Chương 1, Nghị định số 23/2007/NĐ-CP ngày 12/02/2007 của Chính phủ: “Bán lẻ là hoạt động bán hàng hóa trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng”. Như vậy, ta có thể thấy rằng hoạt động bán lẻ có ba vấn đề chủ yếu: Nội dung: Liên quan đến việc bán trực tiếp các sản phẩm vật chất hay dịch vụ cho người tiêu dùng Đối tượng: Người tiêu dùng cuối cùng Mục đích: Đáp ứng nhu cầu cá nhân, không phải để kinh doanh. Trong thương mại, nhà bán lẻ mua hàng hóa với số lượng lớn từ nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, trực tiếp hoặc thông qua nhà bán buôn, và sau đó bán lại từng mặt hàng hoặc với số lượng nhỏ hàng hóa tới người tiêu dùng cuối cùng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 Như vậy,có thể rút ra khái niệm bán lẻ như sau: Bán lẻ là hoạt động phân phối hàng hóa hay dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng nhằm thỏa mãi nhu cầu cá nhân và không mang tính chất thương mại.
Đặc điểm của bán lẻ Hoạt động bán lẻ có bốn đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, trong thị trường bán lẻ hàng hóa được bán trực tiếp đến tay người tiêu dùng cuối cùng để tiêu dùng. Thứ hai, người mua hàng là tiêu dùng cuối cùng. Sau khi người mua mua hàng hóa, hàng hóa đó sẽ không quay trở lại thị trường. Thứ ba, thị trường bán lẻ là thị trường cung cấp nhiều nhãn hiệu hàng hóa khác nhau, đa dạng về chủng loại và đáp ứng nhu cầu của đông đảo đối tượng khách hàng khác nhau.
Các hoạt động bán lẻ có thể bán từ các hàng hóa thông thường, giá trị thấp đến những hàng hóa có giá trị cao, tiêu dùng dài ngày, đáp ứng các nhu cầu đa dạng và đồng bộ của khách hàng. Thứ tư, tại thị trường bán lẻ, các công ty bán lẻ có thể kinh doanh tổng hợp các mặt hàng hoặc là chuyên kinh doanh một số ngành, lớp, nhóm, loại và nhãn hiệu hàng hóa. Do đó, khách hàng có thể mua nhiều loại sản phẩm chỉ tại một địa điểm. Cấu trúc kênh phân phối của thị trường bán lẻ Hình 1.1: Cấu trúc kênh phân phối của thị trƣờng bán lẻ Người sản Người trung Người tiêu xuất gian dùng (Nguồn: Phillip Kotler, 2003, trang 314) Dù hàng hóa được phân phối theo hình thức nào thì về cơ bản kênh phân phối của thị trường bán lẻ đều bao gồm người sản xuất, người trung gian và người tiêu dùng cuối cùng.
Người sản xuất là người trực tiếp sản xuất ra hàng hóa. Vẫn có trường hợp người sản xuất cũng là người trực tiếp bán hàng hóa tới tay người tiêu dùng mà không cần qua trung gian. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 Người trung gian là người phân phối hàng hóa tới người tiêu dùng. Người trung gian có thể là đại lý môi giới, người bán buôn, người bán lẻ (cửa hàng tiện dụng, siêu thị, cửa hàng bách hóa, trung tâm thương mại…).
Người tiêu dùng là người cuối cùng nhận được hàng hóa đó. Họ nhận hàng hóa với mục đích để tiêu dùng cho cá nhân chứ không phải vì mục đích kinh doanh. Bên cạnh đó, do sự đa dạng của khâu trung gian mà hàng hóa có thể đến tay người tiêu dùng theo nhiều con đường dài ngắn khác nhau, có thể tìm hiểu việc thực hiện phân phối từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng qua mô hình sau: Hình 1.2: Các kênh phân phối từ ngƣời sản xuất đến ngƣời tiêu dùng Nhà sản Người xuất tiêu Nhà bán lẻ dùng Nhà bán Nhà bán buôn lẻ Người mô Nhà bán Nhà bán giới buôn lẻ (Nguồn: Phillip Kotler, sách Quản trị Marketing, trang 314) Từ sơ đồ trên có thể thấy, việc phân phối và bán lẻ hàng hóa được thực hiện thông qua bốn kênh chính: kênh thứ nhất là thông qua nhà sản xuất trực tiếp đưa hàng hóa tới tay người tiêu dùng, kênh thứ hai là nhà sản xuất phân phối hàng hóa tới người tiêu dùng qua nhà bán lẻ, kênh thứ ba là nhà sản xuất phân phối tới người tiêu dùng thông qua nhà bán buôn, nhà bán lẻ, và kênh thứ tư là nhà sản xuất phân phối tới tay người tiêu dùng thông qua người mô giới, nhà bán buôn, nhà bán lẻ. Phân loại các hình thức bán lẻ Để phân loạt các loại hình bán lẻ hiện đại, ta có thể dựa trên các tiêu chí khác nhau.
Theo quy mô, các hình thức bán lẻ được phân thành cơ sở bán lẻ lớn, vừa và nhỏ. Theo chủ thể thì gồm có doanh nghiệp bán lẻ, hợp tác xã bán lẻ, cá thể hộ gia đình… Tuy nhiên cách phân loại phổ biến nhất và dễ hiểu nhất là phân loại thị trường bán lẻ theo phương thức bán hàng. Theo đó, các loại hình bán lẻ bao gồm: bán lẻ tại cửa hàng, không qua cửa hàng và bán lẻ dịch vụ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Bán lẻ tại cửa hàng. Theo loại hình này, người kinh doanh bán lẻ một địa điểm kinh doanh cố định. Người tiêu dùng có thể đến đây mua hàng và thanh toán trực tiếp. Hiện nay có nhiều loại hình bán lẻ tại cửa hàng: - Chợ: là một loại hình bán lẻ truyền thống và quen thuộc với người dân trên toàn thế giới.
Chợ có thể hiểu là nơi quy tụ nhiều người bán lẻ và người tiêu dùng để mua bán, tiêu thụ các loại hình hàng hóa khác nhau. Hoạt động buôn bán của chợ có thể diễn ra hàng ngày hoặc định kỳ theo một thời gian nhất định. - Siêu thị: Theo quy chế siêu thị, trung tâm thương mại của Bộ Thương mại Việt Nam (nay là Bộ Công thương Việt Nam) ban hành năm 2004: “Siêu thị là loại hình cửa hàng hiện đại, kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh; có cơ cấu chủng loại hàng hóa phong phú, đa dạng, đảm bảo chất lượng; đáp ứng tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản lý, tổ chức kinh doanh; có phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện nhằm thỏa mãn nhu cầu mua sắm hàng hóa của khách hàng” (điều 2 chương 1 Quy chế siêu thị, trung tâm thương mại năm 2004). - Trung tâm thương mại: Theo quy chế siêu thị, trung tâm thương mại của Bộ Thương mại Việt Nam ban hành năm 2004: “Trung tâm thương mại là loại hình tổ chức kinh doanh thương mại hiện đại, đa chức năng bao gồm tổ hợp các loại hình cửa hàng, cơ sở hoạt động dịch vụ, hội trường, phòng họp, văn phòng cho thuê… được bố trí tập trung, liên hoàn trong một hoặc một số công trình kiến trúc liền kề; đáp ứng tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang thiết bị kỹ thuật và trình độ quản lý, tổ chức kinh doanh; có các phương thức phục vụ văn minh, hiện đại đáp ứng nhu cầu về hàng hóa, dịch vụ của khách hàng” (điều 2 chương 1 Quy chế siêu thị và trung tâm thương mại năm 2004).
- Cửa hàng bán lẻ độc lập: Loại hình bán lẻ này tồn tại rất phổ biến, thường do cá nhân hay hộ gia đình tự kinh doanh. Hình thức tồn tại của loại hình này là các cửa hàng, cửa tiệm nhỏ ở mặt phố hay khu dân cư. Hàng hóa tại các cửa hàng này thường là hàng tiêu dùng phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng hàng ngày. Ví dụ điển hình cho loại hình này chính là các cửa hàng tạp hóa nhỏ lẻ trên đường phố hoặc trong các khu dân cư.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 18 - Cửa hàng bán lẻ dạng Hợp tác xã: Hợp tác xã bán lẻ được hình thành bởi một nhóm người bán lẻ liên kết với nhau để cùng buôn bán, phân phối hàng hóa. Sự liên kết này dựa trên sự tự nguyện, đồng thời các thành viên có quyền tự do gia nhập cũng như tách khỏi hợp tác xã và tự cung ứng hàng hóa từ nguồn ngoài hợp tác xã. - Cửa hàng bách hóa: Đây là loại hình cửa hàng lớn cả về quy mô và số lượng hàng hóa. Các cửa hàng bách hóa thường được xây dựng tại các khu dân cư tập trung đông đúc.
Hàng hóa tại đây phong phú về chủng loại và mẫu mã nên thường được bày bán chuyên biệt tại các khu vực riêng của cửa hàng. - Cửa hàng đại lý: Cửa hàng này là trung gian tiêu thụ của người sản xuất hoặc người phân phối trên cơ sở hợp đồng đại lý. Hoạt động của các cửa hàng này thường độc lập và hưởng một khoản hoa hồng nhất định. - Cửa hàng nhượng quyền thương mại: Loại hình bán lẻ này bắt đầu xuất hiện tại Mỹ từ đầu thế kỷ 20 và đang ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Cửa hàng này thường được ký hợp đồng để được nhượng quyền kinh doanh một loại hàng hóa dịch vụ nhất định từ nhà sản xuất. Các cửa hàng nhượng quyền là các cửa hàng có sẵn vốn và địa điểm, kinh doanh dựa vào thương hiệu của một hãng nổi tiếng trên thị trường. Đơn vị trao quyền kinh doanh sẽ tư vấn, cung cấp bí quyết về marketing, tổ chức quản lý, đào tạo nguồn nhân lực cho người kinh doanh. Đổi lại, ngoài số tiền đóng lúc đầu, cửa hàng còn phải đóng thêm một khoản phí nhất định.
Hiện nay ở Việt Nam hình thức này thường gặp ở các cửa hàng ăn như KFC, Lotteria,… - Cửa hàng chuyên doanh: Đây là loại hình cửa hàng kinh doanh chuyên sâu. Nó chỉ kinh doanh một loại hoặc một nhóm hàng nhất định. Ví dụ như cửa hàng chuyên kinh doanh quần áo, giầy dép hay một nhóm sản phẩm như hàng tươi sống, hàng hải sản, đông lạnh, cửa hàng thể thao, đồ điện tử gia dụng,… - Cửa hàng bán và giới thiệu sản phẩm: Đây là kênh phân phối trực tiếp của người sản xuất tới người tiêu dùng. Ví dụ như cửa hàng bán và giới thiệu sản phẩm của TH True Milk, cửa hàng sữa Vinamilk,… 1.
Bán lẻ không qua cửa hàng Theo loại hình này, người bán lẻ không có một địa điểm bán hàng cố định. Bán lẻ theo đơn đặt hàng qua bưu điện hay điện thoại: Mọi hoạt động bán hàng đều có sử dụng qua bưu điện hay điện thoại để tiếp nhận đơn đặt hàng, hỗ trợ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 19 đưa hàng đến tận nhà khách hàng. Loại hình này có thể bao gồm bán theo đơn đặt hàng căn cứ vào catalog hoặc marketing trực tiếp hoặc gửi thư trực tiếp. Máy bán hàng tự động: Máy bán hàng tự động thường được đặt ở các nhà máy, cơ quan, cửa hàng lớn, nơi có nhiều người qua lại.
Nó có thể nhận tiền xua hoặc tiền giấy và trả lại tiền thừa, đảm bảo sự thuận tiện cho người tiêu dùng nhờ bán suốt ngày đêm và tự phục vụ.