Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về công tác quản lý chi NSNN 1. Một số khái niệm có liên quan 1. Khái niệm NSNN và chi Ngân sách Nhà nước Theo Luật NSNN số 83/2015/QH13 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 25/6/2015, có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2017 quy định: Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (Quốc hội, 2015) Chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN cho các chi phí của bộ máy Nhà nước để thực hiện các mục tiêu kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh quốc phòng; 1.
Chi đầu tư xây dựng cơ bản và đặc điểm a. Khái niệm đầu tư XDCB: Đầu tư xây dựng cơ bản là hoạt động đầu tư nhằm tạo ra các công trình xây dựng theo mục đích của người đầu tư. Công trình xây dựng là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phân dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế (Quốc Hội, 2015). Khái niệm chi đầu tư XDCB: Chi đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN bản chất là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ NSNN để đầu tư tái sản xuất tài sản cố định nhằm từng bước tăng cường, hoàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 thiện và hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực sản xuất phục vụ của nền kinh tế quốc dân (Quốc Hội, 2015).
Đặc điểm: Chi Ngân sách Nhà nước cho đầu tư XDCBcó những đặc điểm sau đây: Chi đầu tư XDCB là khoản chi chiếm tỷ trọng lớn nhưng không có tính thường xuyên.Quy mô và tỷ trọng chi NSNN cho đầu tư XDCB trong từng thời kỳ phụ thuộc vào chủ trương, đường lối phát triển KT-XH của Nhà nước và khả năng cân đối nguồn vốn NSNN. Xét theo mục đích kinh tế xã hội thì chi đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN mang tính chất chi cho tích lũy. Chi đầu tư xây dựng cơ bản là những khoản chi nhằm tạo ra cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật, tăng tích lũy tài sản của nền kinh tế quốc dân. Cơ sở vật chất kỹ thuật đó là nền tảng vật chất đảm bảo cho sự tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, làm tăng tổng sản phẩm quốc dân.
Phạm vi và mức độ chi đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN luôn gắn liền với việc thực hiện mục tiêu kế hoạch phát triển KT-XH hội của Nhà nước trong từng thời kỳ. Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội là cơ sở nền tảng trong việc xây dựng kế hoạch chi đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN. Chi đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN gắn với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội nhằm đảm bảo tốt nhất cho việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và hiệu quả chi đầu tư. Quản lý chi ngân sách nhà nước Quản lý chi NSNN là một bộ phận trong công tác quản lý Ngân sách Nhà nước và cũng là một bộ phận trong công tác quản lý nói chung.
Xét theo nghĩa rộng:Quản lý chi NSNN là việc sử dụng NSNN làm công cụ quản lý hệ thống xã hội thông qua các chức năng vốn có; theo nghĩa hẹp: Quản lý chi NSNN là quản lý các khoản đầu ra của NSNN thông LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 qua các công cụ và quy định cụ thể. Quản lý chi NSNN giữ một vị trí đặc biệt quan trọng bởi NSNN luôn giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống các khâu tài chính, bảo đảm thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước, điều tiết nền kinh tế vĩ mô để thực hiện các mục tiêu chiến lược của quốc gia. Vị trí quan trọng của công tác quản lý chi NSNN được thể hiện rõ nét thông qua quá trình định hướng, hoạch định chính sách, ban hành cơ chế, tiêu chuẩn, định mức để thực hiện chức năng vốn có của Ngân sách. Quản lý chi ĐTXDCB qua Kho bạc Nhà nước a.
Khái niệm chi đầu tư xây dựng cơ bản: Kiểm soát chi đầu tư XDCB cũng là một chức năng quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực chi đầu tư XDCB. Là việc kiểm tra, xem xét các căn cứ, điều kiện cần và đủ theo quy định của Nhà nước để xuất quỹ NSNN chi trả theo yêu cầu của Chủ đầu tư các khoản kinh phí thực hiện dự án theo các chính sách, chế độ, định mức chi tiêu do Nhà nước quy định dựa trên cơ sở những nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý tài chính trong từng thời kỳ. Mục tiêu Tất cả các khoản chi tiêu đúng đối tượng, đúng nội dung của dự án đã được phê duyệt, theo đúng hợp đồng đã ký kết, góp phần chống lãng phí, thất thoát trong quản lý chi đầu tư XDCB, nâng cao việc sử dụng vốn đầu tư. Giúp các Chủ đầu tư hiểu và thực hiện đúng chính sách, chế độ về quản lý đầu tư và xây dựng, từ đó đưa công tác quản lý chi đầu tư XDCB đi vào đúng quy trình, đúng quy định; vai trò và vị thế của KBNN chính là cơ quan kiểm soát chiđầu tư XDCB từ NSNN ngày càng được nâng cao.
KBNN tăng cường công tác tham mưu với các cấp chính quyền khi xây dựng chủ trương và kế hoạch đầu tư dài hạn và hàng năm sát với thực tế thực hiện dự án. Ngoài ra, KBNN còn tham mưu trong việc hoạch định LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 chính sách quản lý đầu tư, thu hút được các nguồn vốn đầu tư trên địa bàn. Trong những năm gần đây, có rất nhiều khoản chi cho hoạt động đầu tư lấy từ nguồn vốn vay của các tổ chức và quốc gia trên thế giới. Vì vậy, việc kiểm tra, kiểm soát việc chi trả các khoản chi này là rất cần thiết, để phù hợp với quản lý tài chính trên thế giới.
Nguyên tắc kiểm soát chi NSNN cho đầu tư xây dựng cơ bản qua Kho bạc Nhà nước: Chi đầu tư XDCB từ NSNN hiện nay tuân thủ theo nguyên tắc, biện pháp và trình tự quản lý và cấp phát vốn riêng dựa trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc quản lý chi NSNN nói chung và được vận dụng phù hợp với đặc điểm của chi đầu tư XDCB đó là: Tất cả các khoản chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN, KBNN có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát trong quá trình chi trả, thanh toán, đảm bảo chi đúng quy trình. Các khoản chi phải có trong dự toán NSNN được giao, đúng tiêu chuẩn, định mức, tiêu chuẩn do cấp có thẩm quyền quy định và được thủ trưởng đơn vị Ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định duyệt chi. KBNN kiểm soát thanh toán trên cơ sở hồ sơ đề nghị thanh toán của Chủ đầu tư và căn cứ vào các điều khoản có trong hợp đồng (số lần thanh toán, giai đoạn thanh toán, thời điểm thanh toán và điều kiện thanh toán) để thanh toán theo đề nghị của Chủ đầu tư. Chủ đầu tư tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp pháp của khối lượng hoàn thành, tiêu chuẩn định mức, đơn giá, dự toán các hạng mục công việc, chất lượng công trình, KBNN không chịu trách nhiệm về các vấn đề nêu trên.
KBNN chỉ căn cứ vào hồ sơ thanh toán và thực hiện thanh toán theo hợp đồng. Kho bạc Nhà nước thực hiện chuyển khoản trực tiếp các khoản chi đến đơn vị thụ hưởng trừ một số khoản được chi bằng tiền mặt qua LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 KBNN như: Chi cho công tác đền bù GPMB, chi phí ban quản lý dự án, chi tư vấn, chi khác doNhân dân được phép tự làm. Kho bạc Nhà nước thực hiện “Thanh toán trước, kiểm soát sau” đối với từng lần thanh toán của công việc, hợp đồng thanh toán nhiều lần. “Kiểm soát trước, thanh toán sau” đối với công việc, hợp đồng thanh toán một lần và lần thanh toán cuối cùng của công việc, hợp đồng thanh toán nhiều lần.
Quá trình kiểm soát thanh toán nếu phát hiện các quyết định của cấp có thẩm quyền trái với quy định, KBNN phải có văn bản gửi cấp có thẩm quyền đề nghị xem xét lại và nêu rõ ý kiến đề xuất. Nếu quá thời hạn đề nghị nhưng không nhận được trả lời thì được quyền giải quyết theo đề xuất đã gửi. Nếu được trả lời mà xét thấy không thoả đáng thì vẫn phải thực hiện giải quyết theo ý kiến của cấp có thẩm quyền, đồng thời gửi báo cáo lên cơ quan có thẩm quyền cao hơn để xem xét giải quyết. Bộ máy kiểm soát chi NSNN cho đầu tư xây dựng cơ bản qua Kho bạc Nhà nước Bộ máy kiểm soát chi NSNN cho đầu tư xây dựng cơ bản qua Kho bạc Nhà nước mỗi cấp (cấp TW, cấp tỉnh, cấp huyện) lại có một đặc thù riêng.
Trong phạm vi luận văn, tác giả chỉ đưa ra mô hình Kiểm soát chi và trình bày bộ máy kiểm soát chi NSNN cho đầu tư xây dựng cơ bản ở cấp huyện.Cơ cấu bộ máy kiểm soát chi đầu tư XDCB của KBNN cấp huyện bao gồm: Ban giám đốc: Trực tiếp chỉ đạo, điều hành công tác kiểm soát chitại đơn vị. Ký duyệt hồ sơ, chứng từ kiểm soát chi do bộ phận kiểm soát chitrình duyệt. Kế toán trưởng:Tham mưu cho lãnh đạo phụ trách trong công tác kiểm soát chivốn đầu tư; hướng dẫn, kiểm tra thực hiẹ n cá c ché đọ vè LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 kiẻ m soá t thanh toá n vó n đà u tư đó i với ban giám đốc KBNN; cóý kié n tham gia với cá c cơ quan chức năng củ a địa phương trong viẹ c hạ ch định chính sá ch đà u tư cá c công trình, dự á n trên địa bà n; ký duyệt hồ sơ do Giao dịch viên trình,tổ chức thực hiện báo cáo theo quy định. Các giao dịch viên: Trực tiếp thực hiện công tác kiểm soát hồ sơ chiđầu tư, cấp phát, quyết toán vốn khi công trình hoàn thành đưa vào sử dụng.
Hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện công tác kiểm soát chiđầu tư XDCB.