Luận văn nghiên cứu tạo sản phẩm hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn azadirachta indica a juss để phòng chống muỗi

Nghiên cứu tạo sản phẩm hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn Azadirachta indica A. Juss hiệu quả, an toàn, thân thiện môi trường để phòng chống muỗi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Tp. HCM
• Chuyên ngành: Khoa học Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu tạo sản phẩm hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn (Azadirachta indica A.Juss) để phòng chống muỗi
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. TÌNH HÌNH THẾ GIỚI CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Các nghiên cứu tác dụng của cây xoan chịu hạn đối với côn trùng
• 1.2. TÌNH HÌNH TRONG NƯỚC VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Nguồn nguyên liệu lá cây xoan chịu hạn ở Việt Nam
• 1.2.2. Các nghiên cứu tác dụng của lá cây xoan chịu hạn đối với côn trùng ở nước ta
• 2. CHƯƠNG II: NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.3. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Vật liệu nghiên cứu tạo sản phẩm hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn
• 2.3.2. Vật liệu nghiên cứu đánh giá hiệu lực xua muỗi của hương tại phòng thí nghiệm và thực địa
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Nghiên cứu tạo hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn
• 2.4.2. Đánh giá hiệu lực diệt của hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn (Azadirachta indica A.Juss) với một số loài muỗi tại phòng thí nghiệm
• 2.4.3. Đánh giá hiệu lực xua muỗi và sự chấp nhận của cộng đồng của hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn (Azadirachta indica A.Juss) tại thực địa hẹp
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. KẾT QUẢ TẠO SẢN PHẨM HƯƠNG QUE XUA MUỖI TỪ LÁ CÂY XOAN CHỊU HẠN
• 3.2. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ HIỆU LỰC XUA MUỖI CỦA HƯƠNG XUA MUỖI TẠI PHÒNG THÍ NGHIỆM
• 3.2.1. Kết quả thử nhạy cảm của muỗi Anopheles epiroticus và Aedes aegypti chủng phòng thí nghiệm với giấy tẩm Permethrin 0,75%
• 3.2.2. Kết quả thử nhạy cảm của muỗi Culex quiquefasciatus (chủng xã Tân Triều, Thanh Trì, Hà Nội) với một số hóa chất diệt côn trùng
• 3.2.3. Kết quả đánh giá hiệu lực xua muỗi của hương que tại phòng thí nghiệm
• 3.3. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ HIỆU LỰC VÀ SỰ CHẤP NHẬN CỦA CỘNG ĐỒNG ĐỐI VỚI HƯƠNG QUE XUA MUỖI TẠI THỰC ĐỊA HẸP
• 3.3.1. Kết quả đánh giá hiệu lực xua muỗi của hương que xua muỗi tại thực địa hẹp (Diên Phú, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa)
• 3.3.2. Kết quả sự chấp nhận của cộng đồng với sản phẩm hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn (Azadirachta indica A.Juss)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hương que xua muỗi từ lá xoài chịu hạn

Hương que xua muỗi từ lá xoài chịu hạn (Azadirachta indica A.Juss) là một sản phẩm tự nhiên được nghiên cứu và phát triển nhằm mục đích bảo vệ sức khỏe con người và môi trường. Sản phẩm này không chỉ có hiệu quả trong việc xua muỗi mà còn an toàn cho người sử dụng. Việc sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên như hương que từ lá xoài chịu hạn giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của hóa chất độc hại lên sức khỏe con người và môi trường. Theo nghiên cứu, hoạt chất Azadirachtin trong lá xoài chịu hạn có khả năng chống muỗi và côn trùng hiệu quả, đồng thời không gây ra phản ứng phụ nghiêm trọng cho người sử dụng.

1.1. Tình hình dịch bệnh do muỗi gây ra

Tình hình dịch bệnh do muỗi gây ra, đặc biệt là sốt xuất huyết và virus Zika, đang gia tăng đáng kể ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các biện pháp phòng ngừa truyền thống như phun hóa chất thường gặp phải nhiều vấn đề như tính kháng thuốc của muỗi và tác động tiêu cực đến sức khỏe con người. Do đó, việc phát triển các giải pháp tự nhiên như hương que từ lá xoài chịu hạn là rất cần thiết. Sản phẩm này không chỉ giúp xua muỗi mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và người già, những đối tượng nhạy cảm với hóa chất độc hại.

II. Nguyên liệu và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng lá xoài chịu hạn làm nguyên liệu chính để sản xuất hương que xua muỗi. Các phương pháp chiết xuất và chế biến được áp dụng nhằm tối ưu hóa hiệu quả của sản phẩm. Việc sử dụng lá xoài chịu hạn không chỉ mang lại hiệu quả xua muỗi mà còn đảm bảo tính an toàn cho người sử dụng. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng lá xoài chịu hạn chứa nhiều hoạt chất có khả năng chống muỗi và côn trùng, đặc biệt là hoạt chất Azadirachtin. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc thử nghiệm hiệu lực của hương que trong điều kiện phòng thí nghiệm và thực địa, nhằm đánh giá khả năng xua muỗi và sự chấp nhận của cộng đồng đối với sản phẩm.

2.1. Quy trình sản xuất hương que

Quy trình sản xuất hương que từ lá xoài chịu hạn bao gồm các bước như thu hoạch, làm khô, nghiền nát và trộn với các phụ gia tự nhiên khác. Sản phẩm cuối cùng được kiểm tra về hiệu lực xua muỗi thông qua các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy hương que từ lá xoài chịu hạn có khả năng xua muỗi hiệu quả trong thời gian dài, đồng thời không gây ra phản ứng phụ cho người sử dụng. Việc áp dụng quy trình sản xuất này không chỉ giúp tạo ra sản phẩm an toàn mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy hương que xua muỗi từ lá xoài chịu hạn có hiệu lực xua muỗi cao, đặc biệt là đối với các loài muỗi truyền bệnh như Aedes aegypti và Anopheles epiroticus. Các thử nghiệm thực địa cho thấy sản phẩm được người dân chấp nhận và sử dụng rộng rãi. Điều này chứng tỏ rằng việc phát triển sản phẩm từ nguyên liệu tự nhiên không chỉ mang lại hiệu quả trong việc chống muỗi mà còn đáp ứng nhu cầu của cộng đồng về một giải pháp an toàn và hiệu quả. Hơn nữa, sản phẩm này có thể được ứng dụng rộng rãi trong các chương trình phòng chống dịch bệnh, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

3.1. Đánh giá hiệu quả sản phẩm

Đánh giá hiệu quả của hương que xua muỗi từ lá xoài chịu hạn cho thấy sản phẩm có khả năng xua muỗi lên đến 70-80% trong các thử nghiệm thực địa. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của sản phẩm trong việc thay thế các hóa chất độc hại hiện có trên thị trường. Hơn nữa, sản phẩm này không chỉ an toàn cho sức khỏe con người mà còn thân thiện với môi trường, giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ hệ sinh thái. Việc phát triển và ứng dụng sản phẩm này có thể mở ra hướng đi mới trong công tác phòng chống dịch bệnh tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng dịch sốt xuất huyết và Zika tại các nước nhiệt đới, trong đó có Việt Nam, đang diễn biến phức tạp với mức độ bùng phát mạnh. Theo báo cáo của ngành y tế, việc phòng chống muỗi truyền bệnh chủ yếu dựa vào các biện pháp hóa học như phun tồn lưu, phun không gian, tẩm màn bằng hóa chất diệt muỗi và sử dụng các sản phẩm xua muỗi cá nhân. Tuy nhiên, các sản phẩm này thường chứa hóa chất tổng hợp có thể gây tác dụng phụ không mong muốn, đặc biệt với trẻ em dưới 5 tuổi, ảnh hưởng đến hệ thần kinh và hô hấp khi tiếp xúc lâu dài. Bên cạnh đó, việc sử dụng rộng rãi hóa chất diệt côn trùng từ những năm 1950 đã dẫn đến hiện tượng kháng thuốc ở các quần thể muỗi trên toàn cầu, làm giảm hiệu quả kiểm soát dịch bệnh.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu phát triển các sản phẩm phòng chống muỗi có nguồn gốc tự nhiên, thân thiện với môi trường và an toàn cho sức khỏe con người trở nên cấp thiết. Cây xoan chịu hạn (Azadirachta indica A.Juss) là một nguồn nguyên liệu quý giá với nhiều hoạt chất sinh học có khả năng xua đuổi và diệt côn trùng, trong đó nổi bật là hoạt chất Azadirachtin. Nghiên cứu này tập trung vào việc tạo ra sản phẩm hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn, đánh giá hiệu lực diệt muỗi với các loài muỗi truyền bệnh chính và khảo sát sự chấp nhận của cộng đồng tại xã Diên Phú, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 12 năm 2018.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là: (1) tạo sản phẩm hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn; (2) đánh giá hiệu lực diệt muỗi của sản phẩm với các loài muỗi Aedes aegypti, Anopheles epiroticus và Culex quiquefasciatus tại phòng thí nghiệm và thực địa; (3) khảo sát sự chấp nhận và tác dụng không mong muốn của sản phẩm đối với người sử dụng. Nghiên cứu góp phần đa dạng hóa các sản phẩm phòng chống muỗi từ nguồn nguyên liệu thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tăng cường hiệu quả phòng chống dịch bệnh do muỗi truyền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết tác động sinh học của Azadirachtin: Azadirachtin là hoạt chất limonoid có khả năng gây chán ăn, ngăn cản sự lột xác và sinh sản của côn trùng, từ đó làm giảm mật độ và khả năng truyền bệnh của muỗi. Hoạt chất này tác động lên hormone sinh trưởng của côn trùng mà không ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh hay tiêu hóa, giúp hạn chế sự phát triển tính kháng thuốc.

• Mô hình đánh giá hiệu lực sản phẩm diệt côn trùng theo WHO 2009: Nghiên cứu áp dụng quy trình thử nghiệm hiệu lực diệt muỗi trong buồng thử nghiệm Glass-Chamber và Peet-Grady Chamber, đo các chỉ số KT50, KT95 (thời gian gây ngã 50% và 95% số muỗi) và tỷ lệ muỗi chết sau 24 giờ.

• Khái niệm về sự chấp nhận của cộng đồng: Đánh giá mức độ hài lòng, an toàn và sẵn sàng sử dụng sản phẩm của người dân thông qua khảo sát và phỏng vấn trực tiếp, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả khi triển khai thực tế.

Các khái niệm chính bao gồm: hoạt chất Azadirachtin, hiệu lực diệt muỗi, KT50, KT95, sự chấp nhận của cộng đồng, và tính an toàn sản phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng lá cây xoan chịu hạn thu tại tỉnh Ninh Thuận, được sấy khô và nghiền thành bột để tạo hương que. Các loài muỗi thử nghiệm gồm Aedes aegypti và Anopheles epiroticus chủng phòng thí nghiệm, cùng Culex quiquefasciatus chủng thực địa thu thập tại xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Nghiên cứu thực địa được tiến hành tại xã Diên Phú, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa với 100 hộ gia đình tham gia (50 hộ thử nghiệm, 50 hộ đối chứng).

• Phương pháp phân tích: Hiệu lực diệt muỗi được đánh giá bằng thử nghiệm trong buồng Glass-Chamber (70x70x70 cm) và Peet-Grady Chamber (1,8x1,8x1,8 m), đo tỷ lệ muỗi ngã quỵ và chết sau 24 giờ theo quy trình WHO 2009.3. Sử dụng phần mềm SPSS 22 để tính toán KT50, KT95 và phân tích thống kê so sánh tỷ lệ muỗi chết giữa các mẫu hương và đối chứng. Sự chấp nhận của cộng đồng được khảo sát qua bảng câu hỏi và phỏng vấn trực tiếp, ghi nhận các tác dụng phụ và mức độ hài lòng.

• Timeline nghiên cứu: Thời gian thực hiện từ tháng 5 đến tháng 12 năm 2018, gồm các giai đoạn: thu thập nguyên liệu và tạo sản phẩm (tháng 5-7), thử nghiệm hiệu lực tại phòng thí nghiệm (tháng 7-9), đánh giá thực địa và khảo sát cộng đồng (tháng 9-12).

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 100 hộ gia đình được chọn ngẫu nhiên tại xã Diên Phú, trong đó 50 hộ sử dụng hương que từ lá cây xoan chịu hạn, 50 hộ làm đối chứng không sử dụng. Muỗi thử nghiệm được nuôi và thu thập theo tiêu chuẩn WHO, đảm bảo độ tuổi và sức khỏe đồng đều.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu suất tạo bột hương từ lá cây xoan chịu hạn: Từ 1 kg lá tươi, sau khi sấy khô 8 giờ ở 60°C, thu được 410 g lá khô, nghiền thành 301 g bột hương, đạt hiệu suất thu hồi 73,41%. Hàm lượng hoạt chất Azadirachtin trong bột lá là 1,03%.

2. Hiệu lực diệt muỗi tại phòng thí nghiệm: Mẫu hương A2 (tỷ lệ bột lá và bột hương bằng nhau) có KT50 là 6 phút 4 giây và KT95 là 16 phút 14 giây đối với muỗi Aedes aegypti, với tỷ lệ muỗi chết sau 24 giờ đạt 100%. Tương tự, với Anopheles epiroticus, KT50 là 7 phút 55 giây, KT95 là 18 phút 5 giây, tỷ lệ chết 100%. Đối với Culex quiquefasciatus, KT50 là 12 phút 16 giây, KT95 là 23 phút 58 giây, tỷ lệ chết 93,75%. Các kết quả này cho thấy hương que từ lá cây xoan chịu hạn có hiệu lực diệt muỗi tốt, tương đương hoặc gần bằng các sản phẩm đối chứng hóa học.

3. Hiệu lực diệt muỗi tại thực địa: Tại xã Diên Phú, sau 3 tuần sử dụng hương que, mật độ muỗi Aedes aegypti giảm đáng kể so với khu vực đối chứng, tỷ lệ muỗi đậu/ngày/người giảm khoảng 50%. Muỗi Aedes aegypti tại thực địa đã có dấu hiệu kháng với Permethrin và Deltamethrin, nhưng hương que từ lá cây xoan vẫn duy trì hiệu quả xua đuổi và diệt muỗi.

4. Sự chấp nhận của cộng đồng: 90% người dân tham gia khảo sát cho biết hài lòng với sản phẩm, không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng. Các phản ứng phụ nhẹ như ngứa mắt, hắt hơi chiếm dưới 5%, không ảnh hưởng đến việc sử dụng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Hiệu suất thu hồi bột hương đạt trên 70% cho thấy quy trình sấy và nghiền lá cây xoan chịu hạn được tối ưu, bảo toàn được hoạt chất Azadirachtin. Thời gian cháy trung bình của hương que khoảng 45 phút tại thực địa, phù hợp với nhu cầu sử dụng trong gia đình.

Hiệu lực diệt muỗi của hương que từ lá cây xoan chịu hạn tương đương với các sản phẩm hóa học hiện có, đặc biệt với các loài muỗi đã có dấu hiệu kháng thuốc. Điều này khẳng định tiềm năng của sản phẩm trong việc thay thế hoặc bổ sung các biện pháp hóa học truyền thống, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nguy cơ kháng thuốc.

Kết quả thực địa cho thấy sản phẩm có khả năng giảm mật độ muỗi hiệu quả, đồng thời được cộng đồng chấp nhận cao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai rộng rãi. So với các nghiên cứu trước đây về Azadirachtin và cây xoan chịu hạn, nghiên cứu này là bước tiến trong việc ứng dụng nguyên liệu tự nhiên vào sản xuất sản phẩm phòng chống muỗi thân thiện và an toàn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ muỗi chết sau 24 giờ giữa các mẫu hương và đối chứng, cũng như bảng thống kê mật độ muỗi trước và sau khi sử dụng hương tại thực địa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển sản phẩm công nghiệp: Đẩy mạnh nghiên cứu và hoàn thiện quy trình sản xuất hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn với nồng độ Azadirachtin tối ưu (khoảng 0,048% w/w), nhằm sản xuất đại trà phục vụ thị trường trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: các doanh nghiệp dược liệu và công ty sản xuất hóa chất sinh học.

2. Triển khai chương trình sử dụng tại cộng đồng: Khuyến khích sử dụng hương que từ lá cây xoan chịu hạn tại các vùng có dịch sốt xuất huyết và muỗi kháng thuốc, đặc biệt tại các tỉnh miền Trung và miền Nam Việt Nam. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng. Chủ thể thực hiện: ngành y tế dự phòng phối hợp với chính quyền địa phương.

3. Nâng cao nhận thức và đào tạo: Tổ chức các khóa tập huấn, truyền thông về lợi ích và cách sử dụng sản phẩm an toàn, hiệu quả cho cán bộ y tế và người dân. Thời gian: liên tục trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế, Trung tâm phòng chống dịch bệnh.

4. Nghiên cứu mở rộng: Tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả lâu dài, tác động môi trường và khả năng kháng thuốc của muỗi khi sử dụng sản phẩm, đồng thời phát triển các dạng sản phẩm khác như dung dịch xịt, tẩm màn. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành sinh học, y học nhiệt đới: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học về hoạt tính sinh học của Azadirachtin và ứng dụng thực tiễn trong phòng chống muỗi, giúp mở rộng kiến thức và phát triển đề tài nghiên cứu mới.

2. Doanh nghiệp sản xuất thuốc bảo vệ thực vật và sản phẩm diệt côn trùng: Tham khảo quy trình sản xuất và đánh giá hiệu lực sản phẩm từ nguyên liệu tự nhiên, từ đó phát triển sản phẩm thân thiện môi trường, đáp ứng nhu cầu thị trường.

3. Ngành y tế dự phòng và quản lý dịch bệnh: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình phòng chống muỗi truyền bệnh hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh muỗi kháng thuốc hóa học.

4. Cộng đồng dân cư tại vùng dịch: Hiểu rõ về sản phẩm an toàn, hiệu quả, từ đó tăng cường sử dụng các biện pháp phòng chống muỗi tự nhiên, góp phần giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

1. Hương que từ lá cây xoan chịu hạn có an toàn cho trẻ em không?
   Nghiên cứu không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng, các phản ứng nhẹ như ngứa mắt, hắt hơi chiếm dưới 5%. Sản phẩm được đánh giá an toàn cho người sử dụng, bao gồm trẻ em, khi sử dụng đúng hướng dẫn.

2. Hiệu quả diệt muỗi của hương que này so với các sản phẩm hóa học như thế nào?
   Hương que từ lá cây xoan chịu hạn có tỷ lệ muỗi chết sau 24 giờ đạt 90-100%, tương đương với các sản phẩm hóa học hiện hành, đặc biệt hiệu quả với các loài muỗi đã có dấu hiệu kháng thuốc.

3. Sản phẩm có thể sử dụng trong môi trường ngoài trời không?
   Sản phẩm chủ yếu được thiết kế để sử dụng trong nhà hoặc không gian kín nhằm đảm bảo hiệu quả khói hương phân tán đều. Hiệu quả ngoài trời có thể giảm do gió và điều kiện môi trường.

4. Thời gian cháy của một que hương là bao lâu?
   Thời gian cháy trung bình của một que hương khoảng 45 phút tại điều kiện thực địa, phù hợp với nhu cầu sử dụng trong gia đình và các hoạt động phòng chống muỗi.

5. Có thể sản xuất đại trà sản phẩm này tại Việt Nam không?
   Với nguồn nguyên liệu phong phú tại các tỉnh như Ninh Thuận, Bình Thuận và quy trình sản xuất đã được nghiên cứu, sản phẩm hoàn toàn có thể được sản xuất đại trà, góp phần phát triển ngành công nghiệp sinh học và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Kết luận

• Nghiên cứu thành công trong việc tạo ra sản phẩm hương que xua muỗi từ lá cây xoan chịu hạn với hàm lượng Azadirachtin khoảng 0,048% w/w, có hiệu lực diệt muỗi cao với các loài Aedes aegypti, Anopheles epiroticus và Culex quiquefasciatus.
• Sản phẩm có thời gian cháy trung bình 45 phút, dễ sử dụng, an toàn và được cộng đồng chấp nhận cao tại thực địa xã Diên Phú, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa.
• Hiệu quả diệt muỗi của sản phẩm tương đương với các sản phẩm hóa học hiện có, đặc biệt có tiềm năng ứng dụng trong các khu vực muỗi đã kháng thuốc.
• Đề xuất phát triển sản phẩm công nghiệp, triển khai sử dụng rộng rãi và tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả và đa dạng hóa sản phẩm.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và ngành y tế dự phòng tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu nhằm góp phần phòng chống dịch bệnh do muỗi truyền hiệu quả và bền vững.

Hành động tiếp theo: Đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu và sản xuất, đồng thời tổ chức các chương trình truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng sản phẩm tự nhiên phòng chống muỗi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TÌNH HÌNH THẾ GIỚI CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu tác dụng của cây xoan chịu hạn đối với côn trùng Hiện nay, một trong những cây thuốc mà các nhà hóa học trên thế giới quan tâm hàng đầu là cây xoan chịu hạn vì cây này có thể trồng với số lượng lớn, có nhiều dược tính quý giá và đa dạng. Cây xoan chịu hạn có xuất xứ từ Ấn Độ, tên khoa học Azadirachta indica A.

Juss, họ xoan Meliaceae, được trồng đại trà thành rừng ở khắp nước này và là một nguồn lợi rất lớn cho Ấn Độ. Từ năm 1980, cây xoan chịu hạn đã nổi tiếng trên thế giới do từ cành, lá, hạt cây xoan chịu hạn các nhà hóa học đã trích được các hoạt chất limonoid để điều chế một số thuốc có tác dụng tốt trị bệnh cho người, gia súc, gia cầm và thuốc bảo vệ thực vật rất có hiệu quả. Năm 1975, Bộ Nông nghiệp Mỹ đã xây dựng kế hoạch trồng cây xoan chịu hạn trên khắp nước Mỹ. Từ năm 1985, Bộ Nông nghiệp Nhật Bản và Bộ Nông nghiệp Trung Quốc cũng đã đưa cây xoan chịu hạn về trồng; đến nay họ cũng đã sản xuất được nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật và thuốc trị bệnh rất có hiệu quả.

Hiện có 300 loại hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học từ cây xoan chịu hạn, trong đó có hoạt chất Azadirachtin là hợp chất được nghiên cứu kỹ nhất, dịch chiết từ cây xoan chịu hạn được gọi là dầu cây xoan chịu hạn có tính mẫn cảm với trên 200 loài côn trùng. Nên cây xoan chịu hạn còn được gọi là “cây giải quyết các vấn đề toàn cầu” (A tree for solving global problems) (M. Có rất nhiều thành phần hoạt chất trong cây xoan chịu hạn, tuy nhiên chỉ có một số hoạt chất có tác dụng trừ sâu như: Azadirachtin Salannin, Nimbin, Nimbidin, Meliantriol… trong đó Azadirachtin tác động đến côn trùng gây hại bằng cách gây sự chán ăn, xua đuổi, cản trở lột xác của côn trùng cũng như ngăn cản sự đẻ trứng làm giảm khả năng sinh sản [2]. Hạt cây xoan chịu hạn và lá cây xoan chịu hạn chứa nhiều hoạt chất diệt côn trùng.

Những hoạt chất này tác động lên hoocmon của côn trùng chứ không ảnh hưởng trực tiếp lên hệ thần kinh, hệ tiêu hoá, cơ quan sinh sản như các loại thuốc hoá học; do đó khó phát triển tính kháng thuốc ở thế hệ sau 10 (Dennis,1992); cây xoan chịu hạn là một loại thuốc diệt côn trùng phổ rộng, tác động lên 400 - 500 loại côn trùng từ bộ cánh thẳng (châu chấu), bộ cánh giống (rệp rừng, bướm trắng, rệp cây); bộ Thysanoptera (bọ trĩ); bộ cánh cứng (bọ ruồi); bộ cánh vảy (ngài). Theo Isman (2002), có ba nhóm hoạt chất thứ cấp chính gây chán ăn ở côn trùng là: Alkaliod, phenoliod, terpenoid, đặc biệt những là những triterpenoid. Trong đó những limonoid ở Azadirachta indica được quan tâm nghiên cứu và được đánh giá là rất hiệu quả trong việc khống chế côn trùng gây hại. + Gây chết ấu trùng và con trưởng thành.

+ Gây biến dạng. + Cản trở sự hình thành lớp kitin bên ngoài cơ thể. + Làm gián đoạn và cản trở sự phát triển của trứng, ấu trùng, nhộng. + Ngăn cản sự giao phối, giao tiếp quần thể.

Các nghiên cứu đánh giá hiệu lực của hương xua muỗi từ cây xoan chịu hạn Apiwat và cộng sự (2002) đã tiến hành nghiên cứu tại thực địa về hiệu lực xua muỗi ban đêm ở Thái Lan của hương vòng làm từ 9 loài thực vật là nghệ (Curcuma longa), Cây xoan chịu hạn (Azadirachta indica), sả chanh (Cymbopogon nardus), riềng (Alpinia galangal), lưỡi cọp (Boesenbergia pandurata), tiểu đậu khấu (Elettaria cardamomum), cây muồng đen (Cassia siamea), bạch đàn chanh (Eucalyptus Citriodora) và cây cỏ lào (Eupatorium odoratum). Chín loại thực vật này được cắt nhỏ, làm khô và nghiền thành bột để tạo hương vòng có nồng độ 25% (w/w). Thành phần hương từ các loài thực vật này gồm bột lá (các loại bột lá cây trên), bộ xơ dừa, bột keo, bột gỗ. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng hiệu lực bảo vệ khỏi muỗi đốt là 50-71%, trong khi hương thường không có bột lá là 43% [38].

Misbah Rashid et al. Kết quả cho 11 thấy dung dịch chiết xuất từ lá khô ở nồng độ 25% cho hoạt tính diệt bọ gậy cao nhất, tỷ lệ chết là 100% sau 24 giờ. Dịch chiết có nồng độ 40%, 50% và 60% gây ức chế hoàn toàn bọ gậy (100% bọ gậy không nở được thành quăng). Dịch chiết lá cây xoan chịu hạn có hoạt tính sinh học diệt bọ gậy.

Khi nghiên cứu tính chất sinh học của dịch chiết từ hạt của cây xoan chịu hạn trên bọ gậy Aedes aegypti, tác giả Raymond Demba Ndione et al. (2007) cho thấy sản phẩm Sucây xoan chịu hạn nồng độ 1% ở 2 dạng bột và dạng dầu cho thấy hiệu quả gây chết 50% số côn trùng thử nghiệm (LC50) và thời gian gây chết 50% số côn trùng thử nghiệm (LT50) là 2 và 8mg/L sau 24 giờ. Cả 2 sản phẩm này đều có ảnh hưởng mạnh, gây ức chế sự phát triển của ấu trùng thành muỗi của loài muỗi Aedes aegypti và sản phẩm dạng dầu thì độc tính cao hơn dạng bột. Fredros O Okumu et al.

(2007) đã tiến hành đánh giá tiềm năng của các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên như Cây xoan chịu hạn chống lại véc tơ sốt rét chính của châu Phi là Anopheles gambiae. Kết quả cho thấy dầu Cây xoan chịu hạn có giá trị LC50 là 11 ppm sau 8 ngày. Tỷ lệ ức chế 50% số côn trùng thử nghiệm ở nồng độ 6 ppm. Hiệu quả cao hơn ở dầu cây xoan chịu hạn nồng độ 8 ppm.

Dầu cây xoan chịu hạn có đặc tính ức chế bọ gậy An. phát triển thành muỗi trưởng thành ở nồng độ rất thấp.2 TÌNH HÌNH TRONG NƯỚC VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nguồn nguyên liệu lá cây xoan chịu hạn ở Việt Nam Cây xoan chịu hạn được du nhập vào Việt Nam từ năm 1988, do GS Lâm Công Định, Viện Lâm nghiệp Việt Nam mang hạt về từ Ấn Độ.000 ha loại cây này được trồng và diện tích này đang tiếp tục được gia tăng nhờ tính chịu hạn cũng như tác dụng và giá trị kinh tế đem lại. Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy, các bộ phận của cây xoan chịu hạn đều chứa chất có hoạt tính sinh học, nhiều nhất ở hạt và lá, các hoạt chất chính là nimbin, nimbinin, nimbidin.

Dịch chiết từ hạt và từ lá cây xoan chịu hạn chứa hoạt chất azadirachtin có hoạt tính trừ sâu mạnh. Tại Việt Nam, cây xoan chịu hạn được trồng tập trung ở Bình Thuận và Ninh Thuận. 12 Hiện nay, cây xoan chịu hạn được người dân Ninh Thuận trồng ở khắp mọi nơi và được trồng trên diện rộng ở tất cả các huyện trong tỉnh. Diện tích trồng cây xoan chịu hạn ở huyện Thuận Nam và huyện Ninh Phước đã lên đến 1.

Các nghiên cứu tác dụng của lá cây xoan chịu hạn đối với côn trùng ở nước ta Từ năm 1999 đến nay, Viện Sinh học Nhiệt Đới TPHCM đã thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu và ứng dụng các bộ phận cây xoan chịu hạn như là nguyên liệu sản xuất thuốc bảo vệ thực vật thảo mộc. Ngày nay dần dần những sản phẩm của cây xoan chịu hạn được sử dụng rộng rãi trong trồng trọt, bảo quản lương thực, hạt giống sau thu hoạch. Với nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học đặc biệt là các terpenoid có ở những phần khác nhau của cây, cây xoan chịu hạn trở thành một công cụ hữu hiệu chống lại các loài dịch hại. Các sản phẩm chế biến từ cây xoan chịu hạn hiện nay đã được đưa vào ứng dụng rộng rãi trong công tác bảo vệ thực vật.

Sản phẩm được chiết xuất từ nhân hạt cây xoan chịu hạn có chứa họat chất Azadirachtin, có hiệu lực phòng trừ nhiều loại sâu hại. Sản phẩm có nguồn gốc thảo mộc này không tạo nên tính kháng ở sâu hại, không ảnh hưởng đến thiên địch. Chế phẩm tác động đến côn trùng gây hại bằng cách gây sự chán ăn, xua đuổi, ngăn sự lột xác của côn trùng cũng như ngăn cản sự đẻ trứng, làm giảm khả năng sinh sản [4],[9],[10]. Hợp chất Aazadirachtin có tác dụng xua đuổi khoảng 90% sâu hại.

Các nghiên cứu trong hơn 20 năm qua trên bọ gậy cho thấy Zadirachtin có tác động đến hoocmon điều hoà sinh trưởng và gây chán ăn [1],[2],[3]. Azadirachtin kiểm soát quá trình biến thái của côn trùng, từ giai đoạn ấu trùng đến nhộng và giai đoạn trưởng thành. Nó kiểm soát quá trình tiết hoocmon ở côn trùng, ức chế một số hoocmon chính, ngăn sự rụng lông và làm thay đổi hình thái bình thường của côn trùng [2]. Trong dịch chiết từ cây xoan chịu hạn ngoài hoạt chất chính là Azadiachtin còn có salannin, meliatropin và cây xoan chịu hạn.

Dung dịch cây xoan chịu hạn với nồng độ 0,1 ppm (= 0,00001 %) đã có thể gây triệu chứng chán ăn của nhiều loài sâu bọ. Ngoài ra, cây xoan chịu hạn còn làm rối 13 loạn hệ thống hoocmon của sâu. Chất quan trọng nhất là Azadiachtin với cấu trúc giống như hoocmon sinh trưởng của côn trùng. Do đó, khi xâm nhập vào cơ thể của côn trùng, Azadiachtin “cạnh tranh” với hoocmon sinh trưởng, làm giảm hoặc ngưng hẳn sự hình thành hoocmon này, khiến ấu trùng không thể lột xác để phát triển bình thường được.

Nếu không thể diệt ấu trùng và nhộng, Azadiachtin có thể làm chậm quá trình phát triển của chúng, gây biến dạng cũng như làm suy giảm khả năng sinh sản của con trưởng thành. Các sản phẩm chế biến từ cây xoan chịu hạn hiện nay đã được đưa vào ứng dụng rộng rãi trong công tác bảo vệ thực vật, trong đó VICÂY XOAN CHỊU HẠN 1500 EC là sản phẩm của Công ty thuốc sát trùng Miền Nam, được chiết xuất từ nhân hạt cây xoan chịu hạn, có hiệu lực phòng trừ nhiều loại sâu hại trên cây trồng như lúa, rau màu, cây công nghiệp, cây ăn trái, hoa kiểng. Hiện nay có rất nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật có chứa hoạt chất Azadirachtin như Mectinsuper 3,6 EC, 37EC (thành phần chứa 0,1g/l Azadirachtin) của công ty CP Thuốc BVTV Việt Trung; Fimex 15EC, 25EC, 36EC (thành phần chứa Azadirachtin 11,5g/l) của công ty CP Vật tư BVTV Hà Nội; Azaba 0.8EC (thành phần chứa Azadirachtin 0,3%) của công ty TNHH Nông Sinh; Agassi 36EC, 55EC (thành phần chứa 1g/l Azadirachtin) của công ty CP nông dược Nhật Việt; Goldmectin 36EC, 42EC, 50EC (thành phần chứa Azadirachtin 0,2g/l) của công ty CP Vật tư NN Hoàng Nông; Vinup 40 EC (thành phần chứa Azadirachtin 3 g/l) của công ty TNHH Lợi Nông….