CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ HỢP ĐỒNG XÂY DỰNG 1. Hợp đồng xây dựng 1. Khái niệm hợp đồng xây dựng 1. Khái niệm Hợp đồng xây dựng là hợp đồng dân sự được thỏa thuận bằng văn bản giữa bên giao thầu và bên nhận thầu để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc trong hoạt động đầu tư xây dựng.
- Bên giao thầu là chủ đầu tư hoặc tổng thầu hoặc nhà thầu chính. - Bên nhận thầu là tổng thầu hoặc nhà thầu chính khi bên giao thầu là chủ đầu tư, là nhà thầu phụ khi bên giao thầu là nhà thầu chính. Bên nhận thầu có thể là liên danh các nhà thầu. - Các dự án đầu tư xây dựng có sử dụng vốn nhà nước, vốn của doanh nghiệp nhà nước từ 30% trở lên hoặc dưới 30% nhưng trên 500 tỷ đồng trong tổng mức đầu tư của dự án theo quy định tại Nghị định số 37/2015/NĐ-CP ngày 22/4/2015 của Chính phủ đều áp dụng chế độ hợp đồng xây dựng [11].
Hồ sơ hợp đồng xây dựng Theo Điều 141, 142 Luật xây dựng số 50/2014/QH13 thì Hồ sơ hợp đồng xây dựng gồm hai loại tài liệu chính [17]: - Văn bản hợp đồng - Các tài liệu kèm theo hợp đồng xây dựng * Văn bản hợp đồng xây dựng: bao gồm những nội dung chủ yếu sau: + Căn cứ pháp lý áp dụng; + Ngôn ngữ áp dụng; + Nội dung và khối lượng công việc; + Chất lượng, yêu cầu kỹ thuật của công việc, nghiệm thu và bàn giao; + Thời gian và tiến độ thực hiện hợp đồng; + Giá hợp đồng, tạm ứng, đồng tiền sử dụng trong thanh toán và thanh toán hợp đồng xây dựng; + Bảo đảm thực hiện hợp đồng, bảo lãnh tạm ứng hợp đồng; + Điều chỉnh hợp đồng xây dựng; + Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng xây dựng; + Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng, thưởng và phạt vi phạm hợp đồng; + Tạm ngừng và chấm dứt hợp đồng xây dựng; + Giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng; + Rủi ro và bất khả kháng; 4 + Quyết toán và thanh lý hợp đồng xây dựng; + Các nội dung khác. * Tài liệu kèm theo hợp đồng xây dựng: Là bộ phận không thể tách rời của hợp đồng xây dựng mà các bên tham gia hợp đồng thỏa thuận về thứ tự ưu tiên khi áp dụng các tài liệu kèm theo hợp đồng để xử lý các mâu thuẫn (nếu có). Tùy theo quy mô, tính chất, phạm vi công việc và loại hợp đồng xây dựng, tài liệu kèm theo hợp đồng gồm một số hoặc toàn bộ các tài liệu sau: - Văn bản thông báo trúng thầu hoặc chỉ định thầu; - Điều kiện cụ thể của hợp đồng hoặc Điều khoản tham chiếu đối với hợp đồng tư vấn xây dựng; - Điều kiện chung của hợp đồng; - Hồ sơ mời thầu hoặc hồ sơ yêu cầu của bên giao thầu; - Các bản vẽ thiết kế và các chỉ dẫn kỹ thuật; - Hồ sơ dự thầu hoặc hồ sơ đề xuất của bên nhận thầu; - Biên bản đàm phán hợp đồng, văn bản sửa đổi, bổ sung hợp đồng; - Các phụ lục của hợp đồng; - Các tài liệu khác có liên quan. Thứ tự ưu tiên áp dụng các tài liệu kèm theo hợp đồng xây dựng do các bên tham gia hợp đồng thỏa thuận.
Trường hợp các bên tham gia hợp đồng không thỏa thuận thì áp dụng theo thứ tự quy định như trên. Vai trò của hợp đồng xây dựng Trong thực tiễn quản lý sản xuất – kinh doanh xây dựng, hợp đồng giữ vai trò hết sức quan trọng: - Là văn bản có giá trị ràng buộc về quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng; - Là cơ sở để xây dựng và thực hiện kế hoạch, là phương tiện quan trọng để kết hợp kế hoạch hóa với việc sử dụng quan hệ thị trường; - Là công cụ quan trọng góp phần vào việc củng cố, phát triển chế độ hoạch toán kinh tế trong xây dựng; - Là phương thức duy nhất mà chủ đầu tư bắt buộc phải áp dụng để thực hiện dự án. Phân loại hợp đồng xây dựng Tùy theo tính chất, nội dung công việc thực hiện và giá hợp đồng áp dụng, hợp đồng xây dựng được chia ra thành nhiều loại khác nhau, cụ thể là: 5 Phân loại hợp đồng xây dựng Theo mối quan hệ giữa các bên Theo tính chất hợp đồng xây dựng Theo hình thức giá hợp đồng tham gia trong hợp đồng HĐ cung HĐ TK HĐ cấp - cung HĐ thiết HĐ Các thiết bị cấp thiết cung HĐ HĐ HĐ kế và cung HĐ loại HĐ HĐ công bị công cấp theo theo HĐ HĐ tư thi cấp chìa hợp HĐ theo HĐ HĐ có nghệ và nghệ và nhân đơn đơn theo giao vấn công thiết khóa đồng trọn giá thầu thầu yếu tố thi thi công lực, máy giá giá thời khoán xây xây bị trao xây gói kết chính phụ nước công xây và thiết cố điều gian nội bộ dựng dựng công tay dựng hợp ngoài xây dựng bị thi định chỉnh công nghệ khác dựng công công trình công trình trình Hình 1. 1: Các loại hợp đồng xây dựng 6 1.
Theo tính chất công việc hợp đồng xây dựng Có các loại hợp đồng sau: - Hợp đồng tư vấn xây dựng (viết tắt là hợp đồng tư vấn): Là hợp đồng để thực hiện một, một số hay toàn bộ công việc tư vấn trong hoạt động đầu tư xây dựng; - Hợp đồng thiết kế và thi công xây dựng công trình (tiếng Anh là Engineering - Construction viết tắt là EC) là hợp đồng để thực hiện việc thiết kế và thi công xây dựng công trình, hạng mục công trình; hợp đồng tổng thầu thiết kế và thi công xây dựng công trình là hợp đồng thiết kế và thi công xây dựng tất cả các công trình của một dự án đầu tư xây dựng; - Hợp đồng thiết kế và cung cấp thiết bị công nghệ (tiếng Anh là Engineering - Procurement viết tắt là EP) là hợp đồng để thực hiện việc thiết kế và cung cấp thiết bị để lắp đặt vào công trình xây dựng theo thiết kế công nghệ; hợp đồng tổng thầu thiết kế và cung cấp thiết bị công nghệ là hợp đồng thiết kế và cung cấp thiết bị công nghệ cho tất cả các công trình của một dự án đầu tư xây dựng; - Hợp đồng cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình (tiếng Anh là Procurement - Construction viết tắt là PC) là hợp đồng để thực hiện việc cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình, hạng mục công trình; hợp đồng tổng thầu cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình là hợp đồng cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng tất cả các công trình của một dự án đầu tư xây dựng; - Hợp đồng thiết kế - cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình (tiếng Anh là Engineering - Procurement - Construction viết tắt là EPC) là hợp đồng để thực hiện các công việc từ thiết kế, cung cấp thiết bị công nghệ đến thi công xây dựng công trình, hạng mục công trình; hợp đồng tổng thầu EPC là hợp đồng thiết kế - cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng tất cả các công trình của một dự án đầu tư xây dựng; - Hợp đồng chìa khóa trao tay là hợp đồng xây dựng để thực hiện toàn bộ các công việc lập dự án, thiết kế, cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình của một dự án đầu tư xây dựng; - Hợp đồng cung cấp nhân lực, máy và thiết bị thi công là hợp đồng xây dựng để cung cấp kỹ sư, công nhân (gọi chung là nhân lực), máy, thiết bị thi công và các phương tiện cần thiết khác để phục vụ cho việc thi công công trình, hạng mục công trình, gói thầu hoặc công việc xây dựng theo thiết kế xây dựng; - Các loại hợp đồng xây dựng khác. Theo hình thức giá hợp đồng a. Các loại giá Hợp đồng sau: - Hợp đồng trọn gói; - Hợp đồng theo đơn giá cố định; - Hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh; - Hợp đồng theo thời gian; - Hợp đồng theo giá kết hợp. Giá hợp đồng xây dựng là khoản kinh phí bên giao thầu cam kết trả cho bên nhận thầu để thực hiện công việc theo yêu cầu về khối lượng, chất lượng, tiến độ, điều kiện thanh toán, tạm ứng hợp đồng và các yêu cầu khác theo thỏa thuận trong hợp đồng xây dựng.
Trong hợp đồng xây dựng các bên phải ghi rõ nội dung các khoản chi phí, các loại thuế, phí (nếu có) đã tính và chưa tính trong giá hợp đồng; giá hợp đồng xây dựng được điều chỉnh phải phù hợp với loại hợp đồng, hình thức giá hợp đồng và phải được các bên thỏa thuận trong hợp đồng. Đối với những hợp đồng xây dựng các bên có thỏa thuận thanh toán bằng nhiều đồng tiền khác nhau thì phải ghi cụ thể giá hợp đồng tương ứng với từng loại tiền tệ. - Giá hợp đồng trọn gói: Là giá hợp đồng không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện hợp đồng đối với khối lượng các công việc thuộc phạm vi hợp đồng đã ký kết, trừ trường hợp bất khả kháng và thay đổi phạm vi công việc phải thực hiện. - Giá hợp đồng theo đơn giá cố định: Được xác định trên cơ sở đơn giá cố định cho các công việc nhân với khối lượng công việc tương ứng.
Đơn giá cố định là đơn giá không thay đổi trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp bất khả kháng. - Giá hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh: Được xác định trên cơ sở đơn giá đã điều chỉnh do trượt giá theo các thỏa thuận trong hợp đồng nhân với khối lượng công việc tương ứng được điều chỉnh giá. Phương pháp điều chỉnh đơn giá do trượt giá thực hiện theo quy định tại Khoản 3, 4 Điều 38 Nghị định số 37/2015/NĐ-CP ngày 22/4/2015 và thông tư 07/TT-BXD ngày 10/3/2016 của Bộ xây dựng hướng dẫn điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng. [11];[4] - Giá hợp đồng theo thời gian: Được xác định trên cơ sở mức thù lao cho chuyên gia, các khoản chi phí ngoài mức thù lao cho chuyên gia và thời gian làm việc (khối lượng) tính theo tháng, tuần, ngày, giờ.
+ Mức thù lao cho chuyên gia là chi phí cho chuyên gia, được xác định trên cơ sở mức lương cho chuyên gia và các chi phí liên quan do các bên thỏa thuận trong hợp đồng nhân với thời gian làm việc thực tế (theo tháng, tuần, ngày, giờ).