Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG THUÊ NHÀ Ở VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỢP ĐỒNG THUÊ NHÀ Ở 1. Những vấn đề lý luận chung về hợp đồng thuê nhà ở 1. Khái niệm và đặc điểm của nhà ở 1. Khái niệm nhà ở.
Trong xã hội hiện đại, nhà ở là tư liệu sinh hoạt và là nhu cầu thiết yếu của mỗi cá nhân, mỗi gia đình. Nhà ở không chỉ là một vật thể kiến trúc thông thường bảo đảm nhu cầu ở của con người mà nó còn là vật thể biểu thị các giá trị văn hóa, lịch sử của một dân tộc, một quốc gia. Cũng chính vì vậy mà ở bất kì quốc gia nào cũng đều rất quan tâm đến vấn đề nhà ở thông qua việc ban hành các chính sách pháp luật của Nhà nước, tạo khung pháp lý an toàn cho người dân thực hiện các giao dịch về nhà ở nói riêng. Ở nước ta, thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Đại hội lần thứ XI của Đảng và theo quy định tại Điều 59 Hiến pháp 2013 thì Nhà nước phải có chính sách để phát triển mạnh nhà ở cho nhân dân, tạo điều kiện để mọi người dân có chỗ ở, nhất là cho các đối tượng chính sách và người thu nhập thấp.
Thể chế hoá đường lối của Đảng và nội dung đã được hiến định trong Hiến pháp 2013, các quy định về nhà ở được nhà nước ghi nhận trong Bộ luật Dân sự 2005 cũng như Bộ luật dân sự 2015, Luật nhà ở 2014, Luật kinh doanh bất động sản 2014 và các văn bản pháp luật có liên quan. Vậy khái niệm nhà ở được hiểu như thế nào? Theo Đại từ điển Tiếng Việt thì nhà ở là “chỗ ở và sinh hoạt của một gia đình” [43 tr 84]. Và tùy thuộc vào góc độ tiếp cận nghiên cứu, nhà ở được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau: Dưới góc độ triết học, nhà ở là lượng vật chất định hình kiến trúc, đồng bộ và mang tính văn hóa. Theo phạm trù xã hội học thì nhà ở là phương tiên đáp 9 ứng nhu cầu ở của con người; còn dưới góc độ kinh tế học thì nó là khối tài sản thường có giá trị lớn trong tổng tài sản quốc gia.
Dưới góc độ xây dựng: Nhà ở là sản phẩm của hoạt động xây dựng và không gian bên trong có các tổ chức được ngăn cách với môi trường bên ngoài và được dùng để ở. Tiếp cận từ góc độ kinh tế, xã hội: Nhà ở là tài sản có giá trị đặc biệt đối với đời sống con người, là bộ phận quan trọng bảo vệ con người trước các hiện tượng tự nhiên. Tiếp cận từ góc độ pháp luật: “Nhà ở là công trình xây dựng với mục đích để ở và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân” [26, tr. Như vậy, có thể thấy, dù ở góc độ nghiên cứu nào thì nhà ở đều là nơi phục vụ nhu cầu thiết yếu của con người.
Không những vậy, nhà ở còn là một tài sản, một bất động sản có giá trị đặc biệt đối với cá nhân và là đối tượng đặc biệt luôn gắn với đất đai, một loại tài sản luôn gắn với quyền sở hữu của Nhà nước mà cá nhân chỉ có quyền sử dụng. Đặc điểm của nhà ở. Từ khái niệm nêu trên, có thể khái quát những đặc điểm chính của nhà ở như sau: Thứ nhất, nhà ở được lập ra với mục đích là để ở hoặc phục vụ nhu cầu sinh hoạt của con người. Đó chính là không gian cư trú, sinh sống của cá nhân hoặc của các thành viên trong gia đình.
Nó không chỉ có giá trị vật chất mà còn mang giá trị tinh thần đối với mỗi thành viên sinh sống trong ngôi nhà ấy. Thứ hai, nhà ở được cố định với một vị trí địa lý và không thể dịch chuyển được. Nhà ở luôn gắn với đất đai - một loại tài sản đặc biệt nên về cơ bản là không thể dịch chuyển được, vì vậy mà nhà ở cũng được coi là một loại bất động sản. Thứ ba, nhà ở là một loại tài sản có giá trị lớn bởi nhà ở là một dạng của bất động sản có tính bền vững, thời gian sử dụng dài, hao mòn chậm.
10 Thứ tư, Nhà ở rất đa dạng phong phú cả về chất lượng và số lượng. Đặc điểm này xuất phát từ sự đa dạng của các tầng lớp dân cư, dân tộc, sự chế ngự thiên nhiên, điều kiện tự nhiên và sự ứng dụng khoa học kỹ thuật. Phân loại nhà ở Nhà ở là một tài sản đặc biệt luôn gắn với đất đai. Mục đích của nhà ở là phục vụ sinh hoạt cho cá nhân và gia đình và luôn gắn với nhu cầu thiết yếu của con người.
Căn cứ dựa trên những tiêu chí là đối tượng và mục đích sử dụng, Điều 3 Luật nhà ở 2014 hướng dẫn phân loại cụ thể các loại nhà ở như sau [26, tr. 83]: Căn cứ vào đối tượng, nhà ở được phân chia thành nhà ở riêng lẻ và nhà chung cư: Nhà ở riêng lẻ là nhà ở được xây dựng trên thửa đất ở riêng biệt thuộc quyền sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân, hộ gia đình. Nhà ở riêng lẻ bao gồm nhà biệt thự, nhà ở liền kề và nhà ở độc lập. Nhà chung cư là nhà có từ 2 tầng trở lên, có nhiều căn hộ, có lối đi, cầu thang chung, có phần sở hữu riêng, phần sở hữu chung và hệ thống công trình hạ tầng sử dụng chung cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức.
Nhà chung cư bao gồm nhà chung cư được xây dựng với mục đích để ở và nhà chung cư được xây dựng có mục đích sử dụng hỗn hợp để ở và kinh doanh. Căn cứ theo mục đích sử dụng, nhà ở được phân chia thành nhà ở thương mại và nhà ở chính sách (nhà ở công vụ; nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư): Nhà ở thương mại là nhà ở được đầu tư xây dựng để bán, cho thuê, cho thuê mua theo cơ chế thị trường. Nhà ở công vụ là nhà ở được dùng để cho các đối tượng thuộc diện được ở nhà công vụ theo quy định của pháp luật và được thuê trong thời gian đảm nhận chức vụ, công tác. Nhà ở để phục vụ tái định cư là nhà ở để bố trí cho các hộ gia đình, cá nhân thuộc diện được tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở, bị giải tỏa nhà ở theo quy định của pháp luật.
11 Nhà ở xã hội là nhà ở có sự hỗ trợ của Nhà nước cho các đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở theo quy định của Luật này. Khái niệm và đặc điểm của thuê nhà ở 1. Khái niệm thuê nhà ở. Để đưa ra một khái niệm toàn diện và đầy đủ về thuê nhà ở, trước hết cần phải hiểu nghĩa của từ “thuê” là gì? Trong Đại từ điển tiếng Việt “thuê” được hiểu là “mượn người làm hoặc mượn vật gì đó để sử dụng một thời gian theo thỏa thuận” [43, tr.
“Mượn” được hiểu “xin phép, tạm dùng của người khác trong một thời gian nhất định” [43, tr. Như vậy để một quan hệ thuê được xác lập cần phải có ít nhất hai bên gồm: bên cho thuê và bên thuê tài sản. Các chủ thể này tạo lập quan hệ dựa trên nhu cầu và sự đồng thuận của các bên. Thuê nhà ở là được hình thành từ sự thỏa thuận của các bên để thỏa mãn nhu cầu trao đổi trong đời sống xã hội.
Thuê nhà ở là việc bên cho thuê chuyển giao quyền sử dụng nhà cho bên thuê sử dụng nhà vào mục đích để ở trong một thời hạn nhất định và được nhận tiền cho thuê nhà một lần hoặc nhiều lần từ bên thuê. Đặc điểm của thuê nhà ở. Thuê nhà ở là một dạng đặc thù của giao dịch thuê tài sản. Do vậy thuê nhà ở có những đặc điểm sau: Thứ nhất, thuê nhà ở là giao dịch có chuyển giao quyền sử dụng tài sản.
Bên cho thuê có quyền sử dụng nhà ở. Quyền sử dụng nhà ở có thể được xác lập theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật. Bên cho thuê nhà chuyển giao quyền sử dụng nhà cho bên thuê trong một thời gian nhất định. Bên thuê nhà nhận quyền sử dụng nhà trong một thời gian nhất định.
Như vậy, quan hệ thuê nhà ở là quan hệ song vụ, tính song vụ của quan hệ này thể hiện ở chỗ các bên đều có quyền và nghĩa vụ đối nhau, quyền của bên này tương ứng với nghĩa vụ của bên kia và ngược lại. 12 Thứ hai, thuê nhà ở là quan hệ có đền bù. Tùy theo thỏa thuận, bên đi thuê phải trả cho bên cho thuê một khoản tiền nhất định gọi là tiền thuê nhà khi nhận được quyền sử dụng nhà vào mục đích để ở. Quan hệ thuê nhà ở sẽ hoàn toàn khác với quan hệ thừa kế hay tặng cho nhà ở, khi bên chuyển quyền sở hữu sẽ không nhận được một lợi ích vật chất tương ứng từ bên nhận quyền sở hữu và người được thừa kế hay tặng cho không phải thực hiện một nghĩa vụ tài sản nào khác đối với người thừa kế, tặng cho nhà ở.
Như vậy, trong quan hệ thuê nhà ở, khi một bên đã thực hiện cho bên kia một lợi ích thì sẽ nhận được từ phía bên kia một lợi ích tương ứng. Đây chính là sự cụ thể hóa của nguyên tắc đền bù ngang giá trong giao lưu dân sự để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên khi tham gia giao dịch. Thứ ba, quan hệ thuê nhà ở được xác lập trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng. Giao kết giao dịch dân sự trên cơ sở bình đẳng, tự nguyện là một đặc điểm pháp lý quan trọng của các giao dịch dân sự nói chung và quan hệ thuê nhà ở nói riêng.
Và mục đích của việc thực hiện giao dịch dân sự này là nhằm thuê nhà để ở. Khái niệm và đặc điểm của hợp đồng thuê nhà ở 1. Khái niệm về hợp đồng thuê nhà ở Hợp đồng thuê nhà ở là một dạng của hợp đồng thuê tài sản. Do vậy, hợp đồng thuê nhà ở được hiểu là một giao dịch dân sự được hình thành từ sự thỏa thuận đi đến thống nhất ý chí giữa các bên nhằm làm phát sinh, thay đổi chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự.