phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, luận văn bao gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Hội Nông dân trong xây dựng nông thôn mới Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng vai trò của Hội Nông dân trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dƣơng Chƣơng 4: Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Hội Nông dân trong xây dựng nông thôn mới huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dƣơng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA HỘI NÔNG DÂN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Cơ sở lý luận về vai trò của Hội Nông dân trong xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm, vai trò của hội nông dân trong xây dựng nông thôn mới - Khái niệm về nông nghiệp Theo từ điển tiếng Việt, khái niệm về nông nghiệp đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng chọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tƣ liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lƣơng thực thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp.
Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: trồng chọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản”. (Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn 2009) Hiện nay, ngành nông nghiệp bao gồm hai loại chính là nông nghiệp thuần nông và nông nghiệp chuyên sâu, nội dung cụ thể nhƣ sau: Nông nghiệp thuần nông hay nông nghiệp sinh nhai là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp có đầu vào hạn chế, sản phẩm đầu ra chủ yếu phục vụ cho chính gia đình của mỗi ngƣời nông dân. Không có sự cơ giới hóa trong nông nghiệp sinh nhai. Nông nghiệp chuyên sâu: là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp đƣợc chuyên môn hóa trong tất cả các khâu sản xuất nông nghiệp, gồm cả việc sử dụng máy móc trong trồng chọt, chăn nuôi, hoặc trong quá trình chế biến sản phẩm nông nghiệp.
Nông nghiệp chuyên sâu có nguồn đầu vào sản xuất lớn, bao gồm cả việc sử dụng hóa chất diệt sâu, diệt cỏ, phân bón, chọn lọc, lai tạo giống, nghiên cứu các giống mới và mức độ cơ giới hóa cao. Sản phẩm đầu ra chủ yếu dùng vào mục đích thƣơng mại, làm hàng hóa bán ra trên thị trƣờng hay xuất khẩu. Các hoạt động trên trong sản xuất nông nghiệp chuyên sâu là sự cố gắng tìm mọi cách để có nguồn thu nhập tài chính cao nhất từ ngũ cốc, các sản phẩm đƣợc chế biến từ ngũ cốc hay vật nuôi. Hiện nay, tại các nƣớc nhƣ Mỹ, Thái Lan, Anh…mặc dù có nền kinh tế rất phát triển nhƣng tại chính phủ các nƣớc này vẫn hết sức quan tâm đến phát triển nông nghiệp.
Đối với các nƣớc này, mặc dù chỉ chiếm 10% số lƣợng ngƣời dân trong nƣớc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 6 làm nông nghiệp nhƣng nó đã cung cấp đƣợc lƣơng thực cho toàn bộ ngƣời dân trong nƣớc, đồng thời còn giúp xuất khẩu lƣơng thực có hiệu quả cao. Tại Việt Nam, mặc dù nền kinh tế đã bƣớc sang thời kỳ công nghiệp hóa- hiện đại hóa. Tuy nhiên, dân số Việt Nam vẫn chủ yếu là nền kinh tế nhỏ lẻ với 70% số dân làm nông nghiệp. Do đó, trong thời gian tới, việc phát triển nông nghiệp vẫn là một vấn đề cần đƣợc quan tâm bởi nó ảnh hƣởng sâu sắc đến phát triển kinh tế- xã hội của nƣớc ta.
- Khái niệm nông dân Theo từ điển bách khoa, khái niệm về nông dân đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Nông dân ở nƣớc ta là những ngƣời lao động cƣ trú ở nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp và nguồn sống chủ yếu dựa vào các sản phẩm lao động từ nông nghiệp”. Nói đến nông dân là nói đến một bộ phận dân cƣ lao động gắn liền với sản xuất nông nghiệp. Nhìn chung, nông dân là những ngƣời nghèo, mặc dù làm việc lao động nặng nhọc nhƣng hiệu quả công việc và năng suất lao động lại rất thấp. Trong khi đó, tại Việt Nam, số dân làm nông nghiệp vẫn chiếm đa số.
Đây chính là cơ hội cũng là thách thức cho nền kinh tế nƣớc ta. Do đó, để phát triển kinh tế đất nƣớc, nhà nƣớc ta cũng cần phải quan tâm hơn nữa đối với chính sách nông nghiệp nói chung và đối với ngƣời nông dân nói riêng trong thời gian tới. - Khái niệm về nông thôn Theo từ điển bách khoa, nông thôn đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Nông thôn là danh từ để chỉ những vùng đất trên lãnh thổ đất nƣớc, ở đó ngƣời dân sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp”. Tại Việt Nam, với vai trò và tầm quan trọng của nông nghiệp đến nền kinh tế nên việc phát triển, xây dựng, hiện đại hóa nông thôn (hay còn gọi là nông thôn mới) là vấn đề hết sức quan trọng và đƣợc quan tâm hàng đầu trong chính sách của Đảng và nhà nƣớc ta.
Bởi nông thôn mới là một chính sách về một mô hình phát triển cả về nông nghiệp và nông thôn, vừa mang tính tổng hợp, bao quát nhiều lĩnh vực, vừa đi sâu giải quyết nhiều vấn đề cụ thể, đồng thời giải quyết các mối quan hệ với các chính sách khác. Để hiểu rõ khái niệm về nông thôn mới, một số học giả đã đƣa ra khái niệm nhƣ sau: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 7 Theo tác giả Phan Xuân Sơn và Nguyễn Cảnh, khái niệm nông thôn mới đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn đƣợc xây dựng tiên tiến về mọi mặt so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có)”. Còn đối với các nhà nghiên cứu thì nông thôn mới là “Những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại mà vẫn giữ đƣợc nét đặc trƣng, tinh hoa văn hóa của ngƣời dân. Nhìn chung mô hình nông thôn mới theo hƣớng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hợp tác hóa, dân chủ hóa và văn minh hóa”.
Nhƣ vậy, có thể nói, mô hình nông thôn mới chính là tập hợp các hoạt động qua lại để cụ thể hoá các chƣơng trình phát triển nông thôn; nhằm bố trí sử dụng các nguồn lực khan hiếm về tài chính, nhân lực, phƣơng tiện, vật tƣ thiết bị để tạo ra các sản phẩm hay dịch vụ trong một thời gian xác định và thỏa mãn các mục tiêu về kinh tế, xã hội và môi trƣờng cho sự phát triển bền vững ở nông thôn, đảm bảo sự tham gia tối đa của ngƣời dân vào quá trình phát triển. Bên cạnh đó, khi thực hiện phát triển mô hình nông thôn mới cần phải đáp ứng đƣợc các tiêu chí nhƣ: đáp ứng yêu cầu phát triển, đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trƣờng, đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, tiến bộ hơn so với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nƣớc. - Khái niệm về Hội nông dân Để phát triển nông nghiệp nông thôn đi đúng hƣớng, đem lại hiệu quả kinh tế thì tại các nƣớc trên thế giới đã thành lập ra Hội Nông dân. Tại Việt Nam, hội nông dân đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Hội Nông dân Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp nông dân do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo và là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; cơ sở chính trị của Nhà nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.
Tại Việt Nam, Hội nông dân đƣợc thành lập vào ngày 14/10/1930 nhằm nhằm tập hợp giai cấp nông dân trong cuộc đấu tranh kiên cƣờng vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Trải qua các thời kỳ cách mạng, tổ chức Hội với những tên gọi khác nhau, đã luôn thực hiện tốt nhiệm vụ của mình; tuyên truyền, vận động, tập Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 8 hợp rộng rãi giai cấp nông dân - một lực lƣợng đông đảo và hùng hậu trong khối liên minh công nhân, nông dân và trí thức đi theo con đƣờng của cách mạng Việt Nam mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn. Trong sự nghiệp đổi mới đất nƣớc, dƣới sự lãnh đạo của Đảng, Hội Nông dân Việt Nam đã có bƣớc phát triển mới về mọi mặt trong việc tập hợp, tuyên truyền, vận động hội viên, nông dân thực hiện các chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc, tổ chức các phong trào nông dân, góp phần quan trọng vào thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế- xã hội, phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới. - Khái niệm về vai trò của Hội Nông dân trong xây dựng nông thôn mới Có thể nói: hội nông dân Việt Nam là cơ quan cao nhất, có chức năng chỉ đạo, điều hành và giám sát các hội nông dân các tỉnh, thành phố trực thuộc nhằm thực hiện các chủ trƣơng, đƣờng lối, chính sách của Đảng nhằm đẩy mạnh hơn nữa việc phát triển các phong trào, kinh tế nông nghiệp của nông dân.
Vai trò của hội nông dân hiện nay cụ thể nhƣ sau: (Trịnh Quang Hƣng 2012). Thứ nhất, Hội Nông dân có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, vận động nhân dân hƣởng ứng xây dựng nông thôn mới với các nội dung thiết thực nhƣ: Tuyên truyền vận động hội viên phát huy vai trò nòng cốt trong xây dựng nông thôn mới, tham gia thu gom rác thải tại cộng đồng, hỗ trợ nông dân phát triển kinh tế, dạy nghề hay tƣ vấn việc làm cho nông dân,… Thứ hai, Hội nông dân có vai trò tuyên truyền, giáo dục cho cán bộ, hội viên, nông dân hiểu biết đƣờng lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc; nghị quyết, chỉ thị của Hội, khơi dậy và phát huy truyền thống yêu nƣớc, ý chí cách mạng, tinh thần tự lực, tự cƣờng, lao động sáng tạo của nông dân. Đồng thời thực hiện sự vận động, tập hợp và làm nòng cốt tổ chức các phong trào nông dân phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh. Chăm lo đời sống và tinh thần của hội viên, nông dân.