LỜI MỞ ĐẦU L udt dân sự diéu chỉnh quan hệ xã hội với phạm vi rộng và phức tạp. Vì vậy, việc tiếp cáu, năm bắi, hiểu ching để vận dung các quy định của luật dân sự vào thực tiễn cũng không dé dàng. Da số những người đã tùng học lập, nghiên cứu về luật déu cho rang mon học luật dan sự là một trong những môn phức tạp trong các môn chuyên ngành luật. Với mục đích tạo điễu kiện cho sinh viên đang theo học tại các trường chuyên ngành luật có thêm tài liệu dé hoc tap, nghiên cứu môn học nay cũng như cung cấp thêm mét nguon tài liệu nghiên cứu tới những người có quan tam vê luật dân sự, Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản cuốn “Hướng dẫn môn học Luật dân sự - Tập 1”.
Trên cơ sở cuôn sách cùng lên xuất bản năm 2015, cuốn sách này được biên soạn bởi táp thể tác giả và do PGS. Phạm Văn Tuyết, hiện đang là giảng viên cao cấp cua Trường Đại học Luật Hà Nội lam chu biên đã cập nhái những quy định moi cua Bộ luật dan sự 2015. Hiện đã có nhiễu giáo trình luật dân sự do nhiễu cơ sở đào tạo luật biên soạn và phái hành. Mỗi giáo trình có kết cấu chương, mục khác nhau.
Tuy nhiên, di theo kết cấu nào thì về cơ bản khi nghiên cứu về luật dân sự cũng phải nghiên cứu đây đủ các mục mà các tác gia sẽ trình bay trong cuốn sách này. Vì vậy, để việc học tập, nghiên cưu được thuán lợi, cuốn sách được biên soạn theo kết cấu tung mục (tu mục | dén muc 16) va nghien cứu xuyên suốt Bộ luật dân sự năm 2015. Méi mục, ngoài phan ly thuyết giải quyết những kiến thức chuyên môn cơ bản đêu có liệt kê một số cấu hỏi ở dang ban trac nghiệm, tự luận và dang câu hỏi thi vấn đáp. Đặc biệt, sau các mục năm trong cung môi vấn dé lớn, cuốn sách có dua ra một số bài tập tình huồng kèm theo gợi ý giải quyết tinh hung đó.
Rất mong nhận được sự góp ý của bạn đọc dé cuốn sách hoàn thiện hơn trong lần tái bản. Hà Nội, tháng 4 năm 2017 NHÀ XUAT BẢN TƯ PHÁP Mục I KHÁI NIEM CHUNG VE LUAT DAN SỰ 1. Đôi tượng điều chỉnh của luật dân sự 1. Khai niệm Đôi tượng điều chính của một ngành luật luôn là nhóm các quan hệ xã hội mà ngành luật đó được phan công diéu chỉnh.
Mỗi một ngành luật điều chỉnh một nhóm quan hệ có cùng tính chat. Năm trong hệ thông các ngành luật, luật dan sự có nhiệm vụ điều chỉnh các quan hệ xã hội giữa các chủ thê trên cơ sở bình dang, tự nguyện và tu do ý chí của các chủ thê. Điều | Bộ luật dân sự năm 2015 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghia Việt Nam (BLDS 2015) đã xác định: “Bé luật này quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp ly về cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân; quyên, nghĩa vụ vê nhân thân và tài sản của cả nhán, pháp nhân trong các quan hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chỉ, độc lap về tài sản và tự chịu trách nhiệm (sau đây gọi chung là quan hệ dán sự) `. Từ quy định của điều luật trên có thé thay rang, luật dân sự điều chính các quan hệ phát sinh giữa các chủ thé (cá nhân, pháp nhân) có liên quan đến nhân thân và tài sản.
Trong đó, các quan hệ liên quan đến quyên nhân thân của chủ thé được gọi là quan 4 HƯỚNG DAN MÔN HỌC - LUAT DAN SỰ * 7áp 1 hệ nhân thân; các quan hệ liên quan đên lợi ích vật chât của chủ thê được goi là quan hệ tai san. Vậy, đối tượng điều chỉnh của luật dân sự là các quan hệ piữa các chủ thé với nhau về nhân thân hoặc về tài sản được hình thành trên cơ sở bình đăng, tự do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm. Bao gom hai nhóm quan hệ sau day: - Quan hệ nhán than: Là quan hệ xã hội phat sinh giữa các chủ thể với nhau trên cơ sở một lợi ích tinh than phi vật chất (quyền nhân thân). Chang hạn, mối quan hệ phat sinh giữa các cá nhân với nhau vê quyền nhân thân, trong đó quyền nhân thân cua cá nhân được pháp luật xác định va bảo vệ, mọi cá nhân được bao vệ quyền nhân thân của mình và có nghia vụ tôn trọng quyên nhân thân của người khác.
Cần phân biệt giữa quyền nhân thân và quan hệ nhân thân. Nếu quyén nhắn thân là các quyên mang tính chất tinh than gan liên với từng chủ thé nhất định được luật xác định và bao vệ thì quan hệ nhân than là quan hệ pháp luật mà trong đó, khách thé chính là các quyền nhân thân (lợi ích tỉnh thần). - Quan hệ tài sản: Là quan hệ xã hội phát sinh giữa các chủ thê với nhau trên cơ sở một hoặc các bên hướng tới một lợi ích vật chất nhất định. Lợi ích vật chất mà các bền hướng tới trong quan hệ tài san có thể là một tài sản cụ thể, chăng hạn, hai bên chủ thể piao kết 8 Mục 1.
Khái niệm chung về luật dân sự với nhau một hợp đồng mua bán tài sản thì lợi ích vật chất mà các bên nhằm trao đôi là các tài sản như vật, tiền, giấy tờ có giá, quyên tài sản. Mặt khác, có thê lợi ích vật chất mà các bên hướng tới trong quan hệ tài sản không phải là một tai san cụ thê ma chi là một công việc được thực hiện hoặc không được thực hiện. chăng hạn, trong các quan hệ dân sự mà theo đó, một bên phải thực hiện cho bên kia một công việc. Tuy nhiên, công việc đó phải mang dén cho bên kia một lợi ích vat chất.
Pham vi điều chỉnh - Quan hệ nhân thân do luật dân sự điều chỉnh bao g6m hai nhóm: Một là: Các quan hệ nhân thân mà trong đó quyên nhân thân (lợi ích tỉnh thần) của chủ thể không liên quan đến tài san'. Bao gồm: Quyển có họ, tên và thay đổi họ, tên; quyên xác dịnh, xác định lại dân tộc; quyền được khai sinh, khai tử; quyền đối với quốc tịch; quyền sống, quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khoẻ, thân thê; quyên dược bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín; quyền hiến, nhận mô, bộ phận cơ thé người và hiến, lấy xác; quyền xác định lại giới tính; chuyên đổi giới tính; quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; quyền kết hôn, ly hôn; quyền bình dang vợ chồng: quyền nhân thân trong hôn nhân và gia đình; quyển nhận, không nhận cha, mẹ, con; quyền được nuôi con nuôi và quyên được nhận làm con nuôi. ' Co tài liệu gọi nhóm quan hệ này là: Quan hệ nhân thân phi tài sản tuyệt đối. HƯỚNG DAN MON HOC - LUẬT DÂN SỰ* 7áp¡ Hai là: Các quan hệ nhân thân mà trong đó quyên nhân thân (lợi ích tinh thần) của chủ thé luôn gắn với tài sản: Là các quyền đối với các yếu tố nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân nhất định nhưng các yếu tố nhân thân này có thể chuyển giao cho chủ thé khác và theo đó, chủ thể có quyền nhân thân này có thé được hưởng một lợi ich vật chất nhất định".
Bao gồm: Quyền của cá nhân đối với hình ảnh; quyền được hưởng sự chăm sóc giữa các thành viên trong gia đình; quyền của cá nhân đối với tác phâm văn học nghệ thuật, khoa học kỹ thuật do mình sáng tạo; quyền của cá nhân dối với đối tượng sở hữu công nghiệp và giống cây trồng (chỉ bao gồm các đối tượng được tạo ra từ lao động sáng tạo như: sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng). - Quan hệ tài sản do luật dân sự điêu chính bao gôm các nhóm quan hệ sau đây: + Quan hệ về sở hữu tải sản; + Quan hệ về nghĩa vụ và hợp đồng: + Quan hệ về bôi thường thiệt hại ngoài hợp đồng; + Quan hệ về thừa kế. Đặc điểm của đối tượng điều chỉnh - Quan hệ tai sản do luật dân sự điêu chỉnh bao g6m các đặc điêm sau đây: ' Có tài liệu gọi nhóm quan hệ này là: Quan hệ nhân thân phi tài san tương đối. Khái niệm chung về luật dân sự + Hình thành khách quan trong một phương thức sản xuất nhất định: Là biểu hiện cụ thể của quan hệ kinh tế, quan hệ tài sản hình thành như một tất yếu trong mọi phương thức sản xuất và đóng vai trò là phương tiện trao đổi các lợi ích nói chung và tai san nói riêng giữa các chủ thé.
+ Mang tính chất hàng hóa - tiền tệ: Quan hệ tài sản hình thành trong phương thức sản xuất hàng hóa nên da phan các lợi ích mà các bên trao đôi cho nhau trong quan hệ nay là hang hóa. Mặt khác, việc trao đồi tronp nên kinh tế hàng hóa thường được thực hiện theo phương thức hàng - tiền, trong đó, tiền là vật ngang gia, là thước do giá trị hang hoa trong trao đôi, đồng thời các quan hệ tai sản luôn chịu sự chi phối bởi quy luật ngang giá của trao đôi hàng hóa. Quy luật ngang giá thê hiện trong quan hệ tài sản do luật dân sự điều chỉnh thể hiện ở chỗ “thuận mua vừa bán”, “có đi, có lại”. Da phan cac quan hé tai san do luat dan su diéu chinh đều là việc các bên chuyên giao cho nhau những lợi ích tương đương hoặc đền bù ngang giá.
Vi dụ: Trong quan hệ mua bán thì bên bán chuyên giao vật bán cho bên mua, bên mua chuyền giao cho bên bán một khoản tiền tương ứng với giá trị của vật bán; trong quan hệ bồi thường thiệt hại thì bên gây thiệt hại phải bôi thường một lợi ích tương đương với giá trị mà bên kia bị thiệt hại. Tuy nhiên, cũng có những quan hệ tài san do tinh chất đặc biệt nên không mang tính trao đổi ngang giá. Ví dụ: Quan hệ tặng cho. 1] HƯỚNG DAN MÔN HOC - LUAT DÂN SỰ * 74p + Luôn mang tính ý chí của các chủ thê tham gia quan hệ: Trong quan hệ dân sự, các chủ thê luôn có quyên bang y chi cua mình dé quyết định việc tham gia hay không tham gia một quan hệ, tham gia quan hệ nào, với ai? Khi tham gia một quan hệ cu thé, mỗi bên đều được quyên bằng ý chí của mình dé quyết định về nội dung và phương thức thực hiện quan hệ dân sự đó (trừ các trường hợp pháp luật có quy định khác).