CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI HỢP TÁC GIÁO DỤC ĐẠI HỌC HOA KỲ-VIỆT NAM TỪ 1995 ĐẾN NAY Quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam được xem là đối tượng nghiên cứu của rất nhiều ngành khoa học khác như: Chính trị, Ngoại giao, Quan hệ quốc tế, Kinh tế, Quân sự- Quốc phòng, Văn hóa-xã hội và giáo dục. Ở góc độ của khoa học Lịch sử, quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam được nghiên cứu muộn hơn so với các ngành khác vì tính chất đặc thù của ngành khoa học này. Vì thế, trong giai đoạn (1995-2000) chưa có nhiều công trình nghiên cứu về mối quan hệ này. Về phía Việt Nam, quan hệ hai nước chủ yếu được đề cập trên các tờ báo, nhật báo và tài liệu tham khảo đặc biệt của Thông tấn xã Việt Nam ở mục theo sự kiện thời sự với mục đích cung cấp thông tin mang tính thời sự chưa có những nhận định hay dự báo về mối quan hệ này.
Về phía Hoa Kỳ, quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam được nhiều nhà nghiên cứu, quan sát viên, phóng viên quan tâm đăng tải trên các tờ báo lớn như The Diplomat, New York Times. Bên cạnh đó, quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam được viết thành những bản báo cáo và đăng trên trang Web của Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế (CSIS), Viện nghiên cứu chính sách của Chính phủ Hoa Kỳ (RAND). Điểm chung của tài liệu báo chí, cơ quan Chính phủ chủ yếu để thông tin, nên nội dung các bài viết ít có những nhận định, dự báo mà chủ yếu là bình luận về các vấn đề mang tính thời sự. Ngoài ra, những nhận định, về quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam chủ yếu dựa trên những sự kiện rời rạc cho thấy sự chuyển biến trong mối quan hệ của hai nước mà chưa đưa ra phân tích những thời cơ, thách thức hay dự báo triển vọng về mối quan hệ này trong tương lai.
Từ sau năm 2000, quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam bắt đầu thu hút sự quan tâm, nghiên cứu rộng rãi của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Từ đây, xuất hiện nhiều công trình công bố trên các Tạp chí nghiên cứu chuyên ngành, các trang Web từ các Viện nghiên cứu từ phía Hoa Kỳ và Việt Nam. Tuy nhiên, một số bài viết còn tản mạn, rời rạc, đánh giá khác nhau, chưa mang tính hệ thống và toàn diện trên các lĩnh vực, trừ một số công trình được viết thành sách xuất bản bước đầu đã cho thấy có tính hệ thống. Đến nay, nghiên cứu về quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam trên lĩnh vực giáo dục còn khá ít.
Mặc dù, trong các công trình, sách xuất bản hợp tác giáo dục đại học đều có đề cập đến với tư cách là thành tựu trong sự phát triển chung của mối quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam mà chưa có đề tài nghiên cứu nào xem giáo dục đại học là một chủ thể, đối tượng chính 14 của đề tài nghiên cứu. Ngoài ra, chưa có công trình nghiên cứu nào đánh giá về vị trí, vai trò, đặc điểm của hợp tác giáo dục trong quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam. Nên, có thể xem đây là khoảng trống trong nghiên cứu về hợp tác giáo dục đại học Hoa Kỳ-Việt Nam. Hiện nay, nghiên cứu về vấn đề này có các nhóm công trình sau: 1.
Nhóm các công trình nghiên cứu về quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam được các học giả, nhà nghiên cứu quan tâm và bình luận trên các tạp chí, các báo như The Diplomat, Viện nghiên cứu chiến lược của Hoa Kỳ, Úc, Trung Quốc, Singapore. tập trung chủ yếu trên các lĩnh vực ngoại giao, kinh tế và an ninh-quốc phòng. Đa số các bài báo đưa tin và bình luận về các vấn đề, sự kiện liên quan đến hoạt động ngoại giao, ký kết hợp tác, các cuộc viếng thăm của người đứng đầu Nhà nước, Bộ, Ngành giữa hai nước.
- Về phía Hoa Kỳ Từ khi Hoa Kỳ thiết lập bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam vào năm 1995, nghiên cứu về quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam được tiếp cận đa dạng, phong phú trên các lĩnh vực. Chính phủ Hoa Kỳ đã dành riêng một trang web trực thuộc Liên bang (Department of state-United State of America) để công bố các bài viết, công trình nghiên cứu về quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam (https://history.gov/countries/vietnam). Bên cạnh đó, một số cơ quan như Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Vụ nghiên cứu trực thuộc Quốc hội Hoa Kỳ (CRS Report for Congress) cũng có những bài viết, báo cáo và định hướng cho hoạt động hợp tác của hai nước trong tương lai. Tiêu biểu như: Vụ nghiên cứu trực thuộc Quốc hội Hoa Kỳ có một số bài phân tích sau: Mark E.
Manyin (2008), CRS Report for Congress: U.S-Vietnam Relations:Background and Issues for Congress, January 3, 2008, Congressional Research Service; Mark E. Manyin (2014) CRS Report for Congress: U.S-Vietnam Relations in 2014:Current Issues and Implications for U.S Policy, June, 2014, Congressional Research Service; Cơ quan kiểm toán Hoa Kỳ (United States General Accounting Office) United States General Accounting Office (1995), Report to Congressional Committees:U.S-Vietnam Relations Issues and Implications, April 1995; Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam có một số bài viết sau: Michael. Michalk (2010), United States-VietNam Relations:How far We’ve come, The Ambassadors Review, Spring 2010. Ngoài ra còn có các bài phân tích của Trung tâm nghiên cứu chiến lược quốc tế của Hoa Kỳ (CSIS) như: Murray Hiebert, Phuong 15 Nguyen, Gregory B.
Poling (2014), A new Era in U.S-Vietnam Relations Depending Ties Two Decades Normalization, CSIS, Washington, DC. Về cơ bản, các báo cáo trên chủ yếu đề cập đến thành tựu của quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam trên các lĩnh vực ngoại giao, an ninh-chính trị, kinh tế-thương mại và đầu tư. Hầu hết, các báo cáo đều chỉ ra những thuận lợi, thách thức của hai nước trong mối quan hệ chung và riêng trên một số lĩnh vực như: giáo dục, văn hóa, môi trường, năng lượng, vấn đề POW/ MIA. Nhưng, do mục đích của các bài viết là báo cáo và định hướng cho sự phát triển quan hệ hai nước trong tương lai nên chủ yếu cung cấp số liệu, đánh giá ở từng lĩnh vực còn sơ mang tính chất tổng quát, chưa có đánh giá một cách toàn diện, khách quan và có hệ thống về quan hệ hai nước qua từng giai đoạn lịch sử cụ thể.
Trong đó, hợp tác giáo dục chỉ đề cập thoáng qua với vài dòng ngắn gọn. - Về sách xuất bản: Đầu tiên là Thomas J. Mccormick (2004), Nước Mỹ nửa thế kỉ chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ trong và sau chiến tranh lạnh, NXB CTQG, Hà Nội. Tác giả đã trình bày đầy đủ chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ qua các giai đoạn ứng với xu thế và biến động của tình hình thế giới.
Trong đó, tác giả tập trung chủ yếu vào lĩnh vực an ninh-chính trị và kinh tế của Hoa Kỳ. Đối với quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam, tác giả tập trung trình bày trong thời kỳ của cuộc Chiến tranh Lạnh với chủ thể chính là Việt Nam Cộng hòa. Giai đoạn sau Chiến tranh Lạnh, tác giả chỉ điểm lại những nét cơ bản về ngoại giao, chính trị và kinh tế đối với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Qua đó, có thể thấy vị trí, vai trò của Việt Nam trong chính sách đối ngoại và Chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, sách vẫn chưa đề cập đến lĩnh vực hợp tác giáo dục đại học của hai nước. Đóng góp quan trọng của tác giả là đã cho thấy sự chuyển đổi chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ qua hai thời kỳ quan trọng của lịch sử thế giới và cho thấy sự nhất quán trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Tiếp đến là Fraser Cameron (2005), U.S Foreign Policy after the Cold War, Global Hegemony or Reluctant Sheriff ?, Routledge Taylor & Francis Group, New York, USA. Tác giả tập trung vào việc mô tả về sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ dựa trên sức mạnh kinh tế, quân sự và vị thế chính trị quốc tế.
Đóng góp quan trọng của tác giả, chính là đưa ra một số nhận định về vị thế của Hoa Kỳ sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc và Hoa Kỳ tiếp tục tận dụng sức mạnh đó để vươn lên nắm quyền bá chủ thế giới. Đồng thời, tác giả không quên dự báo về sự tụt giảm vị trí, phạm vi ảnh hưởng của Hoa Kỳ so với các nước đang trỗi dậy mạnh mẽ ở khu vực châu Á. Về vai trò của sức mạnh mềm, tác giả cho rằng, 16 văn hóa là hiện thân của quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ nên Hoa Kỳ tận dụng để phát huy sức mạnh này trong bối cảnh hiện nay. Đây được xem là tác phẩm đầu tiên trình bày có hệ thống về mối quan hệ giữa văn hóa và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.
Hạn chế của tác giả là tập trung chủ yếu vào các vấn đề như tôn giáo, nhân quyền mà chưa đề cập đến vai trò của giáo dục đại học. - Về luận văn cao học: Đầu tiên là Carmia Colette Carroll (2011), U.S-ASEAN Relations Under The Obama Administration, 2009-2011, Thesis Master of Arts in Liberal Studies, Georgetown University, Washington, D. Luận văn khái quát lại mối quan hệ Hoa Kỳ với ASEAN từ khi tổ chức này được thành lập cho đến năm 2011. Trong đó, tác giả tập trung chủ yếu vào thời kỳ cầm quyền của Tổng thống Barack Obama.
Theo đó, quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam được đặt trong mối quan hệ đa phương như là thông qua tổ chức quốc tế và khu vực, chủ yếu là tổ chức ASEAN trong giai đoạn (2009-2011). Hạn chế của tác giả đó chính là đặt mối quan hệ này trong bối cảnh chung của khu vực dựa trên cơ chế ngoại giao đa phương nên chưa trình bày đầy đủ mối quan hệ với Việt Nam cũng như hợp tác giáo dục đại học. Đóng góp quan trọng của tác giả đó chính là cho thấy được chính sách đối ngoại khá đầy đủ của Hoa Kỳ dưới thời kỳ cầm quyền của Tổng thống Barack Obama. Tiếp cận về quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam từ góc nhìn phía Hoa Kỳ có Duong Thanh Nguyen (2016), The United States and Vietnam relationship: Benefits and Challenges for Vietnam, Luận Văn Thạc sĩ, Faculty of the U.
Army Command and General Staff College (http: //www. mil/dtic/tr/fulltext/u2/1020336. Tác giả đã trình bày đầy đủ quan hệ hai nước trên các lĩnh vực. Đóng góp quan trọng của đề tài chính là chỉ ra sự tác động của nhân tố Trung Quốc trong quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam.
Theo đó, tác giả cho rằng mối quan hệ này chịu sự tác động của nhân tố Trung Quốc. Thế nên, việc Hoa Kỳ điều chỉnh, thay đổi về cách thức trong chính sách đối ngoại đối với Trung Quốc thì cũng tác động đến Việt Nam (tr. Đây được xem nhân tố quan trọng tác động đến quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam.