chương 1 này, chúng ta sẽ tìm hiểu khái quát về rủi ro và rủi ro tài chính, các loại rủi ro tài chính một số vấn đề liên quan đến quản trị rủi ro tài chính như sự cần thiết và quy trình quản trị rủi ro.1 Định nghĩa rủi ro Như đã đề cập ở trên, tất cả chúng ta dù là cá nhân hay doanh nghiệp đều phải đối mặt với rủi ro trong cuộc sống hàng ngày. Một ví dụ đơn giản về rủi ro tài chính đối với cá nhân như việc bạn đi vay một một khoản vay với lãi suất thả nổi. Mặc dù lãi suất ban đầu có thể thấp hơn khoản vay lãi suất cố định nhưng có khả năng lãi suất biến động theo theo thời gian đặc biệt là khi lãi suất tăng lên, dẫn đến các khoản thanh toán hàng tháng cao hơn và có khả năng gây gia tăng áp lực tài chính. Đối với một công ty, rủi ro tài chính có thể là việc biến động tỷ giá trong các giao dịch xuất nhập khẩu.
Điều này có thể dẫn đến việc giảm lợi nhuận hoặc tăng chi phí cho công ty. Từ đó chúng ta thấy rủi ro sẽ làm mọi dự trù tài chính của bạn thay đổi và những khoản chi phí phát sinh càng lớn so với dự kiến sẽ làm bạn mất cân đối tài chính càng lớn. Trước khi đi sâu vào vấn đề rủi ro tài chính, ở phần này tác giả sẽ giới thiệu chung về rủi ro và quản trị rủi ro. Knight (1921) cho rằng rủi ro là một tình huống trong đó kết quả của một hành động hoặc sự kiện có thể được dự đoán với xác suất có thể đo lường được.
Knight phân biệt giữa hai loại không chắc chắn: rủi ro và sự không chắc chắn. Nói cách khác, khi có rủi ro, xác suất của các kết quả có thể được biết hoặc có thể được ước tính, và những người ra quyết định có thể đưa ra các lựa chọn sáng suốt dựa trên thông tin đó. Ví dụ, khi một người mua vé số, có một rủi ro liên quan vì xác suất trúng xổ số được biết đến, mặc dù nó thường rất thấp. Tương tự, một chủ doanh nghiệp có thể quyết định đầu tư vào một dòng sản phẩm mới sau khi phân tích nghiên cứu thị trường và dự đoán khả năng thành công dựa trên dữ liệu lịch sử và xu hướng của ngành.
Ngược lại, theo Knight, khái niệm không chắc chắn của đề cập đến các tình huống trong đó xác suất của các kết quả có thể xảy ra là không rõ hoặc không thể ước tính được. Trong những trường hợp này, những người ra quyết định phải dựa vào các phán đoán chủ quan của riêng họ, thay vì vào dữ liệu khách quan, để đưa ra quyết định. Crouhy và cộng sự (2014) cho rằng rủi ro thực sự là những chi phí đột nhiên tăng theo một cách hoàn toàn bất ngờ, hoặc một số chi phí khác sẽ xuất hiện và làm tổn thất 2 số tiền mà doanh nghiệp đã dành cho các khoản chi tiêu dự kiến của họ. Rủi ro nằm ở mức độ thay đổi chi phí và doanh thu của doanh nghiệp.
Như vậy rủi ro có thể được định nghĩa là khả năng mất mát hoặc tổn hại phát sinh từ sự không chắc chắn trong một tình huống nhất định. Nói cách khác, rủi ro đề cập đến khả năng một cái gì đó tiêu cực hoặc bất ngờ có thể xảy ra, và mức độ mà khả năng đó có thể dẫn đến một kết quả tiêu cực. Rủi ro có mặt trong các khía cạnh khác nhau của cuộc sống, bao gồm đầu tư tài chính, hoạt động kinh doanh, sức khỏe và an toàn và các quyết định cá nhân. Hiểu và quản trị rủi ro là rất quan trọng để giảm thiểu hậu quả tiêu cực và đưa ra quyết định sáng suốt.2 Các loại rủi ro Có nhiều loại rủi ro khác nhau và việc phân loại rủi ro là quá trình chia rủi ro thành từng nhóm dựa trên đặc điểm hoặc thuộc tính của chúng.
Điều này cho phép một cách tiếp cận có hệ thống và hiệu quả hơn để quản trị rủi ro vì các rủi ro với các thuộc tính tương tự có thể được giải quyết bằng các chiến lược tương tự. Có nhiều tiêu chí khác nhau để phân loại rủi ro: bản chất của rủi ro, khả năng tác động của rủi ro, nguồn gốc gây rủi ro, phương thức kiểm soát rủi ro. Căn cứ vào bản chất của rủi ro, rủi ro có thể được phân loại thành rủi ro tài chính, rủi ro hoạt động, rủi ro chiến lược, rủi ro pháp lý và rủi ro uy tín là một số loại rủi ro phổ biến mà các tổ chức có thể gặp phải. Căn cứ vào khả năng và tác động của rủi ro, rủi ro có thể được phân loại thành rủi ro có khả năng xuất hiện cao và tác động tiềm năng cao.
Theo nguồn gốc gây rủi ro, rủi ro có thể được phân loại thành rủi ro nội bộ (rủi ro phát sinh từ trong tổ chức, chẳng hạn như lỗi nhân viên hoặc gian lận) và rủi ro bên ngoài (rủi ro phát sinh từ bên ngoài tổ chức, như thảm họa tự nhiên hoặc suy thoái kinh tế). Rủi ro cũng có thể được phân loại dựa trên cách chúng có thể được kiểm soát. Ví dụ, rủi ro có thể phòng ngừa là những rủi ro có thể tránh được hoặc ngăn chặn thông qua các chiến lược quản trị rủi ro thích hợp trong khi rủi ro không thể có được là những rủi ro không thể tránh khỏi. 3 Bessis ( 2011) phân loại rủi ro thành ba nhóm rộng: rủi ro tài chính, rủi ro phi tài chính và rủi ro hệ thống.
Rủi ro tài chính là rủi ro phát sinh từ hoạt động tài chính của một tổ chức. Những rủi ro này có thể được phân loại thêm thành rủi ro thị trường, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản và rủi ro hoạt động. Rủi ro thị trường đề cập đến rủi ro tổn thất do thay đổi giá hoặc điều kiện thị trường, trong khi rủi ro tín dụng đề cập đến rủi ro mặc định của người vay. Rủi ro thanh khoản đề cập đến rủi ro không thể đáp ứng các yêu cầu về dòng tiền và rủi ro hoạt động liên quan đến rủi ro mất do các quy trình, hệ thống hoặc con người không đầy đủ hoặc thất bại.
Rủi ro phi tài chính là những rủi ro không phát sinh từ các hoạt động tài chính nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đến khả năng của một tổ chức để đạt được các mục tiêu kinh doanh. Những rủi ro này có thể được phân loại thêm thành rủi ro chiến lược, rủi ro danh tiếng và rủi ro pháp lý. Rủi ro chiến lược đề cập đến rủi ro không thể đạt được các mục tiêu chiến lược của tổ chức, trong khi rủi ro danh tiếng đề cập đến rủi ro thiệt hại cho danh tiếng của một tổ chức. Rủi ro pháp lý đề cập đến rủi ro mất mát do hành động pháp lý hoặc không tuân thủ luật pháp và quy định, trong khi rủi ro theo quy định đề cập đến rủi ro mất mát do thay đổi luật pháp hoặc quy định.
Rủi ro hệ thống là những rủi ro vốn có trong hệ thống mà một tổ chức hoạt động. Những rủi ro này có thể bao gồm rủi ro kinh tế vĩ mô, rủi ro địa chính trị và rủi ro môi trường. Rủi ro kinh tế vĩ mô đề cập đến nguy cơ mất mát do những thay đổi trong nền kinh tế rộng lớn hơn, trong khi các rủi ro địa chính trị đề cập đến nguy cơ mất mát do sự bất ổn chính trị hoặc xung đột. Rủi ro môi trường đề cập đến nguy cơ mất mát do các yếu tố môi trường, chẳng hạn như thiên tai hoặc biến đổi khí hậu.
Theo Crouhy và cộng sự (2014), rủi ro có thể bao gồm các loại sau: rủi ro thị trường, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động, rủi ro pháp lý, rủi ro kinh doanh, rủi ro chiến lược và rủi ro danh tiếng.1: Các loại rủi ro 4 Nguồn: Crouhy và cộng sự (2014) Rủi ro thị trường Rủi ro thị trường là rủi ro thay đổi giá tài sản trên thị trường tài chính từ đó làm giảm giá trị của chứng khoán hoặc danh mục đầu tư. Rủi ro về giá có thể được tách ra thành 2 loại: rủi ro thị trường chung (rủi ro mà toàn bộ thị trường sẽ giảm giá trị) và một thành phần rủi ro thị trường cụ thể, duy nhất cho các tài sản/giao dịch tài chính cụ thể đang được xem xét. Trong các hoạt động giao dịch, rủi ro phát sinh cả từ các vị thể mở (chưa được phòng vệ) và từ mối tương quan không hoàn hảo giữa các vị thế giao dịch trên thị trường để bù đắp cho nhau. Theo Ủỷ ban giám sát ngân hàng (Basel) thì rủi ro thị trường phát sinh từ những thay đổi bất lợi về giá trị của các trạng thái hoặc các danh mục tài sản do những thay đổi trong giá cả thị trường, lãi suất hay tỷ giá.
Khi thực hiện giao dịch cho chính mình, các ngân hàng xem xét tác động của rủi ro thị trường trực tiếp đối với trạng thái trong sổ kinh doanh của ngân hàng cũng như trong mối liên hệ với vai trò của ngân hàng như là một trung gian tài chính cho các khách hàng. Rủi ro thị trường không chỉ tác động tới ngân hàng mà tất cả các doanh nghiệp kinh doanh cũng đối mặt với loại rủi ro này. Rủi ro thị trường được gọi với nhiều tên khác nhau trong các bối cảnh khác nhau. Ví dụ, trong trường hợp của một quỹ đầu tư, hiệu quả đầu tư của quỹ có thể được đánh 5 giá trên thị trường trên cơ sở so sánh với hiệu suất của một tham chiếu nhất định như chỉ số chung của thị trường chẳng hạn.
Trong trường hợp này, rủi ro thị trường rất quan trọng và nó được xác định trên cơ sở liên quan đến chỉ số tham chiếu. Rủi ro cơ bản là một thuật ngữ được sử dụng trong ngành quản trị rủi ro để mô tả cơ hội phân tích trong mối quan hệ giữa giá của sản phẩm, một mặt và giá của công cụ được sử dụng để phòng ngừa rủi ro về giá. Một lần nữa, chúng ta có cần lưu ý khái niệm rủi ro thị trường cụ thể theo các bối cảnh khác nhau. Có bốn loại rủi ro thị trường chính: rủi ro lãi suất, rủi ro giá cổ phiếu, rủi ro tỷ giá và rủi ro giá cả hàng hóa.