phần mở đầu, kết luận và phụ lục. Luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Những lý luận cơ bản về tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức công tác kế toán tại Bệnh viện Tâm Thần Thanh Hóa. Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại Bệnh viện Tâm Thần Thanh Hóa.
5 CHƢƠNG 1 NHỮNG LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Nhà nƣớc luôn đóng vai trò quan trọng trong tổ chức, quản lý và điều hành mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội. Với vai trò này, Nhà nƣớc tiến hành tổ chức bộ máy các cơ quan trực thuộc, gồm có cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp và cơ quan tƣ pháp và đơn vị sự nghiệp.
Theo Điều 2 nghị định 16/2015/NĐ- CP của Chính phủ ban hành ngày 14/02/2015 Quy định về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập, thì đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc. [16] Theo chế độ kế toán Việt Nam thì đơn vị sự nghiệp là: Đơn vị do Nhà nƣớc quyết định thành lập nhằm thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn nhất định hay quản lý Nhà nƣớc về một lĩnh vực nào đó, hoạt động bằng nguồn kinh phí NSNN cấp, cấp trên cấp toàn bộ hoặc cấp một phần kinh phí và các nguồn khác đảm bảo theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp nhằm thực hiện nhiệm vụ của Đảng và Nhà nƣớc giao cho từng giai đoạn. [7] Trong giáo trình “Tài chính hành chính sự nghiệp”: đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc hiểu là “các đơn vị có hoạt động cung cứng các hàng hóa, dịch vụ công cho xã hội và các hàng hóa, dịch vụ khác trong các lĩnh vực giáo dục, y tế văn hóa thông tim, thể dục thể thao, nông - lâm ngƣ nghiệp, kinh tế ., nhằm duy trì hoạt động bình thƣờng của các ngành kinh tế quốc dân. Đặc tính chủ yếu của các đơn vị sự nghiệp là hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, mang tính chất phục vụ cộng đồng là chính” [18] 6 Về bản chất, cần hiểu đơn vị hành chính sự nghiệp là một từ ghép để phản ánh hai loại tổ chức khác biệt nhau: cơ quan hành chính Nhà nƣớc và đơn vị sự nghiệp.
Trong đó, cơ quan hành chính Nhà nƣớc là các cơ quan quản lý Nhà nƣớc từ Trung ƣơng đến địa phƣơng, thuộc các cấp chính quyền, các ngành, các lĩnh vực (gồm các cơ quan quyền lực Nhà nƣớc nhƣ Quốc hội, HĐND các cấp, Các cấp chính quyền nhƣ Chính phủ, UBND các cấp, Các cơ quan quản lý Nhà nƣớc nhƣ các Bộ, Ban, Ngành ở Trung ƣơng, các Sở, ban, ngành ở cấp Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ƣơng, các phòng ban ở cấp huyện và các cơ quan tƣ pháp nhƣ Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân các cấp). Cơ quan hành chính Nhà nƣớc hoạt động bằng nguồn kinh phí NSNN cấp, cấp trên cấp hoặc các nguồn khác theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp để thực hiện nhiệm vụ Nhà nƣớc giao. Trong khi đó, các đơn vị sự nghiệp không phải là cơ quan quản lý Nhà nƣớc mà là các tổ chức cung cấp các dịch vụ công về y tế, giáo dục đào tạo, văn hóa, thể thao, khoa học công nghệ… đáp ứng nhu cầu về phát triển nguồn nhân lực, chăm sóc sức khỏe, nâng cao thể lực cho nhân dân, đáp ứng yêu cầu về đổi mới, phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. [17] Xuất phát từ những điểm khác biệt này, việc nhận định đâu là cơ quan hành chính Nhà nƣớc và đâu là đơn vị sự nghiệp hết sức cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn đổi mới cơ chế quản lý tài chính Nhà nƣớc để nâng cao hiệu quả hoạt động của bản thân các tổ chức và đem lại lợi ích cho cộng đồng xã hội.
Đối với các cơ quan hành chính Nhà nƣớc, nhiệm vụ đặt ra là phải đổi mới nhằm tiết kiệm chi hành chính, tinh giảm bộ máy biên chế nhằm nâng cao chất lƣợng công vụ, đơn giản hóa thủ tục, giảm cơ chế “xin-cho” và nâng cao chất lƣợng, trình độ công tác chuyên môn của đội ngũ công chức Nhà nƣớc. Đối với các đơn vị sự nghiệp, việc trao quyền chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm sẽ thúc đẩy hiệu quả hoạt động, sắp xếp bộ máy tổ chức và 7 lao động hợp lý đồng thời góp phần tăng thu nhập, phúc lợi cho ngƣời lao động [16]. Đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập Các đơn vị sự nghiệp dù hoạt động ở các lĩnh vực khác nhau nhƣng đều có chung đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, mục đích hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập là không vì lợi nhuận, chủ yếu phục vụ lợi ích cộng đồng. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hoá, phát minh, sức khoẻ, đạo đức, các giá trị về xã hội…Đại bộ phận các sản phẩm của đơn vị SNCL là sản phẩm có tính phục vụ không chỉ bó hẹp trong một ngành hoặc một lĩnh vực mà những sản phẩm đó khi tiêu dùng thƣờng có tác dụng lan tỏa.
Thứ hai, hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc. Với chức năng của mình, Chính phủ luôn tổ chức, duy trì và đảm bảo hoạt động sự nghiệp để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị SNCL thƣờng gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế xã hội nhƣ chƣơng trình xoá mù chữ, chƣơng trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chƣơng trình dân số - kế hoạch hoá gia đình…Những chƣơng trình mục tiêu quốc gia này chỉ có Nhà nƣớc mới có thể thực hiện một cách triệt để và có hiệu quả, nếu để tƣ nhân thực hiện mục tiêu lợi nhuận sẽ lấn chiếm mục tiêu xã hội và dẫn đến hạn chế việc tiêu dùng sản phẩm hoạt động sự nghiệp từ đó kìm hãm sự phát triển của xã hội. Thứ ba, Hoạt động của đơn vị SNCL đƣợc trang trải từ nguồn kinh phí ngân sách nhà nƣớc cấp hoặc cấp trên cấp và từ các nguồn kinh phí do nhà nƣớc quy định nhƣ từ các khoản thu phí, lệ phí, thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ, từ nguồn viện trợ, tài trợ, biếu, tặng, cho…theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp.
8 Thứ tư, Sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp công lập là sản phẩm mang lại lợi ích chung có tính bền vững, lâu dài cho xã hội. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp công lập tạo ra chủ yếu là những sản phẩm, dịch vụ có giá trị về sức khỏe, tri thức, văn hóa, đạo đức, xã hội,…Đây là những sản phẩm vô hình và có thể dùng chung cho nhiều ngƣời, cho nhiều đối tƣợng trên phạm vi rộng. Phân loại Tùy thuộc quan điểm, cách tiếp cận hoặc do các yêu cầu của quản lý nhà nƣớc,… mà các đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc phân chia theo các tiêu thức khác nhau [17]. Nếu phân loại theo lĩnh vực hoạt động: Đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo bao gồm các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân nhƣ các trƣờng mầm non, tiểu học, trung học, các trung tâm kỹ thuật tổng hợp hƣớng nghiệp, trƣờng trung học chuyên nghiệp, trƣờng cao đẳng, đại học, học viện,… - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực văn hóa thông tin nghệ thuật bao gồm các đoàn nghệ thuật, nhà văn hóa thông tin, bảo tàng, trung tâm thông tin triển lãm, thƣ viện công cộng, đài phát thanh, truyền hình,… - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực thể dục thể thao bao gồm trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, các câu lạc bộ thể dục thể thao,… - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực kinh tế bao gồm các viện tƣ vấn, thiết kế, quy hoạch đô thị, nông thôn; các trung tâm nghiên cứu khoa học và ứng dụng về nông, lâm, ngƣ nghiệp, giao thông, công nghiệp, địa chính,… - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực y tế bao gồm các cơ sở khám chữa bệnh nhƣ các bệnh viện, phòng khám, trung tâm y tế thuộc các Bộ, ngành và địa phƣơng; cơ sở khám chữa bệnh thuộc các viện nghiên 9 cứu, trƣờng đào tạo y dƣợc; các cơ sở điều dƣỡng, phục hồi chức năng, các trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe,… b.
Nếu phân loại theo chủ thể quản lý thì đơn vị sự nghiệp công lập: Đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp công lập do Trung ƣơng quản lý, bao gồm: Đài truyền hình Việt Nam, các bệnh viện, trƣờng học do Trung ƣơng quản lý, …; - Đơn vị sự nghiệp công lập do địa phƣơng quản lý, bao gồm: Đài truyền hình tỉnh, thành phố, các bệnh viện, trƣờng học do địa phƣơng quản lý,…; c. Nếu phân loại theo tính chất công cộng hay cá nhân của dịch vụ cung cấp: Đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp cung cấp dịch vụ công cộng thuần túy - Đơn vị sự nghiệp cung cấp các dịch vụ công cộng có tính chất cá nhân d. Nếu phân loại theo quan điểm về thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tại Nghị định 43/2006/CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ: Đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động) là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên bảo đảm đƣợc toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên. NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị.
- Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thƣờng xuyên, phần còn lại đƣợc NSNN cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động).