Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỰ DO HỘI HỌP 1. Khái quát về quyền tự do hội họp 1. Khái niệm quyền tự do hội họp Hội họp là một vấn đề phức tạp. Hiện nay, trên thế giới chưa có một định nghĩa về hội họp thật sự thống nhất.
Các nước khác nhau có những quan điểm khác nhau về hội họp. Luật pháp của nhiều quốc gia thừa nhận quyền hội họp nhưng hầu hết lại không định nghĩa rõ ràng thế nào là hội họp. Hội họp được hiểu là việc nhiều người tập hợp lại, tại nơi công cộng hoặc cơ sở tư nhân, trong nhà hoặc ngoài trời, nhằm thực hiện một mục đích chung nhất định. Theo nghĩa phổ thông, “hội họp” là việc “họp nhau lại để bàn công việc chung” [21].
Có một số từ gần gũi với hội họp là “họp hành”, “hội nghị” (cuộc họp được tổ chức với quy mô lớn, có nhiều người tham dự, để bàn bạc hoặc giải quyết một công việc có tính chất chung nào đó), “hội thảo” (họp rộng rãi để thảo luận, bày tỏ, trao đổi ý kiến về một vấn đề chung [21])… Hội họp có thể vì mục đích riêng tư, gia đình (như đám cưới, sinh nhật, đám giỗ…), hoặc vì mục đích công (cầu nguyện, hội thảo, tập huấn, sự kiện…). Như vậy, hội họp hiểu theo một nghĩa chung nhất đó là việc một cá nhân hay một nhóm người tập hợp lại để bàn về một vấn đề chung nhất định. Luật nhân quyền quốc tế chỉ bảo vệ những cuộc hội họp nào mang tính ôn hòa, nghĩa là những cuộc hội họp phi bạo lực, và khi nào các thành viên tham dự có mục đích ôn hòa – đây là nguyên tắc giả định. Theo Tòa Nhân quyền Châu Âu, “một cá nhân không phải ngừng thụ hưởng quyền hội họp ôn hòa như là hệ quả của bạo lực rải rác, hay các hành vi khác do các cá nhân khác gây ra có thể trừng phạt được trong quá trình biểu tình, nếu cá nhân ấy vẫn ôn hòa trong mục đích hoặc ứng xử của anh ta hoặc cô ta” [33].
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hội họp hòa bình hay hội họp ôn hòa là việc mọi người tụ họp lại bàn bạc, thảo luận một vấn đề chung nào đó mà không nhằm mục đích gây bao loạn hay gây rối, mất trật tự công cộng, an ninh khu vực. Hiện nay, trên thế giới có tồn tại một hình thức hội họp nữa đó là hội họp bạo lực. Hội họp bạo lực là hình thức tập hợp mọi người có cùng mục đích với nhau, nhưng mục đích này là bạo loạn, là gây rối, áp đảo. Thậm chí còn có sử dụng bạo lực với những vũ khí nguy hiểm mà pháp luật không cho phép.
Theo Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người và Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị có cho rằng: Tự do hội họp là quyền cơ bản của con người, được công nhận và được bảo vệ nhằm thúc đẩy các quyền con người khác cũng như thúc đẩy sự phát triển của các quốc gia. Hiện nay, Việt Nam có ghi nhận tự do hội họp trong các bản Hiến pháp nhưng vẫn chưa có một văn bản pháp luật nào hay sự giải thích từ ngữ nào định nghĩa thế nào là tự do hội họp. Theo quan điểm của các nhà luật gia, các nhà ngôn ngữ học thì họ hiểu tự do hội họp thông qua việc bóc tách các cụm từ “tự do” “hội” “họp”. “Tự do” theo Từ điển Tiếng Việt thì đây là phạm trù triết học chỉ khả năng biểu hiện ý chí, làm theo ý muốn của mình trên cơ sở nhận thức được quy luật phát triển của tự nhiên và xã hội.
Khái niệm “Hội” về mặt ngôn ngữ, thuật từ "hội" dùng để chỉ: i) cuộc vui tổ chức chung cho đông đảo người tham dự, theo phong tục hoặc nhân dịp đặc biệt; ii) tổ chức quần chúng rộng rãi của những người cùng chung một nghề nghiệp hoặc có chung một hoạt động [21]. Khái niệm “Họp”, về mặt ngữ pháp, “họp” là một động từ chỉ sự tụ tập, ở một nơi để làm việc gì đó, ngoài ra họp còn nghĩa là một danh từ trong cụm “cuộc họp” để chỉ sự tập trung một nhóm người có cùng mục đích với nhau, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngồi lại thảo luận, giao lưu, đưa ra để ý kiến về một vấn đề nào đó cũng như thỏa thuận, tự nguyện giao kết thể hiện ý chí của mình về vấn đề chung. Như vậy có thể hiểu quan điểm của các nhà ngôn ngữ Việt Nam coi tự do hội họp là việc cá nhân có thể tụ tập người đông đảo ở một nơi làm việc gì đó theo ý chí của mình mà không bị ai ép buộc hay cấm đoán. Qua đây, có thể thấy nhìn chung khoa học Việt Nam vẫn còn khá mơ hồ về khái niệm tự do hội họp.
Chưa có một nhận định cụ thể thế nào là tự do hội họp. Vì thế bản thân tác giả xin đưa ra những nhận định riêng về tự do hội họp một cách khái quát nhất như sau: Như vậy, “Quyền Tự do hội họp là quyền mà các chủ thể được tụ họp lại với nhau để bàn bạc, thảo luận một vấn đề chung nào đó hay thể hiện sự đồng tình hay phản đối một vấn đề chung. Cá nhân được pháp luật bảo hộ khi gặp gỡ, trao đổi với nhau mà không bị bất kỳ một thế lực nào cản trở, xâm hại”. Hiện nay Hiến pháp nước Việt Nam đã và đang bảo về quyền hội họp là một quyền công dân thiết yếu để bảo vệ công dân, bảo vệ con người một cách toàn diện.
Như vậy, quyền tự do hội họp là quyền của con người, quyền của công dân được nhà nước bảo vệ và bảo đảm thực hiện. Nhà nước thông qua các công cụ của mình tạo điều kiện thuận lợi để công dân thực hiện tốt nhất quyền hội họp cũng như quyền biểu tình của mình. Vị trí, vai trò của tự do hội họp Tự do hội họp (hay quyền tự do hội họp - freedom of association) là một quyền cơ bản của con người, được ghi nhận và bảo vệ trong Điều 20 Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người (UDHR, 1948) và được tái khẳng định trong Điều 22 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966). Quyền tự do hội họp có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc thúc đẩy các quyền con người khác cũng như đối với sự phát triển của các 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quốc gia.
Mặc dù vậy, tự do hội họp không phải là một quyền tuyệt đối. Khoản 2 Điều 22 ICCPR xác định, tự do hội họp có thể bị hạn chế bằng pháp luật nếu như điều đó là cần thiết trong một xã hội dân chủ, vì lợi ích an ninh quốc gia, an toàn và trật tự công cộng, và để bảo vệ sức khoẻ hoặc đạo đức của công chúng hay các quyền và tự do của người khác. Là một quyền con người cơ bản, tự do hiệp hội được ghi nhận trong hiến pháp của hầu hết quốc gia. Đồng thời, để bảo đảm tự do hội họp, nhiều quốc gia còn ban hành một đạo luật riêng, tuy nhiên, phạm vi điều chỉnh của luật về hội của các quốc gia rộng hẹp khác nhau.
Chẳng hạn, Luật về Hội của Pháp (1901) và Hungary (1989) điều chỉnh hoạt động của các tổ chức phi chính phủ, tổ chức phi lợi nhuận, và cả các tổ chức công đoàn và đảng phái chính trị [16]. Trong khi đó, luật về hội của một số quốc gia khác lại chỉ điều chỉnh hoạt động của các tổ chức phi chính phủ, tổ chức phi lợi nhuận, các quỹ, còn các tổ chức công đoàn và các đảng chính trị được điều chỉnh bằng các luật về đảng phái chính trị, luật doanh nghiệp, luật công ty,. Những cuộc họp đóng vai trò rất quan trọng, vì đó là nơi mà bầu không khí và văn hoá của tổ chức được duy trì, là một trong những cách thức để các tổ chức nói với đội ngũ nhân viên của mình rằng: “Bạn là một thành viên của tập thể”. Các cuộc họp còn là nơi để bản thân những thành viên tham gia trao đồi đưa ra những ý kiến của mình, nêu lên quan điểm, ý tưởng đóng góp cho tập thể.
Những cuộc họp cũng là nơi cái “tôi” được thể hiện tương đối lớn khi các vấn đề được đưa ra. Hội họp góp phần phổ biến thông tin, thành tựu mới trong nhiều lĩnh vực. Góp phần xây dựng mối quan hệ trao đổi giữa các thành phần liên quan đến hoạt động thư viện thông tin. Hội họp, hội nghị là một yếu tố quan trọng trong cuộc sống của doanh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đây là phương pháp tốt nhất để lấy được tư tưởng, ý kiến, quan điểm của nhiều người cùng một lúc. Là cơ hội cho các thành viên thảo luận các vấn đề chung và cùng tham gia quyết định. Tuy nhiên, các cuộc họp thường làm tiêu tốn nhiều thời gian và tiền bạc - là hai thứ rất quí đối với chúng ta. Bởi vì đôi khi các cuộc họp mang tính chất hình thức, “điểm danh”, “lấy số lượng”,.
Do đó, chỉ nên tổ chức cuộc họp khi cần thiết và đảm bảo rằng các cuộc họp đó phải ngắn gọn và mang lại hiệu quả. Như vậy, thế nào là cuộc họp? Một cuộc họp gồm những người có liên quan hợp lại để bàn bạc, thảo luận và giải quyết hay quyết định vấn đề nào đó. Để cuộc họp có kết quả, cần phải tiến hành một cách nghiêm túc, có ấn định thời gian, địa điểm, thành phần tham dự và nội dung. Tự do hội họp còn thể hiện sự quan tâm của pháp luật tới quyền con người.
Cá nhân có quyền tự do hội họp, không ai có quyền được tước bỏ hay xâm phạm tới quyền tự do hội họp của người khác. Ngoài ra tự do hội họp còn có vai trò quan trọng đối với Nhà nước. Dựa vào việc hội họp của các cá nhân, các nhóm biểu hiện ra thì Nhà nước có thể biết được rằng các chính sách điều chỉnh các quan hệ pháp luật của mình có phù hợp không, pháp luật đã đi vào thực tiễn chưa, khả năng áp dụng pháp luật đã phù hợp chưa,. Và từ đó Nhà nước có thể điều chỉnh pháp luật và các công cụ quản lý khác sao cho phù hợp.
Tự do hội họp cũng như một cái “gương” phản ánh cuộc sống đang diễn ra như thế nào, xã hội đang vận động ra sao và Nhà nước sẽ có được cái nhìn thực tế từ chiếc “gương” đó.