CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TIẾP CÔNG DÂN, GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO TẠI UBND XÃ 1. Một số vấn đề lý luận và pháp luật về tiếp công dân tại UBND xã 1. Khái niệm tiếp công dân tại UBND xã Theo khoản 1 Điều 2 Luật Tiếp công dân 2013 quy định: “ Tiếp công dân là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân quy định tại Điều 4 của Luật này đón tiếp để lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân; giải thích, hướng dẫn cho công dân về việc thực hiện khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng quy định của pháp luật.
Tiếp công dân bao gồm tiếp công dân thường xuyên, tiếp công dân định kỳ và tiếp công dân đột xuất.”[2] Theo nghĩa rộng hơn, hoạt động TCD không chỉ dừng ở việc tiếp đón, lắng nghe để tiếp nhận vụ việc KN, TC của công dân mà bao gồm cả việc tiếp nhận, giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến tổ chức, cá nhân và các công việc thuộc trách nhiệm của cơ quan Nhà nước thực hiện. V ì vậy, ta có thể hiểu TCD là việc UBND xã tổ chức các buổi đón tiếp, gặp gỡ để lắng nghe và tiếp nhận đơn thư KN, TC của công dân. Từ đó giải thích, hướng dẫn các trình tự thủ tục thực hiện việc KN, TC theo đúng quy định của pháp luật. Điều này cho thấy việc UBND xã đã kịp thời thể chế hóa đúng đắn, đầy đủ các đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Bên cạnh đó các quy định của Hiến pháp về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân và vì dân đã được cụ thể hóa; đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Trên thực tế việc đảm bảo thực hiện quyền KN, TC của công dân là cơ sở pháp lý quan trọng. Đặc điểm tiếp công dân tại UBND xã Là một trong những hoạt động thực hiện chức năng quản lý nhà nước, trong đó bao gồm các hoạt động như: đón tiếp để lắng nghe, tiếp nhận; giải thích, hướng dẫn cho công dân về việc thực hiện khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đảng quy định của pháp luật, hoạt động tiếp công dân có các đặc điểm sau: Thứ nhất, chủ thể của TCD là các cơ quan, cá nhân trong CQHCNN đại diện cho nhà nước thực thi các quyền và nghĩa vụ theo luật định, cụ thể được quy định tại 6 Điều 4 Luật Tiếp công dân năm 2013. [2] Thứ hai, đối tượng của hoạt động TCD chính là tất cả công dân.
Người dân chỉ đến CQHCNN thực hiện quyền KN, TC, kiến nghị, phản ảnh khi những quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị xâm phạm bởi các QĐHC, HVHC của cơ quan nhà nước, của người có thẩm quyền trong CQHCNN. Thứ ba, nội dung của hoạt động TCD là lắng nghe, tiếp nhận các đơn thư, ý kiến, vướng mắc về việc KN, TC, kiến nghị, phản ánh của người dân. Những nội dung quan trọng cần chú ý khi tiếp công dân gồm: những vấn đề mà người dân đang thắc mắc, cảm thấy không hợp lý, bức xúc, muốn trình bày với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để có phương hướng xử lý đúng đắn, phù hợp với những nguyện vọng của người dân. Chủ thể, thẩm quyền, các hình thức tiếp công dân tại UBND xã Chủ thể tiếp công dân Tiếp công dân là hoạt động trong việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước, chủ thể tiếp công dân là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Chủ thể tiếp công dân là thủ trưởng các cơ quan, tổ chức, đơn vị trực tiếp tiếp công dân định kỳ và đột xuất, và cán bộ làm công tác tiếp công dân. Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm tổ chức tiếp công dân bao gồm: Chính phủ; Bộ, cơ quan ngang bộ; tổng cục và tổ chức tương đương; cục; Ủy ban nhân dân các cấp; cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; các cơ quan của Quốc hội; Hội đồng nhân dân các cấp; Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân nhân, Kiểm toán nhà nước [8,tr. Từ nội dung trên có thể thấy chủ thể tiếp công dân tại UBND xã là những cá nhân, tổ chức có thẩm quyền và trách nhiệm thực hiện việc tiếp nhận, giải quyết các yêu cầu, khiếu nại của công dân, đó là: chủ tịch UBND xã là người đứng đầu UBND xã, chịu trách nhiệm chính trong việc tiếp công dân và giải quyết các vấn đề phát sinh; phó Chủ tịch UBND xã hỗ trợ Chủ tịch trong công tác tiếp công dân, đặc biệt trong những trường hợp phức tạp; cán bộ, công chức xã là những người trực tiếp làm việc với công dân, tiếp nhận thông tin và đề xuất phương án giải quyết. 7 Thẩm quyền tiếp công dân Thứ nhất, chủ tịch UBND xã Quyền tiếp công dân định kỳ, chủ tịch UBND xã có thẩm quyền tiếp công dân định kỳ hàng tháng, hàng quý hoặc đột xuất khi cần thiết.
Giải quyết khiếu nại, tố cáo, chủ tịch UBND xã trực tiếp giải quyết hoặc chỉ đạo giải quyết các khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền của UBND xã. Ký quyết định giải quyết, chủ tịch UBND xã có thẩm quyền ký các quyết định liên quan đến việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, đảm bảo tuân thủ quy định của pháp luật. Thứ hai, phó chủ Tịch UBND xã Hỗ trợ chủ tịch, phó chủ tịch UBND xã có nhiệm vụ hỗ trợ chủ tịch trong công tác tiếp công dân, đặc biệt trong những trường hợp phức tạp hoặc khi chủ tịch vắng mặt. Trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo: phó chủ tịch có thể được ủy quyền giải quyết một số khiếu nại, tố cáo theo sự phân công của chủ tịch.
Thứ ba, cán bộ, công chức xã Cán bộ, công chức xã có trách nhiệm tiếp nhận thông tin, yêu cầu, khiếu nại của công dân và phân loại, chuyển đến các bộ phận có thẩm quyền giải quyết. Theo dõi, đôn đốc cán bộ, công chức xã theo dõi, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và báo cáo kết quả cho chủ tịch hoặc phó chủ tịch UBND xã. Hình thức tiếp công dân tại UBND xã Tiếp công dân thường xuyên Việc tiếp công dân thường xuyên là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền, sẽ trực tiếp tổ chức hoạt động này tại cơ quan, đơn vị, hoặc tổ chức của mình. Các cơ quan này sẽ bố trí cán bộ chuyên trách làm nhiệm vụ tiếp công dân, xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, và phản ánh được tiếp nhận trực tiếp tại trụ sở hoặc địa điểm tiếp công dân.
Tiếp công dân thường xuyên là hình thức tiếp công dân do cán bộ, công chức đại diện cho các cơ quan, tổ chức thực hiện tại trụ sở tiếp công dân các cấp, hoặc do cán bộ, công chức, viên chức được phân công làm nhiệm vụ tiếp công dân tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị thực hiện một cách thường xuyên và liên tục theo quy định của pháp luật.423] Tiếp công dân định kỳ 8 Tiếp công dân định kỳ là việc tiếp công dân theo thời gian, kế hoạch đã định trước, được thực hiện bởi Thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị. Dựa vào tình hình thực tế, người có thẩm quyền sẽ chọn 01 ngày trong tháng để thực hiện việc tiếp công dân, niêm yết công khai ở cơ quan, đơn vị, tổ chức mình. Luật Tiếp công dân 2013 quy định trách nhiệm tiếp công dân định kỳ của Thủ trương cơ quan, đơn vị tại UBND xã như sau: chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã trực tiếp tiếp công dân tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã ít nhất 01 ngày trong 01 tuần (điểm d khoản 1 Điều 15).423] Tiếp công dân đột xuất Luật Tiếp công dân quy định phải tiếp công dân đột xuất trong các trường hợp sau. Thứ nhất, vụ việc gay gắt, phức tạp, có nhiều người tham gia, liên quan đến trách nhiệm của nhiều cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc ý kiến của các cơ quan, tổ chức, đơn vị còn khác nhau.
Thứ hai, vụ việc nếu không chỉ đạo, xem xét kịp thời có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng hoặc có thể dẫn đến hủy hoại tài sản của Nhà nước, của tập thể, xâm hại đến tỉnh mạng, tài sản của nhân dân, ảnh hưởng đến an ninh, chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Trong những trường hợp nêu trên, thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị ngoài việc tiếp công dân định kỳ còn thực hiện việc tiếp công dân đột xuất.423- 424] Khi tiếp công dân, người đứng đầu cơ quan phải đưa ra ý kiến về việc giải quyết vụ việc cho công dân. Nếu không thể trả lời ngay, người đứng đầu sẽ chỉ đạo cơ quan, tổ chức, đơn vị, công chức, viên chức thuộc quyền quản lý của mình kịp thời xem xét, giải quyết và thông báo thời gian trả lời cho công dân. Tiếp công dân đột xuất là hình thức tiếp công dân được thực hiện bởi thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị khi có vụ việc gay gắt, phức tạp, có nhiều người tham gia, liên quan đến trách nhiệm của nhiều cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc khi ý kiến của các cơ quan, tổ chức, đơn vị còn khác nhau.
Tiếp công dân đột xuất còn được tiến hành đối với những vụ việc mà nếu không chỉ đạo, xem xét kịp thời có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng, hoặc có thể dẫn đến hủy hoại tài sản của Nhà nước, của tập thể, xâm hại đến tính mạng, tài sản của nhân dân, ảnh hưởng đến an ninh, chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Vai trò của hoạt động tiếp công dân tại UBND xã Tiếp công dân là cầu nối gắn kết giữa nhà nước và người dân, đóng vai trò quan 9 trọng trong việc xây dựng nhà nước dân chủ, pháp quyền. Hoạt động này mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực trong công tác quản lý nhà nước, cụ thể như sau: Thấu hiểu tâm tư nguyện vọng của nhân dân: Tiếp công dân giúp các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người dân về các vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách, đời sống xã hội. Nhờ vậy, các cơ quan nhà nước có thể sớm phát hiện những hạn chế, bất cập trong công tác quản lý, từ đó điều chỉnh chính sách sao cho phù hợp và hiệu quả hơn.