CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VE HUY DONG VON CUA CÁC DOANH NGHIỆP TREN THI TRUONG CHUNG KHOAN 1. TONG QUAN VE THI TRUONG CHUNG KHOAN 1. Lich sử hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Biểu tượng của nền kinh tế hiện đại là thị trường chứng khoán. Thị trường chứng khoán chính là phong vũ biểu của nền kinh tế.
Thị trường chứng khoán là một cau phan của thị trường tai chính, là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán. Việc trao đổi mua bán này được thực hiện dựa theo quy định pháp luật, khuôn khé pháp ly của từng quốc gia. Hàng trăm năm trước đây, thị trường chứng khoán dã được hình thành khi các thương nhân có nhu câu mua bán các giấy tờ có giá, đất đai và đổi ngoại tệ để phục vụ mục đích giáo thương. Tại các địa điểm nhất định, nhóm các thương nhân đã tụ hội để thực hiện giao dịch mua bán thực hiện theo các quy tắc đã được thống nhất trừ trước.
Nhung dan dan, khi thấy những bat cập nhất do sự khác biệt của ba loại hang hóa này nên các thị trường chứng khoán, bat động sản và ngoại hội dần được hình thành. Điều này giúp cho các thị trường hoạt động hiệu quả hơn khi chỉ tập trung vào một hàng hóa nhất định, giúp người mua và người bán dé dàng tham gia mua bán và thương lượng. Các thị trường này đến năm 1551 đã được rời tới Bi. Sau đó đã lan rộng ra khap Chấu Âu từ những nước ở vùng phía Bắc như Anh Pháp đến các nước ở vùng Bắc Âu Xa XÔI.
Các thị trường tài sản là một phần không thể thiếu trong lịch sử phát triển nhân loại và là một minh chứng cho quá trình phát triển này. Thị trường chứng khoán đã trải qua nhiều đợt lên bổng xuống tram như bong bóng dotcom năm 2000, hay ngày thứ hai và ngày thứ sau đen tối khi các thị trường chứng khoán trên thế giới đồng loạt sụp đô chỉ trong nháy mặt. Nhưng sau đó, thì thị trường lại hồi phục mạnh mẽ chinh phục những đỉnh cao mới như nền kinh tế luôn luôn phát triển ngày một phồn vinh của loài nguoi. Khái niệm và bản chất của thị trường chứng khoán TTCK cũng giống như bất kì thị trường nào đều bày bán một số loại hàng hóa nhất định.
Mặc dù vậy chứng khoán là một loại hàng hóa bậc cao của loài người. Bản chat của thị trường chứng khoán là thé hiện môi tương quan giữ cung và cầu về các hàng hóa chứng khoán. Khi phía cung bị ảnh hưởng bởi các nhu cầu huy động và sử 3 dụng vốn còn bến bán bị ảnh hưởng bởi lợi nhuận từ chênh lệnh giá hoặc lãi suất khi năm giữ chứng khoán, thâm chí một số nhà đầu tư còn coi việc chứng khoán là một công kinh doanh khi đứng dưới góc độ chứng khoán là một loại hàng hóa. Vi trí và cấu trúc của thị trường chứng khoán 1.1 Vi trí của thị trường chứng khoán trong thị trường tài chính Thị trường tài chính gồm nhiều bộ phận và thị trường chứng khoán là một phần trong đó.
Thị trường vốn có đặc trưng là thị trường chứng khoán. Công cụ tài chính trên thị trường vốn và thị trường tiền tệ là hai loại chính được giao dịch trên thị trường chứng khoán. Các công cụ nợ và công cụ vốn được buôn bán trên thị trường chứng khoán là trung tâm của thị trường tải chính. Cầu trúc thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán được phân loại theo ba cách là hàng hóa, tổ chức của thị trường và quá trình luân chuyển vốn.
Phần này tập trung làm rõ phân loại theo quá trình luân chuyền vốn dé hiểu cơ chế vận hành của thị trường và mối quan hệ gan bó mật thiết giữa thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp. Phân loại theo hàng hóa Theo các loại hàng hóa được mua bán trên thị trường, người ta có thé phan TTCK thành thi trường cho các công cụ dẫn suất, thị trường trái phiếu và thị trường cô phiếu. Phân loại theo hình thức tổ chức của thị trường Thị trường chứng khoán có Sở giao dịch chứng khoán là cach tô chức thứ nhất, tại đây, thị trường sẽ được tô chức ở một địa điểm cụ thể, người mua và người bán sẽ tới đây thực hiện các hoạt động trao đôi mua bán. Chính vì vậy, thị trường chứng khoán được tô chức theo hình thức này được gọi là hình thức thị trường tập trung.
Ngược lại, trái ngược với thị trường tập trung, thị trường giao dịch qua quầy hay TTCK phi tập trung. Các nhà đầu tư có danh mục chứng khoán sẵn sàng bán cho nhà đầu tư khác nếu như họ thỏa thuận được một mức giá. Giao dịch mua bán này sẽ diễn ra ở bất kì nơi đâu mà hai bên đồng ý. Chính vì vậy, thị trường này được gọi là thị trường phí tập trung.
Ngoài hai loại thị trường trên, các chứng khoán không đủ tiêu chuẩn giao dịch trên hai thi trường trên sẽ được giao dịch trên thi trường OTC. Ngoài ra, còn một số thị trường khác như thị trường giao ngay, thị trường kỳ hạn. Băng cách phân loại thị trường chứng khoán theo những tiêu chí nhất định, từ đó có thé phân tích sâu sắc hon về thị trường. Theo phân loại quá trình luân chuyển von Theo cách thức này, thị trường được phân thành thị trường cơ cấp và thị trường thứ cấp.
Thị trường sơ cấp hay thị trường cấp 1 là nơi các thị trường chứng khoán niêm yết được mua bán giao dịch. Tại thị trường này, chứng khoán sẽ được bán với giá phát hành chủ yếu cho các tô chức. Giá trị giao dịch này sẽ là nguồn vốn doanh nghiệp huy động trực tiếp từ thị trường chứng khoán. Doanh nghiệp có thé phát hành trái phiếu chỉnh phủ dé huy động vốn trực tiếp tài trợ cho các dự án dau tư cơ sở hạ tang.
Thị trường thứ cấp hay thị trường cấp 2 là thị trường các chứng khoán được mua bán trao đổi giữa các nhà đầu tư. Việc mua bán giao dịch này chủ yếu nhằm hai mục đích chính (1) là kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá (2) hưởng cé tức từ các doanh nghiệp có kì vọng tăng trưởng lợi nhuận cao. Việc mua bán trao đổi giao dich này không mang lại nguồn vốn cho doanh nghiệp. Thị trường chứng khoán sơ cấp và thứ cấp có moi quan hệ mật thiết với nhau được thê hiện qua nhiêu liên hệ: - Nếu chỉ có thị trường sơ cấp, các nhà đầu tư tổ chức, cá nhân sau khi mua cổ phiếu từ doanh nghiệp sẽ không thể bán ngược lại cho doanh nghiệp mà chỉ có thê trao đổi mua ban với các nhà đầu tư khác.
Chính nhờ có thị trường chứng khoán thứ cấp, nhu cầu này đã được giải quyết tạo thanh khoản cho chứng khoán được giao dịch mua bán ở thị trường sơ cấp. - Thị trường chứng khoán thứ cấp cũng chính là cán cân thị trường nơi mọi nguồn thông tin, triển vọng phản ánh vào giá chứng khoán từ đó giúp cho giá chứng khoán được bán trên thị trường chứng khoán sơ cấp phản ánh thực chất hơn. - Thông qua việc xác định giá, thị trường thứ cấp giúp định của từng loại chứng khoán giúp từ đó nhà đầu tư có thể cân đo đong đếm cán cân rủi ro và lợi ích khi đầu tư chứng khoán trên thị trường sơ cấp. Tóm lại, hai thị trường có mối quan hệ mật thiết, hỗ trợ lẫn nhau.
Mục đích cuối cùng là phải phát triển hoạt động huy động vốn của thị trường sơ cấp. Dé làm được điều này phát triển thị trường thứ cấp là vô cùng quan trọng, khi đây chính là nơi thu hút lực lượng nhà đầu tư chính là nguồn cầu chất lượng trong tương lai. Các chủ thể trên thị trường chứng khoán Các tô chức và cá nhân tham gia thị trường chứng khoán có thê được chia thành 5 bốn nhóm: chủ thé phát hành, chủ thé đầu tư, công ty chứng khoán và các tổ chức có liên quan đến chứng khoán. Chủ thể phát hành Chủ thế phát hành chính là Nhà nước, chính quyền địa phương hoặc doanh nghiệp niêm yết trên san chứng khoán.
Đây chính là đối tượng cung cấp nguồn cung cho thị trường chứng khoán. Nhà dau tư Chủ thé nha đầu tư có thé chia làm hai loại là nha đầu tư cá nhân và nhà đầu tư tổ chức. Đây là nhóm đối tượng có lượng tiền tích trữ muốn tìm các kênh sinh lời cao hơn gửi tiết kiệm để gia tăng tài sản. Đây chính là đại diện nguồn cầu trên thị trường chứng khoán.
- NDT cá nhân Các cá nhân và hộ gia đình chính là những nhà đầu tư cá nhân. Họ có nguồn vốn tạm thời và mong muốn tìm kiếm các cơ hội dé gia tăng tài sản nhanh chóng. Tuy nhiên, rủi ro luôn song hành cùng lợi nhuận, rủi ro và lợi nhuận có mối quan hệ thuận chiều hoặc ngược chiều tùy thuộc phương pháp của nhà đầu tư. Nhưng đa phần số lượng nhà đầu tư cá nhân đều bị thua lỗ.
Vì vậy, việc nhà đầu tư cá nhân lựa chọn phương pháp đầu tư phù hợp với nguồn lực của bản thân là điều vô cùng cần thiết. - Các NĐT có tổ chức Nha đầu tư tổ chức là các tổ chức đầu tư, công ty chứng khoán, ngân hang thương mại hay công ty bảo hiểm. Đây là nhóm nhà đầu tư có quy mô vốn lớn thường xuyên mua bán giao dịch trên thị trường. Khi đầu tư vào gián tiếp qua các tô chức này thì nhà đầu tư cá nhân có nguồn vốn ít những có thể đa dạng hóa danh mục đầu tư của mình để tránh những rủi ro lớn gây ra.
Các tổ chức có liên quan đến thị trưởng chứng khoán a) Cơ quan quản lý và giám sát hoạt động thị trường chứng khoán Có nhiều loại hình cơ quan quản lý và tổ chức thị trường chứng khoán được thành lập trên thế giới. Ở những nước phát triển, thì cơ quan quản lý thị trường chứng khoán được hoạt động riêng biệt dé dam bao tính hiệu quả, minh bach va công khai. Còn ở những nước có thi trường chứng khoán dang phát triển như Việt Nam thì trường là cơ quan này do nhà nước quản lý. Hiện tại ở Việt nam, cơ quản quản lý này có tên gọi là Ủy ban chứng khoán nhà nước, trực thuộc bộ tải chính.
Sau khi học hỏi và đúc kết từ nhiều nước có thị trường chứng khoán phát triển, Việt Nam đã thành lập cơ 6 quan QLNN về chứng khoán và TTCK Nhà nước. Uỷ ban chứng khoán nhà nước là một cơ quan thuộc Chính phủ thực hiện chức năng QLNN đối với TTCK ở Việt Nam, Sau này chuyên thành cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính Việt Nam.