phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương như sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý chi ngân sách cấp huyện Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách Huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách Huyện Đắk R’Lấp, trong thời gian tới Luan van 8 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm, đặ đ ểm chi n ân sá n à nƣớc a.
Khái niệm chi ngân sách nhà nước Thuật ngữ “ngân sách” đƣợc bắt nguồn từ thuật ngữ “budget” một từ tiếng Anh thời trung cổ, dùng để mô tả chiếc túi của nhà vua trong đó có chứa những khoản tiền cần thiết cho những khoản chi tiêu công cộng. Dƣới chế độ phong kiến, chi tiêu của nhà vua cho những mục đích công cộng nhƣ: đắp đê phòng chống lũ lụt, xây dựng đƣờng xá và chi tiêu cho bản thân hoàng gia không có sự tách biệt nhau. Khi giai cấp Tƣ sản lớn mạnh từng bƣớc khống chế nghị viện và đòi hỏi tách bạch hai khoản chi tiêu này, từ đó xuất hiện khái niệm “Ngân sách Nhà nƣớc”. Cho đến nay, thuật ngữ “Ngân sách Nhà nƣớc” đƣợc sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia.
Song, quan niệm về NSNN thì lại chƣa thống nhất. Ngƣời ta đã đƣa ra nhiều định nghĩa về NSNN tùy theo các trƣờng phái và các lĩnh vực nghiên cứu. Tại Việt Nam, Luật Ngân sách Nhà nƣớc số 83/2015/QH13 ngày 25 tháng 6 năm 2015 cũng quy định: “Ngân sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương”. Về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu, chi đó là các quan Luan van 9 hệ lợi ích kinh tế giữa Nhà nƣớc với các chủ thể khác nhƣ doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nƣớc gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ ngân sách.
Đặc điểm của ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nƣớc là bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia. Ngân sách nhà nƣớc có một số đặc điểm sau: Các hoạt động thu, chi NSNN đƣợc cơ quan có thẩm quyền quyết định. Ở Việt Nam, Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền quyết định NSNN về tổng mức và cơ cấu phân bổ. Theo đó, mọi hoạt đều đƣợc tiến hành dựa trên cơ sở những luật lệ.
Ví dụ nhƣ các Luật, các chế độ chi tiêu, tiêu chuẩn định mức chi tiêu. do Nhà nƣớc ban hành. NSNN vừa là nguồn lực để nuôi dƣỡng bộ máy nhà nƣớc vừa là công cụ hữu hiệu để Nhà nƣớc quản lý, điều tiết nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội - Nguồn tài chính chủ yếu hình thành nên NSNN là từ giá trị thặng dƣ của xã hội và đƣợc hình thành chủ yếu qua quá trình phân phối lại mà trong đó thuế là hình thức thu phổ biến nhất. NSNN là một bảng kê các khoản thu, chi bằng tiền của Nhà nƣớc đƣợc dự kiến và đƣợc phép thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định.
Hoạt động ngân sách nhà nƣớc là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lĩnh vực thu và chi của nhà nƣớc; 1. Khái niệm, đặ đ ểm về quản lý chi Ngân sách cấp huyện a. Khái niệm về quản lý chi Ngân sách cấp huyện Quản lý chi NSNN là việc nhà nƣớc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nƣớc theo những nguyên tắc đã Luan van 10 đƣợc xác lập. Về phƣơng diện pháp lý, thu NSNN bao gồm những khoản tiền Nhà nƣớc huy động vào NS để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của xã hội.
Quản lý chi NSNN cấp huyện là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã đƣợc tập trung vào NSNN và đƣa chúng đến mục đích sử dụng. Do đó, quản lý chi NSNN cấp huyện là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hƣớng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nƣớc. Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN để hình thành các loại quỹ trƣớc khi đƣa vào sử dụng. Quá trình sử dụng là trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ NSNN là các loại quỹ đã đƣợc hình thành trƣớc khi đƣa vào sử dụng.
Ngân sách huyện là quỹ tiền tệ tập trung của huyện đƣợc hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện. Đặc điểm về quản lý chi Ngân sách cấp huyện Ngân sách huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện, đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện, ngân sách cấp huyện không có bội chi ngân sách. Quản lý chi NSNN huyện là quản lý toàn bộ các khoản chi NSNN cấp huyện hàng năm qua các khâu: Lập dự toán, phân bổ và giao dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm tra, thanh tra NSNN huyện. Tuy nhiên quy trình này sẽ tiến hành cho hai mục chi chính là (1) chi thƣờng xuyên và (2) chi đầu tƣ phát triển.3 Vai trò quản lý chi ngân sách cấp huyện với phát triển kinh tế Quản lý chi NSNN nhằm đảm bảo và duy trì sự hoạt động bình thƣờng của hệ thống chính quyền các cấp từ trung ƣơng đến địa phƣơng.
Hoạt động Luan van 11 bộ máy chính quyền các cấp, không chỉ nhằm mục đích thống nhất quản lý các hoạt động của nền kinh tế quốc dân mà còn nhằm đảm bảo ổn định về chính trị một trong những nhân tố có vai trò quyết định đến sự thành bại của công cuộc cải cách kinh tế. Cơ chế quản lý tài chính: là tổng thể phƣơng pháp, hình thức tác động lên một hệ thống, liên kết phối hợp hành động giữa các thành viên trong hệ thống nhằm đạt mục tiêu quản lý trong giai đoạn nhất định. - Phân cấp quản lý NS trong hệ thống NSNN: là xác định phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền Nhà nƣớc các cấp trong việc quản lý, điều hành thực hiện nhiệm vụ thu, chi của NS gắn với các hoạt động kinh tế- xã hội ở từng địa phƣơng một cách cụ thể nhằm nâng cao tính năng động, tự chủ. - Nhận thức của địa phƣơng về tầm quan trọng và trách nhiệm trong công tác quản lý chi thƣờng xuyên huyện.
Lãnh đạo địa phƣơng phải nắm vững các yêu cầu và nguyên tắc quản lý NSNN và hiểu rõ nguồn gốc của NS huyện và phải đƣợc quản lý đầy đủ, toàn diện ở tất cả các khâu: Lập dự toán, chấp hành, quyết toán NS và kiểm tra, thanh tra NS. - Tổ chức bộ máy và trình độ đội ngũ cán bộ quản lý cấp huyện. Trình độ con ngƣời là nhân tố quan trọng, quyết định sự thành công, chất lƣợng của công tác quản lý NS. - Hệ thống thông tin, phƣơng tiện quản lý NSNN huyện.
Để thực hiện chức năng quản lý NSNN theo nhiệm vụ đƣợc giao cần phát triển hệ thống công nghệ thông tin và nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý NS là nhiệm vụ quan trọng của huyện.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN 1.1 Công tác lập dự toán chi Ngân sách cấp huyện Trong quản lý chi ngân sách nhất thiết phải có định mức cho từng nhóm mục chi hay cho mỗi đối tƣợng cụ thể. Nhờ đó cơ quan tài chính mới có căn cứ để lập các phƣơng án phân bổ ngân sách, kiểm tra, giám sát quá trình chấp hành, thẩm tra phê duyệt quyết toán kinh phí của các đơn vị thụ hƣởng. Đồng thời dựa vào định mức chi mà các ngành, các cấp, các đơn vị mới có căn cứ pháp lý để triển khai các công việc cụ thể của quá trình quản lý, sử dụng kinh phí tại đơn vị mình theo đúng chế độ. Thông thƣờng định mức chi đƣợc thể hiện dƣới hai dạng: Loại định mức chi tiết theo từng mục chi của Mục lục NSNN (còn gọi là định mức sử dụng) và loại định mức chi tổng hợp theo từng đối tƣợng đƣợc tính định mức chi của NSNN (còn gọi là định mức phân bổ).
Để xác định định mức chi, ngƣời ta sử dụng một số phƣơng pháp xây dựng nhƣ sau: + Đối với các định mức sử dụng: - Xác định nhu cầu chi cho mỗi mục; - Tổng hợp nhu cầu chi theo các mục đã đƣợc xác định để biết đƣợc tổng mức cần chi từ NSNN cho mỗi đơn vị, mỗi ngành làm cơ sở để lên cân đối chung; - Xác định khả năng về nguồn tài chính có thể đáp ứng cho nhu cầu chi; - Cân đối giữa khả năng và nhu cầu chi để quyết định mức chi cho các mục. + Đối với định mức phân bổ: - Xác định đối tƣợng định tính; Luan van 13 - Đánh giá, phân tích tình hình thực tế chi theo định mức chi nhằm xem xét tính phù hợp của định mức hiện hành; - Xác định khả năng nguồn tài chính có thể huy động để đáp ứng nhu cầu chi; - Thiết lập cân đối tổng quát và quyết định định mức phân bổ theo mỗi đối tƣợng tính định mức. Cụ thể nội dung lập dự toán chi NSNN huyện cho các khoản chi chính là chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển có những điểm khác biệt. Cụ thể Nội dung lập dự toán chi đầu tư phát triển Chi đầu tư phát triển: Là khoản chi tài chính nhà nƣớc đƣợc đầu tƣ cho các công trình thuộc kết cấu hạ tầng (cầu cống, bến cảng, sân bay, hệ thống thuỷ lợi, năng lƣợng, viễn thông…) các công trình kinh tế có tính chất chiến lƣợc, các công trình và dự án phát triển văn hóa xã hội trọng điểm, phúc lợi công cộng nhằm hình thành thế cân đối cho nền kinh tế, tạo ra tiền đề kích thích qúa trình vận động vốn của doanh nghiệp và tƣ nhân nhằm mục đích tăng trƣởng kinh tế và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho ngƣời dân.