phần mở đầu và kết luận, danh mục các từ viết tắt, danh mục bảng biểu, hình, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, nội dung luận văn đƣợc kết cấu gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về tổ chức công tác kế toán trong cơ quan BHXH Chƣơng 2. Thực trạng tổ chức công tác kế toán tại BHXH thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định Chƣơng 3. Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại BHXH thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định e 8 CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. Khái niệm về Bảo hiểm xã hội BHXH là chính sách xã hội quan trọng của mỗi quốc gia, vì BHXH là sự chia sẻ rủi ro và các nguồn quỹ nhằm bảo vệ ngƣời lao động khi họ không có khả năng làm việc. Do đó, trong thực tế có rất nhiều cách hiểu khác nhau về BHXH, tùy thuộc vào cách tiếp cận và góc nhìn về BHXH, điển hình nhƣ: Tổ chức lao động Quốc tế ILO (International Labour Organization, 1992) đã đƣa ra khái niệm về BHXH theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp nhƣ sau: - Theo nghĩa rộng, BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho ngƣời lao động và gia đình họ khi ngƣời lao động tham gia BHXH bị giảm hoặc mất thu nhập từ lao động do các sự kiện BHXH xảy ra, trợ giúp các dịch vụ việc làm, chăm sóc y tế cho họ trên cơ sở quỹ BHXH do các bên tham gia đóng góp, nhằm ổn định đời sống cho ngƣời lao động, đảm bảo an sinh xã hội.
- Theo nghĩa hẹp, BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho ngƣời lao động và gia đình họ từ quỹ BHXH do các bên tham gia đóng góp, khi ngƣời lao động tham gia BHXH bị giảm hoặc mất thu nhập từ lao động do các sự kiện BHXH xảy ra nhằm đảm bảo ổn định đời sống gia đình ngƣời lao động và đảm bảo an sinh xã hội. Còn theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (Từ điển Bách khoa Việt Nam, 2019) thì định nghĩa “BHXH là sự thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho ngƣời lao động bị mất hoặc giảm thu nhập trong các trƣờng hợp do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính chung từ sự đóng góp của các bên tham gia BHXH có sự bảo hộ của nhà nƣớc theo pháp luật nhằm đảm bảo e 9 an toàn đời sống cho ngƣời lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội”. Đồng thời, theo Luật BHXH số 58/2014/QH13 (Quốc hội, 2014) đã xác định: BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của ngƣời lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết. Từ quan điểm nêu trên, theo quan điểm của tác giả, có thể hiểu chung nhất về BHXH nhƣ sau: BHXH là sự đảm bảo hoặc thay thế một phần thu nhập do mất hoặc giảm thu nhập trong các trường hợp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hưu trí và tử tuất, trên cơ sở đóng góp từ các bên tham gia, có sự bảo trợ của nhà nước.
Dưới góc độ pháp luật thì BHXH là tổng hợp các quy định về điều kiện đóng và hưởng BHXH của người tham gia theo quy định. Vai trò, chức năng và nhiệm vụ của Bảo hiểm xã hội 1. Vai trò của Bảo hiểm xã hội Từ khi BHXH ra đời và phát triển, đã ngày càng khẳng định đƣợc vai trò của BHXH trên nhiều phƣơng diện khác nhau trong thực tế cuộc sống cũng nhƣ trong phát triển kinh tế xã hội của quốc gia. Có thể khái quát vai trò của BHXH trên các mặt sau (Quốc hội, 2014; Bộ Tài chính, 2016; BHXH, 2019): Thư nhất, BHXH góp phần ổn định cuộc sống ngƣời lao động khi hết tuổi lao động hoặc không còn khả năng lao động, trợ giúp ngƣời lao động khi gặp rủi ro: ốm đau, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp,.
sớm trở lại trạng thái sức khỏe ban đầu cũng nhƣ sớm có việc làm,. Thứ hai, BHXH làm tăng thêm mối quan hệ gắn bó giữa ngƣời lao động, ngƣời sử dụng lao động và Nhà nƣớc. Thứ ba, BHXH góp phần ổn định và nâng cao chất lƣợng lao động, bảo đảm sự bình đẳng về vị thế xã hội của ngƣời lao động trong các thành phần kinh tế khác nhau, thúc đẩy sản xuất phát triển. e 10 Thứ tư, BHXH là một công cụ đắc lực của Nhà nƣớc, góp phần vào việc phân phối lại thu nhập quốc dân một cách công bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân cƣ, đồng thời giảm chi cho ngân sách nhà nƣớc, bảo đảm an sinh xã hội bền vững.
Thứ năm, BHXH góp phần thực hiện mục tiêu tăng trƣởng và phát triển kinh tế của đất nƣớc, góp phần đảm bảo ổn định chính trị, xã hội… 1. Chức năng và nhiệm vụ của Bảo hiểm xã hội BHXH Việt Nam là cơ quan thuộc Chính phủ có chức năng tổ chức thực hiện các chế độ, chính sách về BHXH, BHYT, BHTN; quản lý và sử dụng các quỹ: BHXH, BHYT, BHTN; thanh tra chuyên ngành việc đóng BHXH, BHTN, BHYT theo các quy định của pháp luật. Theo Nghị định 01/2016/NĐ-CP, ngày 05/01/2016 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam (Chính phủ, 2016), cụ thể nhƣ sau: BHXH Việt Nam là cơ quan có chức năng tổ chức thực hiện các chế độ, chính sách về BHXH, BHYT, BHTN; quản lý và sử dụng các quỹ BHXH, BHYT, BHTN; thanh tra chuyên ngành việc đóng BHXH, BHYT, BHTN theo quy định của pháp luật Việt Nam về các quỹ BHXH. BHXH Việt Nam chịu sự quản lý nhà nƣớc của Bộ Lao động - Thƣơng binh và Xã hội về BHXH, BHTN; của Bộ Y tế về BHYT; của Bộ Tài chính về chế độ tài chính đối với các quỹ BHXH, BHYT, BHTN.
BHXH Việt Nam có nhiệm vụ tổ chức thu các khoản đóng BHXH, BHYT, BHTN của các cơ quan, đơn vị, tổ chức, ngƣời SDLĐ và cá nhân theo quy định của pháp luật. Tiếp nhận các khoản kinh phí từ ngân sách nhà nƣớc chuyển sang để chi trả các chế độ BHXH, BHYT, BHTN theo quy định của pháp luật; tiếp nhận hồ sơ, giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản; tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; hƣu trí; tử tuất; dƣỡng sức phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản và sau khi điều trị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; khám, e 11 chữa bệnh, chi trả trợ cấp thất nghiệp, … theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, BHXH cũng tổ chức chi trả lƣơng hƣu; trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; trợ cấp ốm đau; trợ cấp thai sản; trợ cấp mất sức lao động; trợ cấp dƣỡng sức phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản và sau khi điều trị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; trợ cấp tử tuất; chi phí khám, chữa bệnh đầy đủ, thuận tiện, đúng thời hạn; tổ chức thu BHTN của các cơ quan, đơn vị, tổ chức, ngƣời SDLĐ và ngƣời lao động; tổ chức chi trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ học nghề, hỗ trợ tìm việc làm, đóng BHYT cho ngƣời đƣợc hƣởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định của pháp luật. Đồng thời, quản lý và sử dụng các quỹ BHXH, BHYT, BHTN bao gồm: Quỹ hƣu trí và tử tuất; quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; quỹ ốm đau và thai sản; quỹ BH thất nghiệp; quỹ BHYT theo nguyên tắc tập trung thống nhất, công khai, minh bạch, đúng mục đích theo quy định của pháp luật; tổ chức hạch toán các quỹ BHXH, BHYT, BHTN theo quy định của pháp luật.
Bản chất của Bảo hiểm xã hội BHXH đƣợc lập ra nhằm đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của ngƣời lao động. Có thể hiểu BHXH chính là quá trình tổ chức sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung đƣợc dồn tích dần, do sự đóng góp của ngƣời lao động và ngƣời SDLĐ, dƣới sự quản lý, điều tiết của Nhà nƣớc để đảm bảo phần thu nhập thoả mãn những nhu cầu sinh sống thiết yếu của ngƣời lao động khi họ gặp những biến cố làm giảm hoặc mất thu nhập. Do đó, bản chất của BHXH đƣơc thể hiện ở các nội dung chính nhƣ sau: Thứ nhất, BHXH là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội, nhất là trong xã hội mà sản xuất hàng hoá hoạt động theo cơ chế thị trƣờng, mối quan hệ thuê mƣớn lao động phát triển ở một mức nhất định. Và khi kinh tế càng phát triển thì BHXH càng đa dạng và hoàn thiện, có thể nói BHXH là nhu cầu cần thiết để đảm bảo các tiêu chuẩn hay giá trị cho cuộc sống tối thiểu.
e 12 Thứ hai, mối quan hệ giữa các bên tham gia BHXH là mối quan hệ 3 bên, gồm: bên tham gia BHXH, bên quản lý quỹ BHXH (thông thƣờng là cơ quan chuyên trách do Nhà nƣớc lập ra và bảo trợ) và bên đƣợc hƣởng BHXH là ngƣời lao động và gia đình họ khi có đủ các điều kiện ràng buộc cần thiết. Thứ ba, những rủi ro xảy ra trong BHXH có thể là rủi ro ngẫu nhiên, trái với ý muốn chủ quan của con ngƣời nhƣ ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp… hoặc là những trƣờng hợp không hoàn ngẫu nhiên nhƣ tuổi già, thai sản. Thứ tư, phần thu nhập của ngƣời lao động bị giảm hoặc bị mất đi khi gặp phải sự cố, rủi ro sẽ bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền tệ tập trung đƣợc tồn tích lại. Nguồn quỹ này do bên tham gia bảo hiểm đóng góp là chủ yếu, ngoài ra còn đƣợc sự hỗ trợ từ phía Nhà nƣớc.
Thứ năm, mục tiêu chính của BHXH là nhằm thoả mãn những nhu cầu thiết yếu của ngƣời lao động trong trƣờng hợp bị giảm hoặc bị mất thu nhập, mất việc làm để đảm bảo nhu cầu sinh sống thiết yếu của họ, chăm sóc sức khoẻ và chống lại bệnh tật. Từ các bản chất trên cho thấy, BHXH không phải là loại hình bảo hiểm cá nhân hay cá nhân tự bảo hiểm mà nó là sự bảo hiểm đặt trong những mối quan hệ nhất định trong cộng đồng theo các quy định của Nhà nƣớc, BHXH không thể tách khỏi một chế độ chính trị nhất định và phải dựa trên nền kinh tế cụ thể.