Đặt vấn đề Lâm sản ngoài gỗ là nguồn tài nguyên có vai trò quan trọng trong đời sống KT-XH, đặc biệt đối với các cộng đồng có đời sống gắn liền với rừng. Ở các nước nghèo, đang phát triển đời sống vẫn còn phụ thuộc vào những sản phẩm của rừng để tiêu dùng và là nguồn thu nhập không thể thiếu. Ngày nay với sự phát triển nhanh chóng của các ngành công nghiệp cùng sức ép của sự gia tăng dân số và sự mở rộng quy mô hội nhập kinh tế đã làm tăng nhu cầu sử dụng lâm sản ngoài gỗ. Tình trạng khai thác không hợp lý, khai thác tận thu, tận diệt nguồn lâm sản ngoài gỗ đã có tác động xấu đối với sự đa dạng sinh học và đời sống cộng đồng dân cư sống phụ thuộc vào rừng.
Trong nhóm những cây lâm sản ngoài gỗ, phân họ tre trúc đang được người dân đặc biệt quan tâm. Cây tre (với nhiều loại khác nhau: Trúc, Mai, Vầu, Nứa.) có ở nhiều nước trên thế giới. Nhưng có lẽ khu vực Đông Nam Á nhiệt đới gió mùa mới chính là quê hương, xứ sở của tre và các sản phẩm văn hoá từ tre. Cây tre đã đi vào văn hoá Việt Nam như một hình ảnh bình dị mà đầy sức sống, dẻo dai chống chịu thiên tai, gió bão và giặc ngoại xâm.
Thế nhưng những năm gần đây, có một thực tế đáng buồn là loại cây đa dạng, thiết thực trong mọi mặt đời sống này đã bị coi nhẹ, bị chặt phá, bị thoái hoá. bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Mai cây có tên khoa học Dendrocalamus yunnanicus Hsueh & D.Li và tên thường gọi là Tre mai thuộc phân họ tre trúc (Bambusoideae), là một loại cây có nhiều công dụng trong đời sống kinh tế - xã hội như: làm chất đốt (rễ, thân, cành, lá); làm thực phẩm (măng); làm vật liệu xây dựng (thân) và nguyên liệu cho công nghiệp (thân, măng),… h 2 Do việc tăng lên về dân số và sự phát triển nhanh chóng của nền công nghiệp nguồn Mai cây tự nhiên đã và đang bị khai thác một cách quá mức để đáp ứng được các nhu cầu trước mắt mà không chú trọng đến việc gây trồng đảm bảo lợi ích cho các thế hệ mai sau. Để có cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển loài Mai cây cần thiết phải có các kỹ thuật nhân giống và gây trồng hướng tới sản xuất hàng hóa loài cây này phục vụ nhu cầu sử dụng lâu dài, giảm áp lực của cộng đồng lên tài nguyên thiên nhiên rừng.
Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nhân giống Mai cây bằng phương pháp chiết cành”. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu khả năng nhân giống vô tính của Mai cây bằng phương pháp chiết cành cành dưới sự ảnh hưởng của thuốc kích thích sinh trưởng IBA, IAA, NAA trong điều kiện vườn ươm tại trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên. Mục tiêu nghiên cứu Xác định được loại thuốc, nồng độ thuốc kích thích ra rễ thích hợp nhất cho nhân giống bằng phương pháp chiết cành trong sản xuất giống Mai cây. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Là tài liệu trong học tập, cho những nghiên cứu tiếp theo và là cơ sở trong những đề tài nghiên cứu trong các lĩnh vực có liên quan. - Giúp sinh viên áp dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn. - Nắm được phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa trong thực tiễn - Có ý nghĩa trong việc duy trì, củng cố giống tốt.
- Có được kỹ năng nhân giống cây bằng phương pháp chiết cành. h 3 - Nâng cao được tỷ lệ cây xuất vườn, tạo tiền đề cho việc cung cấp số lượng lớn giống cây đảm bảo chất lượng cho sản xuất. - Áp dụng kết quả nghiên cứu trong nhân giống Mai cây bằng chiết cành. h 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học Bảo tồn nguồn gen cây rừng là bảo tồn các đa dạng đi truyền cần thiết cho các loài cây rừng nhằm phục vụ công tác cải thiện, duy trì giống trước mắt hoặc lâu dài, tại chỗ hoặc nơi khác.
Một trong nhiều phương pháp đang được sử dụng nhiều hiện nay là phương pháp chiết cành. Chiết cành là phương pháp nhân giống cây trồng bằng cơ quan sinh dưỡng. Cơ sở khoa học của phương pháp là sau khi tiến hành chiết cành, dưới ảnh hưởng của các chất nội sinh trong tế bào như auxin, cytokinin khi gặp những điều kiện nhiệt độ, độ ẩm thích hợp thì rễ được hình thành và chọc thủng biểu bì đâm ra ngoài. Thực vật có hai hình thức sinh sản chủ yếu là sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính.
Sinh sản hữu tính là hình thức sinh sản trong đó có sự kết hợp giao tử đực và giao tử cái để tạo thành hợp tử lưỡng bội. Hợp tử phát triển thành cá thể mới. Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản không qua thụ tinh, nó bao gồm sự kết hợp của vô tính và các dạng sinh sản dinh dưỡng. Trong các biện pháp sinh sản vô tính, chiết cành là hình thức phổ biến và là một trong những công cụ có hiệu quả cho việc lưu giữ, bảo vệ và duy trì giống cây rừng.1 Cơ sở tế bào học Theo viện sĩ Maximop, mỗi bộ phận của cây, ngay đến mỗi tế bào, đều có tính độc lập về mặt sinh lí rất cao.
Chúng có khả năng khôi phục lại các cơ quan, bộ phận không đầy đủ và trở thành một cá thể mới hoàn chỉnh. Trong cơ thể thực vật, nước và các chất khoáng hoà tan được vận chuyển từ rễ lên lá theo mạch gỗ, còn các sản phẩm hữu cơ sản xuất ở lá được chuyển xuống gốc ( rễ, củ, …) theo mạch rây. Khi ta cắt đứt con đường vận chuyển theo mạch h 5 rây, các sản phẩm hữu cơ sẽ tập trung ở các tế bào vỏ của phần bị cắt. Các chất hữu cơ này cùng với chất điều hoà sinh trưởng Axin nội sinh (được tổng hợp ở ngọn cây chuyển xuống) sẽ kích thích sự hoạt động của tượng tầng và hình thành mô sẹo, rồi sau đó hình thành rễ từ mô sẹo ở chỗ bị cắt, khi gặp điều kiện thuận lợi.
Năm 1902 , nhà sinh lý thực vật người đức Haberladt, đã tiến hành nuôi cấy mô tế bào thực vật để chứng minh tế bào là toàn năng. Bất cứ tế bào nào hoặc mô tế bào nào thuộc cơ quan như rễ, thân, lá đều chứa hệ gen giống như tất cả các tế bào sinh dưỡng khác trong cơ thể, đều có khả năng sinh sản vô tính để tạo thành cây hoàn chỉnh. Khả năng hình thành rễ và thân phụ thuộc vào đặc điểm di truyền của loài cây, bộ phận của cây làm giống cũng như loài tế bào đã phân hóa của cây.2 Cơ sở di truyền học Sinh vật bậc cao được phát triển từ một tế bào hợp tử qua nhiều lần phân bào liên tiếp cùng với quá trình phân hóa các cơ quan. Đặc trưng của hình thức phân bào trên là số lượng NST của tế bào khởi đầu và tế bào mới được phân chia như nhau nên được gọi là phân bào nguyên nhiễm hay nguyên phân.
Phân bào nguyên nhiễm là quá trình phân chia tế bào mà kết quả từ một tế bào ban đầu cho ra hai tế bào con có số lượng NST cũng như cấu trúc và thành phần hóa học của nó giống như tế bào ban đầu. Nhờ có quá trình nguyên phân mà các NST được phân phối đồng đều, chính xác cho các tế bào con. Ở kỳ đầu của quá trình nguyên phân, NST tự tái bản trước tiên theo chiều dọc rồi tách theo chiều ngang, sau đó qua các kỳ tiếp theo NST phân chia về các tế bào con đảm bảo cho các tế bào con đều có bộ NST như nhau và giống tế bào ban đầu. Nhờ có quá trình nguyên phân mà khối lượng cơ thể tăng lên, sau đó nhờ có quá trình phân hóa các cơ quan trong quá trình phát triển cá thể h 6 mà tạo thành một cây con hoàn chỉnh.
Đây là một quá trình đảm bảo cho cây con duy trì tính trạng của cây mẹ.3 Sự hình thành rễ bất định Nhân giống bằng cành chiết dựa trên khả năng tái sinh hình thành rễ bất định của một đoạn thân hoặc cành trong điều kiện thích hợp để tạo thành cơ thể mới. Rễ bất định là những rễ được hình thành về sau này của các cơ quan sinh dưỡng như cành, thân lá. Rễ bất định có thể được hình thành ngay trên cây nguyên vẹn (cây đa, cây si.), nhưng khi cắt cành khỏi cơ thể mẹ là điều kiện kích thích sự hình thành rễ và người ta vận dụng để nhân bản vô tính. Rễ bất định của hầu hết thực vật được hình thành sau khi cắt cành khỏi cây mẹ, nhưng cũng có một số loài rễ bất định được hình thành từ trước dưới dạng các mầm rễ ở trong phần vỏ và chúng nằm yên đến khi cắt cành thì ngay lập tức đâm ra khỏi vỏ.
Với các đối tượng như vậy thì cành giâm, cành chiết ra rễ một cách dễ dàng. Nhưng đa số trường hợp rễ bất định được hình thành trong quá trình con người có tác động đến nó nhằm mục đích nhân giống. Có hai loại rễ bất định gồm: rễ tiềm ẩn và rễ mới sinh. - Rễ tiềm ẩn: Là loại rễ có nguồn gốc từ trong thân cây, cành cây nhưng chỉ phát triển khi bộ phận của thân được tách ra khỏi cây mẹ.
- Rễ mới sinh: Là rễ được hình thành sau khi cắt cành chiết và chiết cành. Khi đó các tế bào chỗ bị cắt, bị phá hủy, bị tổn thương và các tế bào dẫn chuyền đã chết của mô gỗ được mở ra, dẫn đến dòng nhựa được dẫn từ phần lá xuống đây bị dồn lại khiến cho các tế bào phân chia hình thành nên mô sẹo, đây là cơ sở hình thành rễ bất định. Mô sẹo là khối tế bào nhu mô có mức độ ligin hóa khác nhau. Thông thường trước khi xuất hiện rễ thấy xuất hiện một lớp mô sẹo nên thường tin rằng sự xuất hiện của mô sẹo là sự xuất hiện của rễ cành chiết.
Nhưng ở nhiều h 7 loài cây, sự xuất hiện của mô sẹo là một dự báo tốt về khả năng ra rễ. Mức độ hóa gỗ cũng ảnh hưởng tới sự ra rễ của cành chiết. Cành chiết hóa gỗ nhiều, hay phần gỗ chiếm nhiều thì khả năng ra rễ kém. Hiện tượng cực tính là hiện tượng phổ biến trong chiết cành, do vậy khi chiết cành phải đặt cho cho đúng chiều (Hoàng Minh Tấn và CS (2009).