Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản từ năm 1995 đến 2017

Luận văn thạc sĩ USSH phân tích hợp tác đào tạo nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản giai đoạn 1995-2017, nêu rõ thành tựu và thách thức.

• Tác giả: Dương Thu Phương
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Hồng Thái
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Hợp Tác Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Giữa Việt Nam Và Nhật Bản Từ Năm 1995 Đến 2017
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUAN HỆ VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG LĨNH VỰC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO
• 1.1. Khái niệm về hợp tác trong quan hệ quốc tế
• 1.2. Khái niệm về nguồn nhân lực chất lượng cao
• 1.3. Bối cảnh quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong lĩnh vực hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao
• 1.3.1. Bối cảnh thế giới
• 1.3.2. Bối cảnh Việt Nam
• 1.3.3. Bối cảnh Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ HỢP TÁC VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG LĨNH VỰC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TỪ NĂM 1995 ĐẾN 2017
• 2.1. Quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo
• 2.2. Hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao
• 2.3. Quan điểm của hai quốc gia trong hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao
• 2.4. Các hoạt động nổi bật trong hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUAN HỆ VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG HỢP TÁC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO
• 3.1. Các thành tựu đã đạt được
• 3.2. Đánh giá triển vọng trong hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản
• 3.3. Các vấn đề còn tồn đọng
• 3.4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả của việc hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hợp tác đào tạo nguồn nhân lực Việt Nam Nhật Bản 1995 2017

Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản đã trở thành một phần quan trọng trong mối quan hệ chiến lược giữa hai quốc gia. Từ năm 1995, khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức, nhiều chương trình hợp tác đã được triển khai nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Việt Nam. Nhật Bản, với kinh nghiệm phong phú trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, đã hỗ trợ Việt Nam trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Sự hợp tác này không chỉ giúp Việt Nam cải thiện chất lượng giáo dục mà còn tạo ra cơ hội cho sinh viên Việt Nam tiếp cận với nền giáo dục tiên tiến của Nhật Bản.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của hợp tác giáo dục

Hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Nhật Bản bắt đầu từ những năm 1990, trong bối cảnh hai nước đang tìm kiếm cơ hội hợp tác sau khi Việt Nam mở cửa. Nhật Bản đã trở thành một trong những đối tác quan trọng trong việc hỗ trợ Việt Nam phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

1.2. Những thành tựu nổi bật trong hợp tác đào tạo

Trong giai đoạn 1995-2017, nhiều chương trình đào tạo đã được triển khai, bao gồm các khóa học ngắn hạn và dài hạn tại Nhật Bản. Hàng ngàn sinh viên Việt Nam đã được đào tạo tại các trường đại học hàng đầu của Nhật Bản, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Việt Nam.

II. Những thách thức trong hợp tác đào tạo nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng hợp tác đào tạo nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản cũng gặp phải không ít thách thức. Những vấn đề như sự khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ và phương pháp giảng dạy đã tạo ra rào cản trong quá trình hợp tác. Ngoài ra, việc thiếu hụt thông tin và sự hỗ trợ từ chính phủ cũng là một trong những yếu tố cản trở sự phát triển của chương trình hợp tác này.

2.1. Rào cản ngôn ngữ và văn hóa

Sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa giữa hai quốc gia đã tạo ra những khó khăn trong việc giao tiếp và hiểu biết lẫn nhau. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và sự hòa nhập của sinh viên Việt Nam tại Nhật Bản.

2.2. Thiếu hụt thông tin và hỗ trợ từ chính phủ

Việc thiếu thông tin về các chương trình đào tạo và hỗ trợ từ chính phủ hai bên đã làm giảm hiệu quả của hợp tác. Cần có những chính sách rõ ràng và cụ thể hơn để thúc đẩy hợp tác này.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả hợp tác đào tạo nguồn nhân lực

Để nâng cao hiệu quả của hợp tác đào tạo nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc tăng cường giao lưu văn hóa, tổ chức các khóa đào tạo ngắn hạn và dài hạn, cũng như xây dựng các chương trình học bổng sẽ giúp cải thiện chất lượng nguồn nhân lực tại Việt Nam.

3.1. Tăng cường giao lưu văn hóa và giáo dục

Tổ chức các chương trình giao lưu văn hóa và giáo dục sẽ giúp sinh viên Việt Nam hiểu rõ hơn về văn hóa Nhật Bản, từ đó nâng cao khả năng hòa nhập và học tập tại Nhật Bản.

3.2. Xây dựng chương trình học bổng và hỗ trợ tài chính

Cần có các chương trình học bổng hấp dẫn và hỗ trợ tài chính cho sinh viên Việt Nam để khuyến khích họ tham gia các khóa học tại Nhật Bản, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong hợp tác đào tạo

Kết quả của hợp tác đào tạo nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản đã mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn. Nhiều sinh viên sau khi trở về đã đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Các chương trình đào tạo đã giúp nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng cho lực lượng lao động Việt Nam.

4.1. Những đóng góp của sinh viên Việt Nam sau khi trở về

Nhiều sinh viên sau khi hoàn thành chương trình học tại Nhật Bản đã trở về và làm việc trong các lĩnh vực quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Việt Nam.

4.2. Các mô hình đào tạo thành công

Một số mô hình đào tạo thành công đã được áp dụng tại Việt Nam, giúp cải thiện chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hợp tác đào tạo

Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực giữa Việt Nam và Nhật Bản đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong giai đoạn 1995-2017. Tuy nhiên, để tiếp tục phát triển, cần có những chính sách và giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những thách thức hiện tại. Triển vọng tương lai của hợp tác này rất sáng sủa, với nhiều cơ hội mới đang mở ra.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần xác định rõ định hướng phát triển hợp tác đào tạo nguồn nhân lực trong những năm tới, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

5.2. Những cơ hội mới trong hợp tác giáo dục

Với sự phát triển của công nghệ và toàn cầu hóa, nhiều cơ hội mới trong hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Nhật Bản đang mở ra, cần được khai thác triệt để.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành yếu tố then chốt thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Việt Nam, với dân số khoảng 94-95 triệu người và tỷ lệ lao động trong độ tuổi chiếm khoảng 75%, đang ở thời kỳ “dân số vàng” với nhiều tiềm năng phát triển nguồn nhân lực. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam còn hạn chế, tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ chiếm 17,9%, trong đó nhân lực trình độ đại học trở lên chỉ chiếm 6,9% (năm 2013). Ngược lại, Nhật Bản là quốc gia phát triển với nền giáo dục tiên tiến, nhưng đang đối mặt với thách thức già hóa dân số nghiêm trọng, tỷ lệ người cao tuổi chiếm 27,3% tổng dân số năm 2016 và dự báo tăng lên 28,9% vào năm 2020.

Quan hệ hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản từ năm 1995 đến 2017 đã trở thành một lĩnh vực quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam và giải quyết vấn đề thiếu hụt lao động của Nhật Bản. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng, đánh giá thành tựu và hạn chế trong hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa hai nước, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác trong giai đoạn tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1995-2017, với trọng tâm là các hoạt động hợp tác giáo dục, đào tạo đại học và sau đại học, cũng như các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và học bổng. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về hợp tác quốc tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo GS.TS Hoàng Khắc Nam, hợp tác quốc tế là hành vi tương tác hòa bình giữa các chủ thể nhằm thực hiện mục đích chung, trong đó hợp tác song phương giữa Việt Nam và Nhật Bản được xem là trọng tâm. Khái niệm nguồn nhân lực chất lượng cao được định nghĩa là bộ phận ưu tú của lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao, kỹ năng sáng tạo và phẩm chất đạo đức tốt, theo TS Hoàng Minh Lợi.

Ngoài ra, mô hình phát triển nguồn nhân lực của Nhật Bản với các chính sách giáo dục cải cách, thu hút nhân lực nước ngoài và hệ thống visa nhân lực chất lượng cao cũng được áp dụng làm cơ sở lý luận để phân tích hợp tác đào tạo giữa hai nước. Các khái niệm chính bao gồm: hợp tác quốc tế song phương, nguồn nhân lực chất lượng cao, chính sách giáo dục và đào tạo, mô hình đào tạo kỹ thuật và quản lý theo tiêu chuẩn Nhật Bản, và các chương trình học bổng phát triển nguồn nhân lực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu thứ cấp từ các nguồn chính thống như báo cáo của JICA, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, các tổ chức nghiên cứu và các trường đại học liên quan. Phương pháp hệ thống, so sánh và phân tích định tính được áp dụng để đánh giá thực trạng và hiệu quả hợp tác.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các chương trình hợp tác, dự án đào tạo, số liệu về học viên, sinh viên, cán bộ được đào tạo từ năm 1995 đến 2017. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các hoạt động hợp tác tiêu biểu như dự án của JICA, hoạt động của Viện Phát triển Nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC), các chương trình học bổng và hợp tác giữa các trường đại học lớn của hai nước. Timeline nghiên cứu kéo dài trong 22 năm, từ 1995 đến 2017, nhằm phản ánh quá trình phát triển và biến đổi của quan hệ hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng du học sinh Việt Nam tại Nhật Bản: Từ 6.290 sinh viên năm 2013 lên 53.807 sinh viên năm 2016, chiếm 22,5% tổng số sinh viên nước ngoài tại Nhật Bản, đứng thứ hai sau Trung Quốc (41,2%). Đây là minh chứng rõ ràng cho sự phát triển mạnh mẽ của hợp tác đào tạo nguồn nhân lực giữa hai nước.

2. Mở rộng đào tạo tiếng Nhật tại Việt Nam: Số học viên học tiếng Nhật tăng từ 10.106 người năm 1998 lên 64.863 người năm 2015, với hơn 2.000 giáo viên và 219 cơ sở đào tạo. Việt Nam đứng thứ 8 thế giới về số lượng người học tiếng Nhật, thứ 2 Đông Nam Á.

3. Hợp tác thông qua các tổ chức như JICA và VJCC: JICA đã cử hơn 600 cán bộ Việt Nam tham gia đào tạo hàng năm tại Nhật Bản, đồng thời triển khai nhiều dự án phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật và quản lý. VJCC đã đào tạo hàng nghìn học viên theo mô hình quản trị và kinh doanh theo tiêu chuẩn Nhật Bản, góp phần nâng cao năng lực quản lý và kỹ thuật cho doanh nghiệp Việt Nam.

4. Hợp tác giữa các trường đại học: Tính đến năm 2018, có 21 trường đại học Nhật Bản hợp tác với các trường đại học Việt Nam, trong đó Đại học Bách Khoa Hà Nội hợp tác với 34 trường đại học Nhật Bản từ 1995 đến 2014. Các chương trình liên kết đào tạo kỹ thuật, trao đổi giảng viên và sinh viên được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phát triển hợp tác là do nhu cầu cấp thiết của cả hai bên: Việt Nam cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Nhật Bản cần nguồn lao động chất lượng cao để bù đắp thiếu hụt do già hóa dân số. Các chương trình học bổng, dự án kỹ thuật và hợp tác đại học đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ, nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng thực hành cho người lao động Việt Nam.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, hợp tác Việt Nam - Nhật Bản có quy mô và chất lượng vượt trội, đặc biệt trong lĩnh vực đào tạo kỹ thuật và quản lý theo mô hình Nhật Bản. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng du học sinh, bảng thống kê số học viên học tiếng Nhật và sơ đồ mạng lưới hợp tác giữa các trường đại học để minh họa rõ nét hiệu quả hợp tác.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là khẳng định vai trò quan trọng của hợp tác quốc tế trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và mở rộng hợp tác trong tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường mở rộng các chương trình học bổng và đào tạo chuyên sâu: Chính phủ hai nước cần phối hợp tăng số lượng học bổng thạc sĩ, tiến sĩ và các khóa đào tạo ngắn hạn nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cho nguồn nhân lực Việt Nam, đặt mục tiêu tăng ít nhất 30% số học bổng trong 5 năm tới.

2. Phát triển mô hình đào tạo liên kết giữa các trường đại học Việt Nam và Nhật Bản: Khuyến khích các trường đại học ký kết hợp tác đào tạo kỹ thuật, quản lý theo tiêu chuẩn Nhật Bản, đồng thời tăng cường trao đổi giảng viên và sinh viên để nâng cao chất lượng đào tạo.

3. Đẩy mạnh đào tạo tiếng Nhật và kỹ năng mềm tại Việt Nam: Mở rộng quy mô đào tạo tiếng Nhật từ bậc tiểu học đến đại học, kết hợp đào tạo kỹ năng làm việc nhóm, tư duy sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường lao động quốc tế.

4. Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo: Khuyến khích doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào các chương trình đào tạo thực hành, thực tập cho sinh viên Việt Nam, tạo cơ hội việc làm và nâng cao kỹ năng thực tế.

5. Xây dựng chính sách hỗ trợ và thu hút nhân lực chất lượng cao: Việt Nam cần hoàn thiện các chính sách đãi ngộ, tạo môi trường làm việc thuận lợi để giữ chân nhân lực chất lượng cao, đồng thời phối hợp với Nhật Bản trong việc cấp visa và hỗ trợ người lao động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và lao động: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hợp tác quốc tế trong đào tạo.

2. Các trường đại học và cơ sở đào tạo: Thông tin về mô hình hợp tác, chương trình đào tạo liên kết và kinh nghiệm quản lý giúp các trường nâng cao chất lượng đào tạo và mở rộng hợp tác quốc tế.

3. Doanh nghiệp và nhà tuyển dụng: Hiểu rõ về nguồn nhân lực chất lượng cao được đào tạo theo tiêu chuẩn Nhật Bản, từ đó xây dựng chiến lược tuyển dụng và phát triển nhân sự phù hợp.

4. Sinh viên và người lao động Việt Nam: Cung cấp thông tin về cơ hội học tập, đào tạo và làm việc tại Nhật Bản, giúp định hướng nghề nghiệp và phát triển kỹ năng cần thiết.

Câu hỏi thường gặp

1. Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản có những hình thức nào?
   Hợp tác chủ yếu qua các chương trình học bổng, dự án kỹ thuật của JICA, hoạt động của VJCC, hợp tác giữa các trường đại học và doanh nghiệp, cũng như đào tạo tiếng Nhật tại Việt Nam.

2. Số lượng sinh viên Việt Nam du học tại Nhật Bản hiện nay ra sao?
   Năm 2016, có 53.807 sinh viên Việt Nam tại Nhật Bản, chiếm 22,5% tổng số sinh viên nước ngoài, đứng thứ hai sau Trung Quốc.

3. Những lợi ích chính của hợp tác đào tạo này đối với Việt Nam là gì?
   Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ, mở rộng cơ hội việc làm, và tăng cường quan hệ hợp tác kinh tế - xã hội với Nhật Bản.

4. Các tổ chức nào đóng vai trò quan trọng trong hợp tác đào tạo?
   JICA và Viện Phát triển Nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC) là hai tổ chức chủ chốt trong việc triển khai các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật.

5. Những thách thức hiện nay trong hợp tác đào tạo là gì?
   Bao gồm hạn chế về nguồn lực tài chính, sự khác biệt văn hóa, ngôn ngữ, và cần nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp hiện đại.

Kết luận

• Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản từ 1995 đến 2017 đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng lao động Việt Nam và giải quyết thiếu hụt nhân lực của Nhật Bản.
• Số lượng du học sinh Việt Nam tại Nhật Bản tăng mạnh, cùng với sự phát triển đào tạo tiếng Nhật và hợp tác giữa các trường đại học hai nước.
• Các tổ chức như JICA và VJCC đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy hợp tác đào tạo và chuyển giao công nghệ.
• Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng đào tạo và tăng cường hợp tác doanh nghiệp - trường học.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các chương trình hợp tác đào tạo trong giai đoạn 2020-2030 để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của Việt Nam và Nhật Bản.

Các nhà quản lý giáo dục, doanh nghiệp và sinh viên cần chủ động khai thác các cơ hội hợp tác, học tập và phát triển kỹ năng để tận dụng tối đa lợi ích từ quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của quan hệ hợp tác Việt Nam – Nhật Bản trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao Chương 2: Thực trạng quan hệ hợp tác Việt Nam – Nhật Bản trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao từ năm1995 đến 2017 Chương 3: Triển vọng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng quan hệ Việt Nam – Nhật Bản trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUAN HỆ VIỆT NAM – NHẬT BẢN TRONG LĨNH VỰC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO 1.1 Khái niệm về hợp tác trong quan hệ quốc tế Trong bối cảnh Thế giới hiện nay, toàn cầu hóa đang trở thành một xu hướng tất yếu có ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi quốc gia.Toàn cầu hóa đã dẫn tới những mạng lưới liên kết toàn cầu, thị trường giao thương, thương mại giữa các nước ngày càng được mở rộng. Thông qua quá trình toàn cầu hóa, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia tăng lên và cũng xuất hiện những vấn đề toàn cầu mà chỉ một quốc gia đơn lẻ thì không giải quyết được, ví dụ như tình trạng nóng lên toàn cầu, chủ nghĩa khủng bố. Điều này đã dẫn tới sự cần thiết trong hợp tác giữa các quốc gia. Song hành cùng tiến trình phát triển của lịch sử, hợp tác đã tồn tại cùng các cộng đồng sơ khai.TSHoàng Khắc Nam: “Hợp tácđã tồn tại ngay từ đầu lịch sử loài người, cùng với sự hình thành các cộng đồng sơ khai như bầy đàn, công xã, thị tộc, bộ lạc, liên minh bộ lạc.

Khi xuất hiện các chủ thể quan hệ quốc tế tức là khi quốc gia và dân tộc hình thành, hợp tác đã trở thành hợp tác quốc tế”.1Từ đó đến nay, hợp tác quốc tế đã dần dần phát triển về hình thức, lĩnh vực, cũng như quy mô. Trong quan hệ quốc tế, hợp tác là hành vi tương tác hòa bình giữa các chủ thể quan hệ quốc tế (bao gồm các chủ thể quốc gia và các chủ thể phi quốc gia) nhằm thực hiện một mục đích chung.Trong đó, chủ thể quốc gia là chủ thể cơ bản và có vai trò lớn nhất.Mục đích của hợp tác quốc tế chính là nhằm đảm bảo hòa bình và lợi ích của các quốc gia.Hợp tác không những 1 GS.TS Hoàng Khắc Nam, Giáo trình Nhập môn Quan hệ Quốc tế, Nhà xuất bản Đại Học Quốc gia Hà Nội, trang 222 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đem lại những lợi ích cho các bên tham gia, mà còn làm giảm nguy cơ xung đột giữa các quốc gia. Chúng ta có nhiều cách để phân loại hợp tác quốc tế. - Phân loại theo lĩnh vực hoạt động: hợp tác chính trị, hợp tác về văn hóa, kinh tế… - Phân loại theo quy mô: hợp tác khu vực (EU, ASEAN), hợp tác toàn cầu (UN, WTO) - Phân loại theo số lượng chủ thể tham gia: hợp tác song phương, hợp tác đa phương.

Với phạm vi của luận văn, tác giả đề cập chủ yếu đến hợp tác giữa 2 chủ thể chính là Việt Nam và Nhật Bản, trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.2 Khái niệm về nguồn nhân lực chất lượng cao Nguồn nhân lực “Nguồn nhân lực” là khái niệm được hình thành trong quá trình nghiên cứu, xem xét, đặt con người vào trung tâm, và là yếu tố chính quyết định tới sự phát triển của một tổ chức hay một xã hội.Hiện nay, do xuất phát từ những cách tiếp cận khác nhau của các học giả nên cũng dẫn tới nhiều quan điểm khác nhau về nguồn nhân lực. Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc: “Nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nước”.Còn theo Ngân hàng Thế Giới, thì nguồn nhân lực là “toàn bộ vốn con người, bao gồm thể lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp của mỗi cá nhân”. Như vậy, theo các tổ chức quốc tế thì nguồn nhân lực chính là toàn bộ lực lượng lao động cùng với tất cả những năng lực về sức mạnh thể chất, trí tuệ, tinh thần của từng cá nhân được huy động để phục vụ cho quá trình phát triển của một xã hội, quốc gia. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo GS.TS Phạm Minh Hạc: “Nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một nước hoặc một địa phương, tức nguồn lao động được chuẩn bị (ở các mức độ khác nhau) sẵn sàng tham gia một công việc lao động nào đó, tức là những người lao động có kỹ năng (hay khả năng nói chung), bằng con đường đáp ứng được yêu cầu của cơ chế chuyển đổi cơ cấu lao động, cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”.Theo cách hiểu này, nguồn nhân lực chính là bộ phận dân số trong độ tuổi lao động của một địa phương hay một quốc gia, sẵn sàng tham gia và có khả năng tham gia lao động ở các mức độ, yêu cầu khác nhau trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước.

Có thể định nghĩa nguồn nhân lực chính là tổng thể về số lượng, chất lượng, và cơ cấucủa lực lượng lao động, trong đó bao gồm những yêu cầu về khả năng lao động, phẩm chất đạo đức, tinh thần, trí tuệ, thể lực đáp ứng được yêu cầu trong lao động, sản xuất và phát triển của mỗi quốc gia. Nguồn nhân lực chất lượng cao Theo TS. Hoàng Minh Lợi: “Nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là một bộ phận của lực lượng lao động có khả năng đáp ứng được những yêu cầu phức tạp của công việc, từ đó tạo ra năng suất, hiệu quả trong công việc, có những đóng góp đáng kể cho sự tăng trưởng và phát triển của cộng đồng nói riêng, toàn xã hội nói chung”.2 Những yếu tố cốt lõi quyết định đến chất lượng của nguồn nhân lực: - Trình độ học vấn, chuyên môn - Kỹ năng, khả năng sáng tạo - Phẩm chất đạo đức Tựu chung lại, nguồn nhân lực chất lượng cao là bộ phận quan trọng nhất và ưu tú nhất của lực lượng lao động, có trình độ học vấn chuyên môn kỹ 2 TS Hoàng Minh Lợi, Chính sách và giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Nhật Bản, 2014, trang 14 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thuật cao và được đào tạo bài bản, có những kỹ năng lao động vượt trội, có khả năng sáng tạo và có thể vận dụng những kiến thức đã có vào trong công việc, trong lao động sản xuất để tạo ra năng suất cao. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn là những lao động có khả năng thích ứng tốt với công việc, đem lại hiệu quả cao và có những phẩm chất đạo đức, tính kỷ luật tốt.

Hiện nay, với xu thế toàn cầu hóa, hợp tác và hội nhâp quốc tế ngày càng phát triển đa dạng thì nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ cần đáp ứng những yêu cầu trong phạm vi của một quốc gia, mà cần có những kiến thức về chuyên môn, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng cần có những kỹ năng có thể đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động quốc tế như trình độ ngoại ngữ, kĩ năng làm việc nhóm… 1.2 Bối cảnh quan hệ Việt Nam – Nhật Bản trong lĩnh vực hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao 1.1 Bối cảnh thế giới Thế giới đang chứng kiến quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, có tác động tới mọi quốc gia, dân tộc và đời sống của từng cá nhân.Toàn cầu hóa là một xu thế tất yếu và ngày càng thể hiện rõ nét, cùng với đó là quan hệ hợp tác quốc tế ngày càng được ở rộng.Ngày càng có nhiều hiệp định kinh tế giữa các nước được ký kết, số lượng các nước tham gia vào những tổ chức quốc tế ngày càng tăng, hứa hẹn một thời kỳ mới của hợp tác và phát triển. Tuy nhiên, sự cạnh tranh giữa các quốc gia ngày cũng ngày một gia tăng.Các quốc gia ngoài việc tập trung vào thúc đẩy phát triển kinh tế, còn tập trung vào nâng cao nâng lực cạnh tranh của mình.Trong xã hội hiện nay, khoa học – công nghệ đã có những bước tiến vượt bậc, thương mại cũng được mở rộng, nền kinh tế tri thức ngày càng chiếm ưu thế, đòi hỏi những yêu cầu đặc biệt về nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao. Một trong những yếu tố quan trọngcó thể giúp phát huy năng lực cạnh tranh giữa các quốc gia chính 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đảm bảo với yêu cầu của sự phát triển khoa học công nghệ trong thời kỳ mới. Chính vì lẽ đó, nhiều nước nước trên thế giới đã có những chính sách nhằm phát triển nguồn nhân lực trong nước và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao đến từ nước ngoài.

Ngay trong khu vực Châu Á và Đông Nam Á, đã có những nước được đánh giá cao về nguồn nhân lực như Singapore, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philipines. Hợp tác và cạnh tranh tưởng chừng như là hai khía cạnh tương phản nhau, nhưng thực tế đã cho thấy rằng hai quá trình này cũng gắn liền với nhau bởi toàn cầu hóa khiến sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nước ngày càng tăng cao.Nếu chỉ có cạnh tranh mà không hợp tác thì sẽ rất dễ nảy sinh ra những mâu thuẫn và ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển của các quốc gia.Bởi vậy, nhu cầu hợp tác cùng phát triển giữa các quốc gia trên mọi lĩnh vực là vô cùng cấp bách.Để các quốc gia có thể phát triển nói chung và đặc biệt là trong lĩnh vực phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nói riêng thì thì việc hợp tác là yêu cầu vô cùng quan trọng. Bởi hợp tác chính là “cách tương tác có lợi cho sự phát triển”.Không một quốc gia nào có đủ tiềm lực để phát triển nếu không có hợp tác, muốn phát triển thì phải có hợp tác.2 Bối cảnh Việt Nam Tính đến năm 2018, tức là sau hơn 30 năm Đổi Mới, nền kinh tế của Việt Nam được đánh giá là đang trên đà phát triển. Trong hội thảo "Triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2018 và đến năm 2020", Bộ trưởng Bộ KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng cho biết: “Thành tựu nổi bật nhất của năm 2017 là lần đầu tiên sau rất nhiều năm hoàn thành tất cả các chỉ tiêu kinh tế-xã hội mà Quốc hội giao; đạt được kết quả toàn diện, đồng đều trên tất cả lĩnh vực; các khu 3 GS.