CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG DOANH NGHIỆP 1.Rủi ro và quản trị rủi ro 1. Khái niệm rủi ro và rủi ro trong kinh doanh 1. Khái niệm rủi ro Theo Từ điển Tiếng Việt : “Rủi ro là điều không lành, không tốt và bất ngờ xảy đến”. Theo Từ điển Oxford cho rằng: “Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm, hoặc bị đau đớn, thiệt hại”.
Theo Frank Knight, một học giả Mỹ định nghĩa: “Rủi ro là những bất trắc có thể đo lường được”. Cách tiếp cận của ông liên quan đến khả năng đo lường được hoặc không đo lường được của bất trắc. Theo định nghĩa của Frank Knight thì những bất trắc không thể đo lường được mới gọi là bất trắc còn loại có thể đo lường được thì gọi là rủi ro. Theo Allan Willet- học giả người Mỹ cho rằng: “Rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến một biến cố không mong đợi”.
Như vậy cách tiếp cận của ông liên quan đến thái độ của con người, những biến cố không mong đợi là rủi ro, những biến cố mong đợi không phải là rủi ro. Theo ông Nguyễn Hữu Thân, tác giả của “Phương pháp mạo hiểm và phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh” định nghĩa: “Rủi ro là sự bất trắc gây ra mất mát, thiệt hại”. Cách tiếp cận này liên quan đến tác động của rủi ro cho rằng những bất trắc không gây hậu quả mất mát, thiệt hại thì không gọi là rủi ro. Như vậy, rủi ro là khả năng một sự kiện có thể xảy ra và sẽ có ảnh hưởng đến việc đạt được mục tiêu.
Tóm lại, rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hay điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người. Rủi ro được xem là sự không may mắn, gắn liền với tổn thất, mất mát, nguy hiểm. Đó là sự tổn thất về tài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến. Rủi ro còn được hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp.
SVTH: Nguyễn Anh Lâm 5 Lớp: K45A1 Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa Luận Tốt nghiệp 1. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh Rủi ro trong kinh doanh là những vận động khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu, tàn phá các thành quả đang có, ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của công ty, buộc các chủ thể phải tốn nhiều chi phí hơn về nhân lực, vật lực và thời gian trong quá trình phát triển của mình. Khái niệm về quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường và đánh giá rủi ro cũng như tìm các biện pháp kiểm soát, tài trợ khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với các hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực trong doanh nghiệp. Hay nói một cách khác, quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Ở đây có thể hiểu, quản trị rủi ro bao gồm một quy trình các nội dung bắt đầu từ nhận dạng, có nghĩa là bước đầu xây dựng các rủi ro có thể xảy đến với doanh nghiệp từ đó sắp xếp, phân loại, phân nhóm chỉ ra các rủi ro đặc biệt nghiêm trọng. Từ đó, tiến hành phân tích, đo lường và đánh giá các rủi ro đó, trên các góc độ tần suất, biên độ và thiệt hại rủi ro đó có thể gây ra từ đó tìm cách đối phó, tìm các biện pháp loại bỏ hay giảm nhẹ thiệt hại, hay là đón nhận rủi ro, bằng cách này hay cách khác, đó chính là nội dung cuối cùng, kiểm soát tài trợ rủi ro. Có thể nhận thấy rằng, nhận dạng rủi ro, phân tích đánh giá và đo lường hay kiểm soát và tài trợ rủi ro thì mục đích cuối cùng quản trị rủi ro hướng đến vẫn sẽ là chuẩn bị các biện pháp đối phó một cách chủ động với các rủi ro có thể xảy ra và mục tiêu cuối cùng đó chính là giảm nhẹ tối thiểu các tổn thất và mất mát, tận dụng các cơ hội có thể để biến những điều không may thành cơ hội đột phá. Vai trò của quản trị rủi ro: Quản trị rủi ro là công tác không thể thiếu trong mỗi tổ chức, doanh nghiệp.
Quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp: SVTH: Nguyễn Anh Lâm 6 Lớp: K45A1 Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa Luận Tốt nghiệp - Xây dựng được khuôn khổ nhằm giúp doanh nghiệp thực hiện kế hoạch tương lai có tính chất nhất quán và có thể kiểm soát được. - Tăng cường năng lực trong viêc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự ưu tiên công việc trên cơ sở hiểu biết thấu đáo và chặt chẽ về hoạt động kinh doanh và môi trường kinh doanh. Giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và ổn định hơn, thu lợi nhuận về nhanh nhất và tiết kiệm được nguồn lực. - Góp phần phân bổ và sử dụng hiệu quả những nguồn lực trong doanh nghiệp.
Nhằm giảm thiểu những sai sót trong mọi khía cạnh hoạt động của doanh nghiệp. - Bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh của doanh nghiệp. - Phát triển và hỗ trợ nguồn nhân lực và nền tảng tri thức của doanh nghiệp. Tối ưu hóa hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
- Tối ưu hóa hiệu quả hoạt động. Từ những vai trò trên, một lần nữa có thể khẳng định, quản trị rủi ro là một công cụ hữu ích, có vai trò quan trọng giúp cho tổ chức có khả năng chuẩn bị các biện pháp đối phó một cách chủ động với các rủi ro có thể xảy ra đối với doanh nghiệp. Sự cần thiết của quản trị rủi ro Rủi ro và tính không ổn định luôn tồn tại trong cuộc sống của con người và trong hoạt động của mỗi doanh nghiệp. Nó gắn liền với sự vận động ngẫu nhiên, bất ngờ của các sự vật, hiện tượng.
Rủi ro có thể xuất phát từ những hạn chế trong nhận thức của con người hay do chính những sai lầm của con người như: bất cẩn, chủ quan, không tập trung khi làm việc… Bên cạnh đó tất cả các doanh nghiệp đều hoạt động dưới sự tác động của các nhân tốvĩ mô như môi trường văn hóa, xã hội, tự nhiên, kinh tế, chính trị… Các thiên tai có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Sự khác nhau về phong tục, tập quán giữa các vùng miền cũng có thể là nguyên nhân gây ra những rủi ro cho doanh nghiệp. Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay, hoạt động của doanh nghiệp luôn tiềm ẩn những rủi ro xuất phát từ tình hình cung cầu, biến động của giá cả, khách hàng, nhà cung cấp và các động thái của đối thủ cạnh tranh. Chính vì vậy các doanh nghiệp không thể luôn luôn tìm cách né SVTH: Nguyễn Anh Lâm 7 Lớp: K45A1 Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa Luận Tốt nghiệp tránh rủi ro mà phải chủ động thực hiện công tác quản trị rủi ro nhằm đối mặt, vượt qua và tận dụng rủi ro để có thể mang lại lợi ích cho hoạt động kinh doanh.
Xã hội ngày càng phát triển, các loại rủi ro cũng trở nên ngày càng đa dạng, phức tạp. Tình hình này đòi hỏi một quy trình quản trị rủi ro mang tính hệ thống, khoa học nhằm nhận dạng, phân loại chính xác những nguy cơ rủi ro. Trên cơ sở đánh giá, đo lường những ảnh hưởng của chúng với doanh nghiệp, nhà quản trị có thể đề ra các biện pháp kiểm soát, tài trợ rủi ro thích hợp nhằm hạn chế tối đa những mất mát, thiệt hại rủi ro gây ra đồng thời tận dụng chính những rủi ro để phát triển. Các nguyên tắc quản trị rủi ro Nguyên tắc 1:Quản trị rủi ro phải hướng vào mục tiêu phòng ngừa và khắc phục hậu quả rủi ro.
Bất cứ một rủi ro nào xảy ra đều gây ra những hậu quả, tổn thất với các mức độ khác nhau tùy theo từng điều kiện, hoàn cảnh, môi trường và tính chất của rủi ro. Hậu quả ở đây có thể là thiệt hại về tài sản nhưng cũng có thể là những thiệt hại về tinh thần, sức khỏe, thậm chí là tính mạng. Vì vậy quản trị rủi ro cần xem xét toàn bộ hoạt động của tổ chức, xác định nguy cơ tiềm ẩn và khả năng xảy ra của các nguy cơ. Từ đó có sự chuẩn bị các giải pháp để hạn chế các rủi ro xảy ra đó ở mức thấp nhất.
Vậy quản trị rủi ro hướng tới mục tiêu phòng ngừa và khắc phục hậu quả rủi ro. Từ đó giúp cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không bị gián đoạn nhằm mang lại hiệu quả cao cho doanh nghiệp. Nguyên tắc 2: Quản trị rủi ro gắn với trách nhiệm của nhà quản trị. Nhà quản trị là người hoạch định, xây dựng và tổ chức thực hiện quy trình quản trị rủi ro của doanh nghiệp.
Trong suốt quá trình thực hiện quy trình đó, nhà quản trị lại đóng vai trò là người kiểm tra, giám sát, đối chiếu những kết quả đạt được với các mục tiêu đã đề ra để có những điều chỉnh thích hợp. Như vậy, nhà quản trị có vai trò rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của quá trình quản trị rủi ro. Do vậy nhà quản trị cần ý thức được trách nhiệm của mình gắn liền với công tác quản trị rủi ro. Nguyên tắc 3: Quản trị rủi ro gắn với tổ chức hay gắn với doanh nghiệp.
Hoạt động kinh doanh chứa đựng nhiều rủi ro, nhưng cũng nhiều cơ hội để trụ vững và phát triển cho tổ chức hay doanh nghiệp nếu biết nắm bắt. Hay nói cách SVTH: Nguyễn Anh Lâm 8 Lớp: K45A1 Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khóa Luận Tốt nghiệp khác rủi ro là một sản phẩm phụ tất yếu của mọi hoạt động kinh doanh. Các tổ chức không thể loại trừ hoàn toàn các rủi ro. Rủi ro ảnh hưởng đến việc thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp.
Quản trị rủi ro là tổng thể những giải pháp mà bộ máy quản trị doanh nghiệp cần tiến hành nhằm phát hiện, phòng ngừa hoặc giảm thiểu các thiệt hại khi có rủi ro.