CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG DOANH NGHIỆP 1.Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro 1. Khái niệm rủi ro và rủi ro trong kinh doanh 1. Một số khái niệm rủi ro Có rất nhiều cách hiểu về quản trị rủi ro sau đây là một số cách hiểu được sử dụng rộng rãi: Theo Allan H. Willett, một học giả Mỹ cho rằng “rủi ro là sự không chắc chắn về tổn thất” Theo Frank H.
Knight, một học giả Mỹ lại định nghĩa “rủi ro là sự không chắc chắn có thể đo lường được” Theo Williams, JR, Smith and Yuong lại cho rằng “Rủi ro là những kết quả tiềm ẩn có thể xảy ra, khi rủi ro xảy ra thì kết quả là điều không thể nhìn thấy trước một cách chắc chắn.” Rủi ro là khả năng một sự kiện có thể xảy ra và sẽ có ảnh hưởng tới việc đạt được mục tiêu. Rủi ro là sự kiện bất lợi, bất ngờ xảy ra, gây tổn thất cho con người. Rủi ro là sự kết hợp giữa các điểm dễ tổn thương của hệ thống và các nguồn phát sinh nguy cơ đến từ bên trong hoặc bên ngoài hệ thống. Theo trường phái truyền thống: Rủi ro là sự không may mắn, tổn thất mất mát, nguy hiểm.
Nó được xem là điều không tốt, không lành,bất ngờ xảy đến. Đó là sự tổn thất về tài sản hay sự giảm sút về lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến; Rủi ro còn được hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Theo quan điểm hiện đại: Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được, vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang đến những tổn thất mất mát cho con người cũng có thể mang lại những lợi ích , những cơ hội.
Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro người ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại những kết quả tích cực trong tương lại; Rủi ro và cơ hội luôn gắn liền với hoạt động thưc tiễn đời sống và ước vọng của con người; Rủi ro và cơ hội, may mắn và không may mắn được quan niệm là hai mặt đối lập nhưng thống nhất trong một thực thể.Khái niệm rủi ro trong kinh doanh Rủi ro trong kinh doanh là những vận động khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Khái niệm quản trị rủi ro và vai trò của quản trị rủi ro 1. Khái niệm quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường đánh giá rủi ro và tìm các biện pháp, kiểm soát, tài trợ khắc phục các hiệu quả của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng các nguồn lực trong doanh nghiệp. Nói cách khác, quản trị rủi ro là quá trình xác định các rủi ro và tìm cách quản lý, hạn chế các rủi ro đó xảy ra với tổ chức.
Một cách tổng quát, đó là quá trình xem xét toàn bộ hoạt động của tổ chức, xác định các nguy cơ đó. Từ đó có sự chuẩn bị các hành động thích hợp để hạn chế các rủi ro đó mức thấp nhất. Vậy quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro. Vai trò của quản trị rủi ro Thứ nhất là: Xây dựng khuôn khổ nhằm giúp doanh nghiệp thực hiện kế hoạch tương lai có tính nhất quán và có thể kiểm soát.
Thứ hai là: Tăng cường năng lực trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự ưu tiên công việc trên cơ sở hiểu biết thấu đáo và chặt chẽ về hoạt động kinh doanh, môi trường kinh doanh, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp. Thứ ba là: Góp phần phân bố và sử dụng hiệu quả những nguồn lực trong doanh nghiệp; Giảm thiểu những sai xót trong mọi khía cạnh hoạt động của doanh nghiệp. Thứ tư là: Bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh doanh nghiệp. Thứ năm là: Phát triển và hỗ trợ nguồn nhân lực và nền tảng tri thức của doanh nghiệp.
Thứ sáu là: Tối ưu hóa hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Trong các doanh nghiệp, quản trị rủi ro là vấn đề của hệ thống quản trị doanh nghiệp và quản trị chiến lược hiệu quả. Nếu hệ thống quản trị rủi ro được thiết lập, có cơ cấu phù hợp và được xác lập liên tục trong toàn hệ thống doanh nghiệp từ việc xác 6 định, đánh giá, ra quyết định đến việc phản hồi, tổng hợp thông tin về các cơ hội cũng như mối đe dọa ảnh hưởng đến việc đạt được mục tiêu đề ra của doanh nghiệp. Đối với hầu hết các doanh nghiệp, quản trị rủi ro xem xét đến những khía cạnh tích cực và tiêu cực của rủi ro.
Nói cách khác, quản tri rủi ro được sử dụng để đánh giá các cơ hội có thể đem lại các lợi ích cho doanh nghiệp (tác động tích cực) cũng như quản trị những nguy cơ có thể tác động bất lợi đến doanh nghiệp (tác động tiêu cực). Điều này có nghĩa là quản trị rủi ro có thể không chỉ được áp dụng theo một cách chung chung mà nó có thể được sử dụng từ việc đưa ra các chiến lược ban đầu, đến các dự án và quyết định đầu tư cho đến các quy trình và các hoạt động thực hiện. Những nội dung chủ yếu của quản trị rủi ro 1. Nhận dạng rủi ro 1.
Khái niệm nhận dạng rủi ro Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nhận dạng rủi ro nhằm tìm kiếm các thông tin về: Tên rủi ro; Các mối hiểm họa; Các mối nguy hiểm, nguồn rủi ro, tổn thất. Mối hiểm họa: Gồm các điều kiện tạo ra hoặc làm tăng mức độ tổn thất của rủi ro. Mối nguy hiểm: Là một điều kiện thực hay tiềm năng có thể là nguyên nhân của các tai nạn gây tử vong hoặc thương tật cho con người, gây hư hỏng các loại máy móc thiết bị, tài sản, hoặc gây tổn thất về tài chính cho một tổ chức.
Cơ sở của nhận dạng rủi ro Dựa trên các số liệu thống kê mà doanh nghiệp đã lưu trữ có thể về các tổn thất quá khứ và các thông tin quá khứ như vị trí sự cố, thời điểm, mức độ xảy ra rủi ro… Qua các số liệu thống kê về rủi ro quá khứ, nhà quản trị sẽ phân tích, dự đoán và đưa ra kết quả chính xác về rủi ro tiềm năng của doanh nghiệp. Dựa trên các thông tin thu thập được từ môi trường như khách hàng, đối thủ cạnh tranh, nhà cung cấp, các tổ chức xã hội và có thể một số thông tin về hiện tượng tự nhiên như thiên tai, bão lụt, động đất…đó là các yếu tố giúp doanh nghiệp xác định và nhận dạng được các rủi ro tiềm năng và đưa ra biện pháp xử lý kịp thời. Dựa trên phân tích hoạt động của doanh nghiệp về việc sử dụng vốn, lao động, nhà xưởng, nguyên liệu, kế hoạch sản xuất …doanh nghiệp phân tích hậu quả nguyên 7 nhân để từ đó đưa ra các dự đoán về các các mối nguy hiểm có thể xảy ra thông qua các hoạt động đó của doanh nghiệp. Dựa trên kinh nghiệm, trực giác của các nhà quản trị đó là khả năng dự đoán những hậu quả có thể xảy ra một cách chính xác căn cứ vào kinh nghiệm làm việc lâu của nhà quản trị, bên cạnh đó xác định rủi ro cũng dựa vào trực giác mách bảo nhà quản trị từ đó có ý thức tránh khỏi trở ngại, giảm đi thời gian ngồi suy tư, phân tích.
Nhận dạng rủi ro cần tập trung vào hai vấn đề: Nguồn rủi ro và nhóm đối tượng rủi ro. Nguồn rủi ro (phát sinh mối hiểm họa và mối nguy hiểm) thường được tiếp cận là ở yếu tố của môi trường hoạt động của doanh nghiệp. Môi trường chung: Môi trường chính trị luật pháp; Môi trường kinh tế; Môi trường văn hóa- xã hội; Môi trường tự nhiên. Môi trường đặc thù; Khách hàng; Nhà cung cấp; Đối thủ cạnh tranh; Các cơ quan hữu quan.
Môi trường bên trong: Nhận thức của con người nói chung và của nhà quản trị nói riêng. Nhóm đối tượng rủi ro Đối tượng rủi ro bao gồm rủi ro về tài sản, nguồn nhân lực và. Luôn tồn tại nguy cơ rủi ro cho hai đối tượng này. Nguy cơ rủi ro về tài sản là khả năng tổn thất về tài sản vật chất ( tài sản hữu hình: Động sản và bất động sản; tài sản vô hình: thương hiệu, quyền tác giả, sự hỗ trợ về chính trị… ), tài sản tài chính ( các loại cổ phiếu và trái phiếu).
Tài sản có thể bị hư hỏng, bị hủy hoại hay tàn phá mất mát hoặc giảm giá theo nhiều cách khác nhau. Nguy cơ rủi ro về trách nhiệm pháp lý là các nguy cơ có thể gây ra các tổn thất về trách nhiệm pháp lý đã được quy định. Luật dân sự và hình sự quy định chi tiết các trách nhiệm mà người dân phải thực hiện. Nhà nước ban hành hiến pháp, các luật, quy định và chỉ thị áp đặt các giới hạn theo luật cho một số hoạt động.
Các trách nhiệm pháp lý thay đổi theo từng quốc gia cũng là một vấn đề phải lưu ý. Nguy cơ rủi ro về trách nhiệm pháp lý thực sự là một bộ phận của nguy cơ rủi ro về tài sản. Thật ra nguy cơ rủi ro trách nhiệm pháp lý có những đặc trưng khác hẳn các nguy cơ rủi ro về tài sản vì nó là nguy cơ rủi ro thuần túy. 8 Nguy cơ rủi ro về nguồn nhân lực là rủi ro liên quan đến “ tài sản con người ” của tổ chức.
