn diện Chương 26 nhằm đối chiếu sự tương thích giữa mô hình Giá trị hiện tại điều chỉnh (APV) và mô hình định giá doanh nghiệp tổng thể (Corporate Valuation Model tại Chương 11).
  • Hệ thống tài nguyên trực tuyến mở rộng: Cung cấp Chương 28 trực tuyến chuyên sâu về Giá trị thời gian của tiền tệ (Time Value of Money - TVM) cho sinh viên cần củng cố kiến thức nền tảng; cập nhật định dạng bài giảng PowerPoint linh hoạt theo chuẩn Microsoft Office.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên bậc đại học: Sinh viên năm thứ ba hoặc năm thứ tư chuyên ngành Tài chính, Ngân hàng, Kế toán, Quản trị Kinh doanh theo học học phần Tài chính Doanh nghiệp nâng cao.
  • Học viên cao học: Học viên theo học các chương trình MBA hoặc Thạc sĩ Tài chính cần củng cố phương pháp lượng hóa và mô hình hóa tài chính doanh nghiệp.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành học phần Nhập môn Quản trị Tài chính (hoặc Tài chính Doanh nghiệp đại cương), nắm vững các nguyên lý kế toán tài chính cơ bản, các khái niệm cơ bản về dòng tiền và có kỹ năng thao tác cơ bản trên máy tính tài chính hoặc phần mềm Microsoft Excel.
  • Giảng viên đại học: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chính khóa, khai thác tài liệu giảng dạy tích hợp (Instructor's Manual, PowerPoint slides, Excel Solutions, Test Bank ExamView) để thiết kế các khóa học theo phương pháp thuyết giảng kết hợp thảo luận tình huống hoặc phân tích tình huống độc lập.
  • Tài liệu tham khảo chuyên môn: Chuyên viên phân tích tài chính doanh nghiệp, chuyên viên thẩm định đầu tư và nhân sự quản trị tại các doanh nghiệp sử dụng để tham chiếu phương pháp định giá và lập kế hoạch tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên chuyên ngành tài chính năm cuối, học viên cao học chuyên ngành kinh tế, giảng viên giảng dạy tài chính doanh nghiệp nâng cao và các nhà phân tích tài chính cần tài liệu tham chiếu có tính ứng dụng cao.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức nền tảng từ học phần Tài chính nhập môn (thuật ngữ tài chính, nguyên lý giá trị thời gian của tiền), Kế toán tài chính (đọc hiểu bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ) và kỹ năng sử dụng bảng tính cơ bản. Giáo trình cũng cung cấp Web Chapter 28 để người học tự ôn tập phần giá trị thời gian của tiền tệ nếu cần thiết.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các sách tài chính khác là gì?

Khác với các giáo trình nhập môn mang tính khái quát hoặc các tài liệu nặng về lý thuyết trừu tượng, giáo trình tập trung vào việc mô hình hóa các quyết định tài chính bằng Microsoft Excel, sử dụng trục định giá doanh nghiệp (Corporate Valuation) làm nền tảng xuyên suốt và tích hợp đồng bộ hệ thống câu hỏi đầu chương (BOC), Mini Cases và bài tập Build-a-Model.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với giáo trình?

Quy trình tự học tối ưu bao gồm: (1) Đọc trước các câu hỏi Beginning-of-Chapter để nắm khung vấn đề; (2) Đọc nội dung lý thuyết trong chương; (3) Tải các file Excel Tool Kit trên hệ thống để kiểm tra cách thiết lập công thức; (4) Thực hành bài tập Build-a-Model để tự xây dựng mô hình tính toán; (5) Tự giải quyết các câu hỏi Mini Case cuối chương.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Hệ thống tài liệu bổ trợ bao gồm: Đĩa tài nguyên cho giảng viên (Instructor's Resource CD), nền tảng trực tuyến ThomsonNOW, ngân hàng câu hỏi Test Bank/ExamView, các chương mở rộng trực tuyến (Web Chapters 28–31), các phần mở rộng kỹ thuật (Web Extensions), thư viện tình huống trực tuyến Textchoice và sách hướng dẫn học tập (Study Guide).


Kết luận

Intermediate Financial Management (9th Edition) của Eugene F. Brigham và Phillip R. Daves cung cấp một hệ thống lý thuyết và phương pháp luận toàn diện về quản trị tài chính nâng cao. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết tài chính hiện đại, khung định giá tối đa hóa giá trị doanh nghiệp và các công cụ thực hành trên bảng tính Excel, giáo trình định hình một lộ trình học tập logic từ củng cố khái niệm nền tảng, phân tích chuyên sâu các quyết định tài trợ – đầu tư đến xử lý các tình huống tài chính doanh nghiệp phức tạp trong môi trường kinh doanh toàn cầu.