Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm 1. Đàn phím điện tử Đàn phím điện tử (Electronic Keyboard) là một loại nhạc cụ rất phổ biến và thông dụng. Loại nhạc cụ này còn được gọi là đàn Organ vì nó sử dụng kỹ thuật điện tử, một thành tựu của các nhà khoa học thế kỷ XX.
Trong luận văn này chúng tôi thống nhất tên gọi là Đàn phím điện tử. Trong cuốn sách Phương pháp dạy và học đàn phím điện tử tập 1 (2004), Nhạc sĩ Xuân Tứ có viết: Đàn phím điện tử là một trong những phương tiện truyền đạt tiếp thu Âm nhạc thuận lợi nhất. với sự phát minh âm thanh kỹ thuật số (digital sound), nó có thể ghi được hàng trăm đến hàng ngàn âm sắc đa dạng, phong phú của các nhạc cụ ở khắp các châu lục… [28; tr. Trong cuốn Tự đặt hợp âm cho đàn Guitar & Organ của tác giả Sơn Hồng Vỹ, Nxb Giao thông vận tải năm 2004 cũng đề cập đến vấn đề này như sau: …Organ điện tử là loại đàn điện tử, có bàn phím như đàn Piano nhưng có rất nhiều kiểu dáng.
chức năng của các đời Organ càng về sau càng phong phú, đa dạng và phức tạp. vì đàn Organ có thể giả âm thanh của nhiều loại nhạc cụ khác nhau, có nhiều điệu nhạc (ghi sẵn, chơi tự động) thông dụng, có nhiều bài nhạc hay (ghi âm sẵn) để ta thưởng thức và tập theo. Có phần phối Bass, bè tự động rất tiện ích, có thể thu âm và phát lại bài nhạc ta đã chơi. 9 Qua những nhận định trên, có thể khẳng định đàn phím điện tử là một loại nhạc khí được sử dụng công nghệ kỹ thuật số để phát ra âm thanh.
Sự khuyếch đại các làn sóng âm thanh sử dụng công nghệ điện tử đã giúp cây đàn này có thể mô phỏng được hầu hết các âm sắc của các loại nhạc cụ khác nhau từ Việt Nam như đàn Tranh, đàn Bầu, Sáo, Nhị… đến các loại nhạc cụ trên thế giới như Piano, Guitar, Violon. Thật vậy, với việc sử dụng đàn phím điện tử, người nhạc sĩ hoặc nhạc công như đang hòa mình vào một dàn nhạc với đầy đủ biên chế cơ bản, bao gồm: Bộ gõ (Drum, Percussion), Bộ dây (String, Violon, Guitarbass, Guitar giai điệu), Bộ hơi (Saxophone, Trumpet…), Piano… Với sự đa năng như vậy đàn phím điện tử đã dần trở thành một loại nhạc cụ rất được ưa thích và sử dụng rộng rãi trong các hoạt động nghệ thuật, đặc biệt là trong các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp và không chuyên. Nhạc sĩ Hồng Đăng có viết như sau trong cuốn Các nhạc cụ trong dàn nhạc giao hưởng: … Đàn phím điện tử ra đời là do nhạc sĩ - kỹ sư người Pháp có tên Maurice Martenot sáng chế năm 1928 với khởi đầu là sóng Martenot (còn gọi là sóng nhạc). Sự ra đời của sóng Martenot đã khởi điểm cho sự phát triển rộng rãi của nhạc cụ điện tử sau này, nhất là Organ điện tử [6; tr.
Trên Tạp chí Thông tin khoa học Trường ĐH Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, trong bài Giới thiệu về cây đàn Organ điện tử, tác giả Trịnh Hoài Thu có viết: …Vào những năm 30 của thế kỷ XX, khi trào lưu biểu diễn nhạc cụ điện tử thịnh hành thì organ điện tử là nhạc cụ rất được chú ý. Cùng với các nhạc cụ điện tử khác, organ điện tử là hồn sống của thể loại nhạc Rock (một loại nhạc cụ ra đời trong những năm 50 của thế kỷ XX). Không những thế trong những năm 50, Âm nhạc 10 điện tử còn là trung tâm của các phòng thu âm ở Cologne và Columbia - Mỹ. Cũng như nhiều nhạc cụ phương Tây khác, đàn phím điện tử du nhập vào Việt Nam từ những người nước ngoài vào làm việc tại miền Nam Việt Nam từ những năm 60, 70 thế kỷ XX, đồng thời xuất hiện trong các cuộc giao lưu nghệ thuật quốc tế.
Đàn phím điện tử xuất hiện từ những năm 1970 ở Sài Gòn, nơi có nhiều các hoạt động văn hoá, nghệ thuật, Âm nhạc diễn ra sôi nổi, phong phú. Sau năm 1975, đàn phím điện tử xuất hiện ở miền Bắc, đầu tiên là ở Hà Nội (1976), sau đó nhanh chóng lan tỏa khắp các nơi. Các thế hệ đàn phím điện tử vào giai đoạn đầu khi xuất hiện ở Việt Nam chưa phong phú, hiện đại, nhiều chức năng như hiện nay, âm sắc khô cứng, các phím bấm không tạo độ to, nhỏ. Từ cuối những năm 1980 đến đầu 1990, bằng nhiều phương pháp ứng dụng những thành tựu kỹ thuật số (digital) tiên tiến, đàn phím điện tử hoàn thiện với nhiều cải tiến và trở nên phổ biến, thông dụng khi đời sống văn hoá nghệ thuật được chú trọng.
Ảnh hưởng rộng rãi của đàn phím điện tử thúc đẩy nhu cầu học loại nhạc cụ này và trở thành một trào lưu vào những năm 90 (thế kỷ XX). Với công chúng, đàn phím điện tử đem lại lợi thế trong việc tiếp nhận kiến thức Âm nhạc phổ cập. Ngoài ra, âm thanh đàn phím điện tử có sức cuốn hút, sinh động với phần đệm tự động, đặc biệt là cách sử dụng cây đàn tương đối đơn giản, phù hợp với mọi lứa tuổi, tầng lớp xã hội. Khi mới có mặt tại Việt Nam, đàn phím điện tử rất đơn giản, âm sắc chưa phong phú và trung thực, chưa có chức năng Touth (phím sống phím chết) nên âm thanh của đàn không có cường độ.
Tuy nhiên, giá trị của cây đàn vẫn rất đắt đỏ và trở thành một loại nhạc cụ xa xỉ. Vào những năm cuối của thế kỷ XX đàn phím điện tử bắt đầu phổ biến, Thời điểm đó một câu 11 lạc bộ hay một ban nhạc nào được sở hữu 1 cây đàn phím điện tử như Yamaha PSR- 310, 410 đã là rất may mắn. Cũng từ thời điểm này các thương hiệu sản xuất đàn phím điện tử liên tục cho ra thị trường những mẫu đàn càng sau càng nhiều tính năng và chất lượng âm thanh cũng được cải rất nhiều. Ngày nay có những cây đàn với sự khéo léo của người chơi, âm sắc không thể phân biệt đâu là tiếng điện tử đâu là tiếng nhạc cụ thật.
Tùy vào mục đích sử dụng, nhà sản xuất chia đàn phím điện tử ra làm nhiều loại để người chơi có thể lựa chọn cho mình loại đàn phù hợp: Digital Piano hay còn gọi là Piano điện dùng thay thế cho đàn Piano truyền thống (Acoustic Piano), loại đàn này có 88 phím chuẩn. Phím có độ nặng và nhạy như đàn acoustic piano diễn tả các sắc thái Âm nhạc khá tốt. Tuy nhiên, âm sắc của đàn không phong phú và đa dạng thông thường chỉ hỗ trợ các âm sắc tương tự như đàn piano cơ và piano điện tử. Nhìn bề ngoài cây đàn cũng khá đồ sộ và thời trang nên việc di chuyển cũng không phải dễ dàng.
Home Keyboard là loại đàn phím điện tử dùng trong gia đình, đây là loại thông dụng và phổ biến nhất, Arranger là loại đàn phím dùng cho các nhạc sĩ sáng tác hoặc dùng trong các phòng thu âm. Synthesizer là loại đàn phím điện tử dùng cho nhạc công chuyên nghiệp. Loại đàn này không có loa và amply nên thường gọi là “đầu câm”, số lượng phím cũng khác nhau tùy loại thông thường là loại 61, 76, hoặc 88 phím. Âm sắc của đàn cũng được coi là trung thực nhất ngoài ra người chơi còn có thể dùng các hộp tiếng để âm sắc thêm phong phú.
Với hình dáng nhỏ gọn nên đây là một cây đàn rất tiện dụng khi di chuyển. Một loại đàn phím điện tử khác đó là Controller Keyboard, loại đàn này chỉ có chức năng như một công cụ phím mà không tích hợp sẵn âm sắc như các loại đàn phím khác. Chúng chỉ sử dụng được trong các phòng thu âm và kết nối với máy tính thông qua các phần mềm làm nhạc chuyên nghiệp như: Cakewalk, Cubase, Protools… 12 Như vậy, chúng ta có thể thấy đàn phím điện tử có nhiều kiểu dáng và chức năng khác nhau. Loại đàn phím điện tử mà chúng tôi muốn đề cập đến trong luận văn này là Home Keyboard - một loại nhạc cụ phổ biến và đa năng nhất.
Hiện nay trên thị trường có nhiều hãng sản xuất và bán loại đàn này như Yamaha, Casio, Roland, Korg… mỗi thương hiệu đều có những điểm mạnh và hạn chế riêng. Điểm giống nhau của những loại đàn này thông thường là đều sử dụng bộ đệm tự động với phần âm sắc phong phú tùy vào đời đàn. Các nút bấm đều có chức năng và sử dụng giống nhau, có thể chỉ khác nhau ở cách bố trí và sự phân bổ các nút bấm trên mặt đàn. Điểm khác biệt lớn nhất của các loại đàn nói trên là chất lượng và độ trung thực của âm sắc.
Nếu như phần âm sắc của các loại đàn do hãng Roland và Korg sản xuất rất hay thì âm sắc của loại đàn do Yamaha hay Casio sản xuất có phần kém hơn, nhưng bù lại sự thông dụng và đa năng của các loại đàn Yamaha như PSR-S750, PSR- S950… cho đến nay không có hãng nào theo kịp. Và cũng chính vì lẽ đó mà ngày nay các loại đàn mang thương hiệu Yamaha kể cả Piano cơ và đàn phím điện tử đều được người chơi đàn chuyên nghiệp và bán chuyên nghiệp ưa chuộng. Ca khúc Quá trình hình thành và phát triển của Âm nhạc Việt Nam từ những năm đầu của thế kỷ XX đến nay đã trải qua biết bao thăng trầm, các ca khúc thuộc nhiều dòng khác nhau cũng được nhạc sĩ yêu nước thai nghén trong khoảng thời gian đó. Để tìm hiểu về đặc điểm chung của ca khúc viết về Quảng Ninh chúng ta phải có những cơ sở lý luận sau đây.
Đặc điểm chung của ca khúc Đặc điểm của ca khúc (cũng là đặc điểm chung của thanh nhạc) là có lời ca, nếu các tác phẩm khí nhạc được thể hiện nội dung hoàn toàn bằng các hình tượng âm thanh thì thanh nhạc còn có sự tham gia biểu diễn của ngôn từ (lời ca), vì vậy, trong thanh nhạc nói chung hay 13 trong ca khúc nói riêng, ca từ giúp cho người nghe dễ tiếp thu tác phẩm, có nơi, có lúc người ta thưởng thức lời ca là chính. Ca từ trong ca khúc là một "nghệ thuật", là vấn đề gây nhiều tranh cãi, bàn luận đối với nhạc Việt trong thời gian dài vừa qua. [38] Theo cuốn Thuật ngữ và ký hiệu Âm nhạc thường dùng của Đào Trọng Từ, Đỗ Mạnh Thường, Đức Bằng thì: “ca khúc là bài hát ngắn có bố cục mạch lạc.81] Chúng ta có thể thấy hai trích dẫn trên bổ sung cho nhau trong cùng một khái niệm.