Luận án tiến sĩ luật học hoàn thiện pháp luật kinh tế trong quá trình đổi mới quản lý kinh tế của nước cộng hoà dân chủ nhân dân lào

Luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu hoàn thiện pháp luật kinh tế trong quá trình đổi mới quản lý kinh tế của nước cộng hoà dân chủ nhân, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Xốm Xay Xi Hà Chắc
• Người hướng dẫn: Tran Ngoc Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Hoàn Thiện Pháp Luật Kinh Tế Trong Quản Lý Kinh Tế Tại Lào
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT KINH TẾ TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI QUẢN LÝ KINH TẾ Ở NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 1.1. Vai trò của Nhà nước và pháp luật trong quản lý kinh tế
• 1.2. Vai trò của pháp luật trong quản lý kinh tế
• 1.3. Tính tất yếu khách quan của việc hoàn thiện pháp luật kinh tế của Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào
• 1.4. Một số quan điểm về luật kinh tế và pháp luật kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT KINH TẾ CỦA LÀO
• 2.1. Pháp luật về tổ chức và hoạt động của các chủ thể kinh doanh
• 2.2. Pháp luật về hợp đồng
• 2.3. Pháp luật về phá sản doanh nghiệp
• 2.4. Pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh tế
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT KINH TẾ CỦA NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 3.1. Những nguyên tắc và phương hướng hoàn thiện pháp luật kinh tế của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật kinh tế của Lào
• KẾT LUẬN
• NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Pháp luật kinh tế và Quản lý kinh tế Lào

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Lào đang xây dựng đòi hỏi sự quản lý nhà nước hiệu quả, trong đó pháp luật kinh tế đóng vai trò then chốt. Pháp luật kinh tế Lào tạo ra hành lang pháp lý, đảm bảo sự vận hành trơn tru của các hoạt động kinh tế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể kinh doanh. Việc đổi mới và hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế Lào là một yêu cầu cấp thiết để thúc đẩy phát triển kinh tế, thu hút đầu tư và hội nhập kinh tế quốc tế. Như Nghị quyết Đại hội Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã khẳng định, phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN là một sự nghiệp to lớn, bao trùm nhiều lĩnh vực, đòi hỏi phải có một hệ thống pháp luật đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Vai trò của Nhà nước trong Quản lý kinh tế tại Lào

Nhà nước Lào đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, điều tiết và quản lý nền kinh tế. Vai trò này bao gồm xây dựng chiến lược phát triển kinh tế, ban hành chính sách, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và bảo vệ quyền lợi của người dân. Nhà nước cũng tham gia vào các hoạt động kinh tế thông qua các doanh nghiệp nhà nước, nhằm đảm bảo các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Việc quản lý kinh tế hiệu quả đòi hỏi Nhà nước phải có năng lực hoạch định chính sách, thực thi pháp luật và kiểm soát các hoạt động kinh tế.

1.2. Tầm quan trọng của Pháp luật trong Quản lý kinh tế Lào

Pháp luật là công cụ quan trọng nhất để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý kinh tế. Thông qua pháp luật, Nhà nước quy định địa vị pháp lý của các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế, các chủ thể kinh doanh, quy định mối quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế và các doanh nghiệp. Đồng thời, Nhà nước xây dựng bộ máy và cơ chế bảo vệ người sản xuất và người tiêu dùng thông qua việc quy định các hành vi phạm tội, hành vi vi phạm hành chính và đề ra các chế tài tương ứng. Pháp luật kinh tế tạo ra sự minh bạch, công bằng và ổn định cho môi trường kinh doanh.

II. Thách thức từ Thực trạng Pháp luật kinh tế hiện nay ở Lào

Mặc dù đã có những tiến bộ đáng kể trong việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật kinh tế, CHDCND Lào vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Hệ thống pháp luật còn thiếu đồng bộ, một số quy định còn chung chung, chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc áp dụng. Nguồn nhân lực pháp lý còn hạn chế, đặc biệt là đội ngũ thẩm phán, luật sư có chuyên môn sâu về Luật Kinh tế. Cơ chế thi hành pháp luật chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật diễn ra khá phổ biến. Việc hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật kinh tế để phù hợp với các tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế.

2.1. Thiếu đồng bộ và tính hệ thống của Pháp luật kinh tế Lào

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu đồng bộ và tính hệ thống của pháp luật kinh tế. Các văn bản pháp luật được ban hành rải rác, thiếu sự liên kết chặt chẽ với nhau, dẫn đến tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, gây khó khăn cho việc áp dụng và thực thi. Cần thiết phải rà soát, sửa đổi, bổ sung và hệ thống hóa các văn bản pháp luật hiện hành để tạo ra một hệ thống pháp luật kinh tế hoàn chỉnh, đồng bộ và thống nhất.

2.2. Năng lực thực thi và áp dụng Pháp luật kinh tế còn hạn chế

Năng lực thực thi và áp dụng pháp luật kinh tế còn hạn chế là một trở ngại lớn cho việc phát huy hiệu quả của pháp luật. Đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật, đặc biệt là ở cấp địa phương, còn thiếu kinh nghiệm và chuyên môn sâu về Luật Kinh tế. Cơ chế giám sát, kiểm tra việc thực thi pháp luật chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật diễn ra khá phổ biến. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật, đồng thời hoàn thiện cơ chế giám sát, kiểm tra việc thực thi pháp luật.

III. Giải pháp Cải cách Pháp luật kinh tế toàn diện ở Lào

Để vượt qua những thách thức và nâng cao hiệu quả quản lý kinh tế, Lào cần tiến hành cải cách pháp luật kinh tế một cách toàn diện. Cải cách này phải tập trung vào việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thúc đẩy cạnh tranh và hội nhập kinh tế quốc tế. Cần chú trọng đến việc xây dựng các đạo luật quan trọng như Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh, Luật Phá sản, Luật Hợp đồng và Luật Giải quyết tranh chấp.

3.1. Hoàn thiện Pháp luật doanh nghiệp và Pháp luật đầu tư Lào

Pháp luật doanh nghiệp và pháp luật đầu tư đóng vai trò then chốt trong việc thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về thành lập, tổ chức, hoạt động, giải thể doanh nghiệp và các hình thức đầu tư để tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và hấp dẫn. Cần giảm thiểu các thủ tục hành chính rườm rà, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp hoạt động.

3.2. Tăng cường hiệu quả Giải quyết tranh chấp kinh tế tại Lào

Cơ chế giải quyết tranh chấp kinh tế hiệu quả là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể kinh doanh. Cần hoàn thiện hệ thống tòa án, trọng tài thương mại và các hình thức giải quyết tranh chấp khác. Cần đảm bảo tính độc lập, khách quan và công bằng của các cơ quan giải quyết tranh chấp. Cần tăng cường đào tạo đội ngũ thẩm phán, trọng tài viên có chuyên môn sâu về Luật Kinh tế.

IV. Hướng dẫn Hoàn thiện Thể chế kinh tế và Chính sách kinh tế Lào

Hoàn thiện thể chế kinh tế và chính sách kinh tế là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý kinh tế. Cần xây dựng một hệ thống thể chế kinh tế thị trường đầy đủ, đồng bộ và hiện đại, phù hợp với điều kiện cụ thể của Lào và thông lệ quốc tế. Cần đổi mới tư duy, phương pháp xây dựng và thực thi chính sách kinh tế, đảm bảo tính khả thi, hiệu quả và bền vững.

4.1. Phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường tại Kinh tế Lào

Việc phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường, bao gồm thị trường hàng hóa, dịch vụ, thị trường tài chính, thị trường lao động và thị trường bất động sản, là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động của nền kinh tế. Cần xây dựng các quy định pháp luật rõ ràng, minh bạch để đảm bảo sự vận hành trơn tru của các thị trường này. Cần tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các thị trường, ngăn chặn các hành vi gian lận, cạnh tranh không lành mạnh.

4.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh của Kinh tế Lào trong khu vực

Nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Cần tập trung vào việc nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ. Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

V. Bí quyết thúc đẩy Hội nhập kinh tế quốc tế của Lào qua luật

Thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước Lào. Cần chủ động tham gia vào các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế, ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại, đầu tư. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật để phù hợp với các cam kết quốc tế và tạo môi trường kinh doanh hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

5.1. Tham gia sâu rộng vào các Hiệp định thương mại tự do FTA

Việc tham gia sâu rộng vào các FTA sẽ giúp Lào mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài và tiếp cận các công nghệ tiên tiến. Cần chủ động đàm phán, ký kết các FTA với các đối tác quan trọng, đồng thời thực hiện đầy đủ các cam kết trong các FTA đã ký kết.

5.2. Harmonizing Pháp luật kinh tế Lào với tiêu chuẩn quốc tế

Để hội nhập kinh tế quốc tế thành công, cần hài hòa hóa pháp luật kinh tế của Lào với các tiêu chuẩn quốc tế. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để phù hợp với các quy tắc, chuẩn mực quốc tế về thương mại, đầu tư, sở hữu trí tuệ, cạnh tranh và giải quyết tranh chấp.

VI. Kết luận Tương lai của Phát triển kinh tế Lào nhờ Pháp luật

Việc hoàn thiện pháp luật kinh tế là một quá trình liên tục và lâu dài, đòi hỏi sự nỗ lực của toàn xã hội. Với quyết tâm chính trị cao và sự tham gia tích cực của các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp, Lào có thể xây dựng một hệ thống pháp luật kinh tế hiện đại, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế. Phát triển kinh tế Lào bền vững phụ thuộc vào một hệ thống pháp luật minh bạch, công bằng và hiệu quả.

6.1. Xây dựng đội ngũ cán bộ pháp lý chất lượng cao tại Lào

Để đảm bảo chất lượng của hệ thống pháp luật kinh tế, cần xây dựng một đội ngũ cán bộ pháp lý chất lượng cao, có trình độ chuyên môn sâu, am hiểu pháp luật quốc tế và có tinh thần trách nhiệm cao. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ pháp lý, đồng thời thu hút các chuyên gia pháp lý giỏi từ nước ngoài.

6.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật kinh tế

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật kinh tế là một yếu tố quan trọng để học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận các công nghệ tiên tiến và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ pháp lý. Cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, các nước phát triển và các nước trong khu vực để trao đổi kinh nghiệm, đào tạo cán bộ và hỗ trợ kỹ thuật.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Hoàn thiện pháp luật kinh tế trong quá trình đổi mới quản lý kinh tế của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào" do nghiên cứu sinh Xốm Xay Xi Hà Chắc thực hiện tại Trường Đại học Luật Hà Nội (Bộ Giáo dục và Đào tạo - Bộ Tư pháp), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Ngọc Dũng và TS. Nguyễn Bích Vân, hoàn thành năm 2001 thuộc chuyên ngành Luật kinh tế.

Tính cấp thiết của luận án xuất phát từ bối cảnh lịch sử và yêu cầu thực tiễn của công cuộc đổi mới tại Lào. Kể từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV (1986), lần thứ V (1991) và lần thứ VI (1996) của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, con đường phát triển của đất nước đã được khẳng định là xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Quá trình chuyển dịch từ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước đòi hỏi phải đổi mới căn bản phương thức quản lý kinh tế. Trong nền kinh tế mới, Nhà nước không can thiệp bằng các mệnh lệnh hành chính trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh mà quản lý chủ yếu thông qua hệ thống pháp luật nhằm xác lập địa vị pháp lý cho các chủ thể kinh doanh, bảo đảm bình đẳng và điều tiết thị trường ở tầm vĩ mô.

Mặc dù từ năm 1991 đến thời điểm nghiên cứu, Quốc hội nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đã ban hành một số đạo luật kinh tế quan trọng như Luật Kinh doanh, Luật Hợp đồng, Luật Phá sản doanh nghiệp, Luật Khuyến khích và quản lý đầu tư nước ngoài tại Lào, nhưng hệ thống văn bản này còn bộc lộ nhiều điểm thô sơ, thiếu đồng bộ, tính ổn định chưa cao, khiến các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài chưa thực sự yên tâm đầu tư lâu dài. Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra là trong khi các nghiên cứu trước đó tại Lào chủ yếu tập trung vào các hình thức kinh tế vĩ mô thuần túy, việc nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống dưới góc độ khoa học pháp lý về pháp luật kinh tế và vai trò của nó trong quản lý kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.

Mục tiêu tổng quát của luận án là góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc hoàn thiện pháp luật kinh tế của Lào, trên cơ sở đó đề xuất và kiến nghị các giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế phục vụ đổi mới quản lý kinh tế đất nước.

Để thực hiện mục tiêu trên, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định bao gồm 5 nội dung:

1. Làm rõ cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước và pháp luật trong quản lý nền kinh tế thị trường, phân tích tính tất yếu khách quan của việc sử dụng công cụ pháp luật trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Lào.
2. Khảo sát, tiếp thu có chọn lọc các cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn trong việc điều chỉnh pháp luật kinh tế của các nước có nền kinh tế thị trường phát triển, các nước trong khu vực ASEAN và kinh nghiệm đổi mới pháp luật kinh tế của Việt Nam.
3. Phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng nền kinh tế và thực trạng hệ thống pháp luật kinh tế hiện hành của Lào trong giai đoạn chuyển đổi từ năm 1986 đến năm 2001.
4. Rút ra các đòi hỏi khách quan, nguyên tắc và phương hướng mang tính chỉ đạo đối với công tác đổi mới, hoàn thiện pháp luật kinh tế của Lào trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
5. Xây dựng hệ thống các kiến nghị, giải pháp cụ thể, khả thi nhằm sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các chế định cốt lõi của pháp luật kinh tế Lào.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống các quan điểm lý luận, quy định pháp luật kinh tế và thực tiễn áp dụng pháp luật trong công tác quản lý kinh tế tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
• Phạm vi không gian: Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, có mở rộng liên hệ, đối chiếu với hệ thống pháp luật và kinh nghiệm quản lý kinh tế của Việt Nam cùng một số nước thành viên ASEAN.
• Phạm vi thời gian: Khảo cứu tiến trình đổi mới kinh tế và pháp luật từ năm 1986 (thời điểm Đại hội IV Đảng Nhân dân Cách mạng Lào) đến năm 2001.
• Phạm vi nội dung: Luận án không bao quát toàn bộ các lĩnh vực pháp luật mà tập trung nghiên cứu 4 lĩnh vực trọng tâm của pháp luật kinh tế:
  1. Pháp luật về tổ chức và hoạt động của các chủ thể kinh doanh;
  2. Pháp luật về hợp đồng;
  3. Pháp luật về phá sản doanh nghiệp;
  4. Pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh tế.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Vấn đề quản lý kinh tế bằng pháp luật và hoàn thiện pháp luật kinh tế trong nền kinh tế thị trường đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu dưới các giác độ khác nhau. Trong phần tổng quan tài liệu, tác giả luận án đã phân loại và điểm lại các công trình nghiên cứu tiêu biểu tại Việt Nam và CHDCND Lào:

Nhóm nghiên cứu	Tác giả, công trình và năm công bố	Nội dung và hướng tiếp cận chính
Nghiên cứu tại Việt Nam	Lê Minh Tâm (Luận án PTS, Hà Nội, 1992): Vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam	Nghiên cứu khung lý luận và cơ sở thực tiễn tổng thể về xây dựng hệ thống pháp luật trong giai đoạn đầu chuyển đổi sang kinh tế thị trường tại Việt Nam.
	Chu Hồng Thanh (Luận án PTS, Hà Nội, 1993): Nhà nước quản lý kinh tế bằng pháp luật trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay	Phân tích chức năng quản lý vĩ mô của Nhà nước bằng công cụ pháp luật, mối quan hệ giữa công cụ pháp lý và cơ chế thị trường.
	Nguyễn Am Hiểu (Luận án PTS, Hà Nội, 1996): Hoàn thiện Luật kinh tế ở Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa	Đi sâu vào các chế định cụ thể của Luật kinh tế Việt Nam nhằm bảo đảm tự do kinh doanh và quản lý kinh tế nhiều thành phần.
Nghiên cứu tại Lào	Xốm Chay (1993): Đổi mới cơ chế quản lý trong nền kinh tế Lào (NXB Chính trị quốc gia)	Tiếp cận dưới góc độ khoa học kinh tế, tập trung phân tích việc chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế từ chỉ huy sang thị trường.
	Mai Si Hùng (1993): Thực trạng và chiều hướng đi lên của nền kinh tế Lào (NXB Chính trị quốc gia)	Đánh giá thực trạng vận hành của các ngành kinh tế Lào và dự báo xu hướng phát triển của nền kinh tế hàng hóa.
	Chom Búp Phả Li Văn (Luận án Tiến sĩ luật học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 1998): Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong điều kiện đổi mới hiện nay ở CHDCND Lào	Nghiên cứu tổng thể hệ thống pháp luật Lào ở tầm lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, chưa đi sâu vào từng chế định pháp luật kinh tế cụ thể.

Tác giả nhận xét rằng các công trình đã công bố đã đem lại nhiều nhận thức và luận điểm khoa học có giá trị. Tuy nhiên, phần lớn các công trình nghiên cứu tại Lào trước đây chủ yếu chú ý đến các hình thức kinh tế thuần túy của quá trình phát triển mà chưa quan tâm đúng mức đến vai trò của pháp luật kinh tế. Vị trí của luận án được xác định là công trình khoa học chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống dưới phương diện khoa học pháp lý nhằm phân tích toàn diện các quan điểm về pháp luật kinh tế, đánh giá chi tiết thực trạng các văn bản pháp luật kinh tế hiện hành của Lào, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện có cơ sở khoa học và thực tiễn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng kinh tế - pháp lý hiện đại và đường lối đổi mới của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào:

• Lý luận hình thái kinh tế - xã hội và vai trò của kiến trúc thượng tầng: Luận án vận dụng quan điểm của C. Mác và Ph. Ăng-ghen về sự phụ thuộc của Nhà nước và pháp luật vào cơ sở kinh tế, sự vận động của quan hệ sở hữu qua các chế độ chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa.
• Quan điểm của V.I. Lênin: Trích dẫn các luận điểm trong tác phẩm "Sáng kiến vĩ đại" và các văn kiện về nhiệm vụ tổ chức, quản lý kinh tế của Nhà nước sau khi giành chính quyền; việc Nhà nước phải nắm vững quy luật kinh tế khách quan, kế thừa kinh nghiệm tổ chức sản xuất quy mô lớn và sử dụng pháp luật như một hình thức thể hiện ý chí nhà nước bắt buộc.
• Lý thuyết kinh tế thị trường và sự điều tiết của Nhà nước: Luận án phân tích lý thuyết "bàn tay vô hình" của Adam Smith (tác phẩm Của cải của các dân tộc, 1776) về cơ chế tự điều tiết của thị trường, đồng thời chỉ ra các khiếm khuyết thị trường bộc lộ qua cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933. Luận án viện dẫn học thuyết can thiệp vĩ mô của John Maynard Keynes (J. Kên-xơ) và mô hình "nền kinh tế hỗn hợp", qua đó chứng minh rằng không có nền kinh tế thị trường thuần khiết tự điều chỉnh mà luôn đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa cơ chế thị trường và sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật, chính sách tiền tệ, tài chính, thuế và lãi suất.
• Cơ sở pháp lý và đường lối chính trị: Các nguyên tắc hiến định trong Hiến pháp nước CHDCND Lào năm 1991 (Điều 2 về bản chất nhà nước của nhân dân; Điều 10 về quản lý xã hội bằng pháp luật; Điều 13 về phát triển kinh tế nhiều thành phần; Điều 14 và 15 về bảo vệ quyền sở hữu, quyền sử dụng đất và tự do kinh doanh; Điều 16 về cơ chế quản lý thị trường có sự điều tiết của Nhà nước); đối chiếu với Điều 17 và Điều 23 Hiến pháp Việt Nam năm 1992; các nghị quyết của Đại hội Đảng Nhân dân Cách mạng Lào lần thứ IV, V, VI.
• Các quan điểm pháp lý chuyên ngành: Tiếp thu luận điểm của các học giả Việt Nam như TS. Võ Khánh Vinh (về giá trị điều chỉnh xã hội của pháp luật), TS. Trần Ngọc Đường (về nhu cầu nội tại của kinh tế đối với pháp luật), TS. Chu Hồng Thanh (về tính thống nhất giữa quản lý pháp luật và kinh tế thị trường), Hồ Văn Vinh và phát biểu của ông Xa Mản Vi Nha Kệt.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng là phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý cụ thể:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Dùng để mổ xẻ các khái niệm lý luận, phân tích các quy phạm pháp luật trong các đạo luật của Lào và tổng hợp thành các luận điểm khoa học.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu quy định pháp luật kinh tế của Lào với pháp luật của Việt Nam và các quốc gia trong khu vực ASEAN nhằm tìm kiếm kinh nghiệm lập pháp phù hợp.
• Phương pháp lôgíc: Luận giải mối quan hệ nguyên nhân - kết quả giữa sự phát triển của quan hệ kinh tế khách quan và yêu cầu hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật.

Nguồn tư liệu nghiên cứu bao gồm các văn kiện chính thức của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào; Hiến pháp Lào năm 1991; các văn bản luật kinh tế của Lào ban hành từ năm 1991 đến năm 2001 (Luật Kinh doanh, Luật Hợp đồng, Luật Phá sản doanh nghiệp, Luật Khuyến khích và quản lý đầu tư nước ngoài tại Lào); văn bản pháp luật của Việt Nam; các tài liệu của ASEAN, AFTA, APEC, WTO và các công trình nghiên cứu lý luận đã xuất bản.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật kinh tế trong quá trình đổi mới quản lý kinh tế ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Chương 1 tập trung làm sáng tỏ bản chất của quản lý nhà nước về kinh tế, đặc điểm của kinh tế thị trường và vai trò của pháp luật trong cơ chế quản lý mới.

Luận án phân tích sự phát triển của quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất qua các thời kỳ lịch sử. Trong chủ nghĩa tư bản hiện đại, sự can thiệp của nhà nước vào đời sống kinh tế ngày càng gia tăng nhằm khắc phục các khuyết tật của cơ chế thị trường như độc quyền, khủng hoảng chu kỳ, phân hóa giàu nghèo, lãng phí tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Phân tích mô hình quản lý kinh tế xã hội chủ nghĩa, tác giả khẳng định sự khác biệt căn bản giữa Nhà nước xã hội chủ nghĩa và Nhà nước tư bản chủ nghĩa nằm ở mục tiêu quản lý: phục vụ lợi ích của nhân dân lao động và giải phóng con người, thay vì tối đa hóa lợi nhuận cho giai cấp thống trị.

Đối với CHDCND Lào, Nhà nước quản lý kinh tế theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, kết hợp giữa quản lý tập trung thống nhất của các ngành ở trung ương với phân cấp trách nhiệm cho địa phương (Điều 16 Hiến pháp 1991). Luận án xác định 5 nội dung cơ bản thể hiện vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước Lào:

1. Phát huy mặt tích cực của kinh tế thị trường, hạn chế tối đa mệnh lệnh hành chính, tôn trọng các quy luật giá trị, cung - cầu và cạnh tranh.
2. Sử dụng hệ thống chính sách và công cụ kinh tế vĩ mô để điều tiết tổng thể nền kinh tế, hạn chế các tác động tiêu cực của thị trường.
3. Phân định rành mạch chức năng quản lý hành chính - kinh tế của cơ quan nhà nước với chức năng quản trị kinh doanh của các đơn vị cơ sở.
4. Xây dựng, sửa đổi, bổ sung và đồng bộ hóa hệ thống pháp luật kinh tế, bảo đảm quyền tự do kinh doanh theo nguyên tắc "được phép làm những gì mà pháp luật không cấm".
5. Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế có đủ phẩm chất đạo đức, kiến thức pháp luật và năng lực thích ứng với cơ chế thị trường.

Luận án xác định 4 đặc điểm cốt lõi của pháp luật trong cơ chế thị trường:

• Hình thành và vận động chịu sự quy định trực tiếp của các quy luật kinh tế khách quan, không phải là ý chí chủ quan tách rời kinh tế.
• Gắn liền với Nhà nước nhưng tồn tại độc lập tương đối và điều chỉnh chính các quan hệ của Nhà nước khi tham gia vào thị trường.
• Đóng vai trò là "hành lang pháp lý" và "định mức cho tự do kinh tế", bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và quyền tự chủ kinh doanh.
• Phản ánh nhu cầu khách quan nhưng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ năng lực nhận thức và đánh giá chủ quan của nhà làm luật.

Chương 1 cũng phân tích quá trình chuyển đổi từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp (vốn mang tính chất "kinh tế hiện vật", "cấp phát - giao nộp", "lãi giả lỗ thật") sang cơ chế hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa từ sau Đại hội IV (1986). Đồng thời, tác giả nhấn mạnh tính tất yếu hoàn thiện pháp luật kinh tế khi Lào chính thức gia nhập ASEAN (tháng 7/1997), chuẩn bị tham gia AFTA và hướng tới APEC, WTO.

Chương 2: Thực trạng pháp luật kinh tế của Lào

Chương 2 đi sâu khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật kinh tế hiện hành của Lào trong 4 lĩnh vực trọng tâm:

1. Pháp luật về tổ chức và hoạt động của các chủ thể kinh doanh:

• Quốc hội Lào đã ban hành Luật Kinh doanh và Luật Khuyến khích và quản lý đầu tư nước ngoài tại Lào, bước đầu thừa nhận sự tồn tại hợp pháp của nhiều thành phần kinh tế (doanh nghiệp tư nhân, công ty, doanh nghiệp nhà nước, hợp tác xã và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài).
• Hạn chế: Quy định về thủ tục thành lập, đăng ký kinh doanh còn phức tạp, mang tính hành chính nặng nề. Địa vị pháp lý, quyền tự chủ tài chính và cơ chế quản trị nội bộ của các loại hình doanh nghiệp chưa được phân định rõ ràng. Pháp luật còn thiếu các quy định chi tiết về chuyển đổi doanh nghiệp nhà nước, tổ chức công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn và bảo vệ quyền lợi của thành viên góp vốn/cổ đông thiểu số.

2. Pháp luật về hợp đồng:

• Luật Hợp đồng của Lào đã xác lập các nguyên tắc cơ bản trong quan hệ giao dịch dân sự và kinh tế như tự do giao kết, bình đẳng, thiện chí và thực hiện đúng cam kết.
• Hạn chế: Luật chưa phân định rành mạch giữa hợp đồng dân sự và hợp đồng kinh tế/thương mại; các điều khoản về điều kiện có hiệu lực của hợp đồng, hợp đồng vô hiệu và xử lý hậu quả hợp đồng vô hiệu còn sơ sài. Các chế tài xử lý vi phạm hợp đồng (phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại) chưa đủ chi tiết để bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn tranh chấp.

3. Pháp luật về phá sản doanh nghiệp:

• Luật Phá sản doanh nghiệp được ban hành nhằm tạo cơ sở pháp lý xử lý các doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ kéo dài, mất khả năng thanh toán nợ đến hạn.
• Hạn chế: Trình tự, thủ tục yêu cầu mở thủ tục phá sản và tuyên bố phá sản còn phức tạp nhưng thiếu tính khả thi; chưa chú trọng đúng mức đến thủ tục hòa giải và phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trước khi thanh lý tài sản. Cơ chế định giá tài sản, phân chia tài sản phá sản và thứ tự ưu tiên thanh toán quyền lợi của người lao động và các chủ nợ có bảo đảm còn nhiều điểm bất cập.

4. Pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh tế:

• Hoạt động giải quyết tranh chấp kinh tế tại Lào được thực hiện thông qua hệ thống Tòa án nhân dân và các tổ chức hòa giải, trọng tài kinh tế.
• Hạn chế: Thẩm quyền xét xử các vụ án kinh tế của Tòa án chưa được chuyên môn hóa (chưa hình thành Tòa kinh tế độc lập); thủ tục tố tụng kinh tế chưa hoàn chỉnh, dẫn đến thời gian giải quyết kéo dài. Thiết chế trọng tài thương mại chưa phát triển; đội ngũ thẩm phán, cán bộ tòa án và trọng tài viên còn thiếu về số lượng, hạn chế về chuyên môn kinh tế thị trường; hiệu lực thi hành các bản án, quyết định kinh tế còn thấp.

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật kinh tế của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Chương 3 xây dựng các định hướng chỉ đạo và đề xuất các nhóm giải pháp lập pháp cụ thể:

Các nguyên tắc và phương hướng hoàn thiện:

• Giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm sự thống nhất giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội.
• Tôn trọng và phản ánh đúng các quy luật khách quan của kinh tế thị trường, thể chế hóa đầy đủ quyền tự do kinh doanh và bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.
• Gắn kết chặt chẽ việc hoàn thiện pháp luật kinh tế với cải cách bộ máy quản lý nhà nước, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển từ quản lý can thiệp trực tiếp sang quản lý vĩ mô.
• Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, minh bạch của hệ thống pháp luật; đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế (ASEAN, AFTA, APEC, WTO).

Các nhóm giải pháp hoàn thiện cụ thể:

1. Hoàn thiện pháp luật về chủ thể kinh doanh: Sửa đổi Luật Kinh doanh theo hướng phân định rõ ràng các loại hình doanh nghiệp; đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh; chuyển mạnh sang cơ chế đăng ký thay cho cấp phép tùy tiện; hoàn thiện quy chế pháp lý về doanh nghiệp nhà nước và pháp luật thu hút vốn đầu tư nước ngoài.
2. Hoàn thiện pháp luật về hợp đồng: Bổ sung các quy định chuyên sâu về hợp đồng thương mại; quy định chi tiết về giao kết hợp đồng, trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, các biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng phù hợp với tập quán thương mại quốc tế.
3. Hoàn thiện pháp luật về phá sản: Sửa đổi Luật Phá sản doanh nghiệp theo hướng hoàn thiện thủ tục phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh; phân định rõ thẩm quyền của cơ quan tài phán; xác định rõ trách nhiệm tài sản của người quản lý doanh nghiệp khi để xảy ra tình trạng mất khả năng thanh toán.
4. Đổi mới cơ chế giải quyết tranh chấp kinh tế: Hoàn thiện pháp luật tố tụng kinh tế; thành lập Tòa kinh tế chuyên trách trong hệ thống Tòa án nhân dân; củng cố và mở rộng mô hình Trọng tài thương mại phi chính phủ nhằm tạo môi trường giải quyết tranh chấp nhanh chóng, thuận lợi cho thương nhân.
5. Nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật kinh tế: Chú trọng đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ tư pháp, thẩm phán, trọng tài viên và cán bộ quản lý kinh tế; tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật kinh tế nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các chủ thể kinh doanh.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã tự nêu các đóng góp mới về mặt khoa học lý luận và thực tiễn như sau:

• Về mặt lý luận: Luận án là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống về vấn đề hoàn thiện pháp luật kinh tế tại CHDCND Lào trong thời kỳ chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Luận án đã luận giải tính tất yếu khách quan của sự tồn tại và vai trò điều tiết của pháp luật kinh tế đối với nền kinh tế nhiều thành phần, làm rõ mối quan hệ giữa chức năng quản lý vĩ mô của Nhà nước và tính tự chủ của các chủ thể kinh doanh theo đường lối đổi mới của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào.
• Về mặt thực tiễn: Luận án đã khảo sát và phân tích toàn diện thực trạng hệ thống pháp luật kinh tế hiện hành của Lào (tập trung vào 4 chế định: chủ thể kinh doanh, hợp đồng, phá sản doanh nghiệp, giải quyết tranh chấp kinh tế). Các kết luận rút ra từ thực trạng là căn cứ khoa học xác đáng để xây dựng phương hướng và đề xuất hệ thống các giải pháp cụ thể, khả thi nhằm sửa đổi, bổ sung và đồng bộ hóa pháp luật kinh tế Lào, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập các tổ chức thương mại khu vực và toàn cầu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế nghiên cứu:

• Do tính chất rộng lớn của lĩnh vực pháp luật kinh tế và điều kiện thực tiễn lập pháp của Lào trong giai đoạn đầu đổi mới, luận án chỉ tập trung đi sâu vào 4 chế định cốt lõi (chủ thể kinh doanh, hợp đồng, phá sản, giải quyết tranh chấp) mà chưa thể bao quát toàn bộ các mảng pháp luật kinh tế chuyên ngành khác như pháp luật tài chính, ngân hàng, chứng khoán, đất đai, bảo hiểm hay pháp luật cạnh tranh chống độc quyền.
• Cơ sở dữ liệu thực tiễn và số liệu áp dụng pháp luật kinh tế tại Lào giai đoạn 1991 - 2001 còn ở mức độ khái quát do hệ thống thông tin thống kê tư pháp tại thời điểm đó chưa được xây dựng hoàn chỉnh.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện pháp luật kinh tế chuyên ngành trong các lĩnh vực tài chính, tiền tệ, ngân hàng và đất đai.
• Nghiên cứu sâu về pháp luật cạnh tranh, kiểm soát độc quyền và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Lào trong bối cảnh thực hiện đầy đủ các cam kết AFTA và gia nhập WTO.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và hành pháp của CHDCND Lào: Là tài liệu tham khảo cho Quốc hội, Bộ Tư pháp và các cơ quan quản lý kinh tế trong quá trình nghiên cứu, soạn thảo, sửa đổi và ban hành các văn bản luật như Luật Kinh doanh, Luật Hợp đồng, Luật Phá sản doanh nghiệp và Luật Tố tụng kinh tế.
• Cơ quan thực thi pháp luật và cơ quan tài phán: Cung cấp cơ sở lý luận và phân tích thực tiễn giúp đội ngũ thẩm phán, kiểm sát viên, trọng tài viên và cán bộ hành chính hiểu đúng và áp dụng thống nhất các quy định pháp luật kinh tế trong quản lý và xét xử.
• Cơ sở nghiên cứu và đào tạo luật học: Phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học của giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật kinh tế, Luật so sánh và Quản lý kinh tế tại Trường Đại học Luật Hà Nội, các học viện nghiên cứu tại Việt Nam cũng như các cơ sở đào tạo luật tại CHDCND Lào.

Câu hỏi thường gặp

1. Đường lối đổi mới quản lý kinh tế nào của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào là cơ sở thực tiễn cho đề tài? Đường lối đổi mới được xác lập từ Đại hội IV (1986), tiếp tục khẳng định tại Đại hội V (1991) và Đại hội VI (1996) của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, với mục tiêu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nội dung cốt lõi là kiên quyết xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp ("kinh tế hiện vật", "cấp phát - giao nộp"), chuyển sang cơ chế hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, phát huy mọi thành phần kinh tế và tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật.

2. Luận án phân tích vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước dựa trên những lý thuyết kinh tế và pháp lý nào? Luận án kết hợp lý luận Mác - Lênin về nhà nước, sở hữu và kiến trúc thượng tầng (đặc biệt là tác phẩm Sáng kiến vĩ đại của V.I. Lênin) với các lý thuyết kinh tế thị trường hiện đại, bao gồm lý thuyết "bàn tay vô hình" của Adam Smith (1776), lý thuyết can thiệp kinh tế vĩ mô của John Maynard Keynes sau cuộc khủng hoảng 1929 - 1933, và mô hình nền kinh tế hỗn hợp, khẳng định sự cần thiết khách quan của sự điều tiết nhà nước thông qua pháp luật và công cụ vĩ mô.

3. Bốn lĩnh vực pháp luật kinh tế trọng tâm được tác giả lựa chọn nghiên cứu là gì? Bốn lĩnh vực gồm: (1) Pháp luật về tổ chức và hoạt động của các chủ thể kinh doanh; (2) Pháp luật về hợp đồng; (3) Pháp luật về phá sản doanh nghiệp; và (4) Pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh tế.

4. Những hạn chế căn bản của hệ thống pháp luật kinh tế Lào giai đoạn 1991 - 2001 được luận án chỉ ra là gì? Các đạo luật ban hành từ năm 1991 (Luật Kinh doanh, Luật Hợp đồng, Luật Phá sản doanh nghiệp, Luật Đầu tư nước ngoài) còn mang tính chất thô sơ, thiếu đồng bộ, tính ổn định chưa cao; thủ tục hành chính còn rườm rà; chưa phân định rõ hợp đồng kinh tế và dân sự; thủ tục phá sản thiếu tính khả thi; tổ chức bộ máy tòa án và trọng tài kinh tế chưa chuyên môn hóa, hiệu lực thi hành án còn thấp.

5. Các yếu tố quốc tế nào thúc đẩy tính tất yếu của việc hoàn thiện pháp luật kinh tế Lào? Đó là tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực của CHDCND Lào, đặc biệt là việc chính thức trở thành thành viên ASEAN vào tháng 7/1997, tham gia Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), cùng tiến trình chuẩn bị tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Kết luận

Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Xốm Xay Xi Hà Chắc đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước và pháp luật trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại CHDCND Lào. Công trình đã phân tích sâu sắc thực trạng 4 lĩnh vực then chốt của pháp luật kinh tế Lào trong giai đoạn đầu đổi mới (1986 - 2001) và chỉ ra những bất cập, khoảng trống cần khắc phục. Hệ thống nguyên tắc, phương hướng và giải pháp do luận án đề xuất mang giá trị khoa học và thực tiễn, đóng góp trực tiếp vào công cuộc hoàn thiện thể chế pháp lý kinh tế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước tại Lào.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật kinh tế trong quá trình đổi mới quản lý kinh tế ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dan Lao. Chương 2: Thực trạng pháp luật kinh tế của Lào. Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luat kinh tế của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào. 11 Chuong I CO SO LY LUAN CUA VIEC HOAN THIEN PHAP LUAT KINH TE TRONG QUA TRINH DOI MỚI QUAN LY KINH TẾ Ở NƯỚC CONG HOA DAN CHU NHÂN DAN LAO 1.

VAI TRO CUA NHÀ NƯỚC VA PHÁP LUAT TRONG QUAN LÝ KINH TE 1. Vai trò của Nha nước trong quản lý kinh tế Nhà nước một mặt là thiết chế quyền lực chính trị của một (hoặc một nhóm) giai cấp này đối với giai cấp khác trong xã hội, đồng thời còn là quyền lực công đại diện cho lợi ích chung của cộng đồng xã hội nhằm duy trì và phát triển xã hội. Trong xã hội có giai cấp, quyền lực chính trị thuộc về giai cấp thống trị hay liên minh các giai cấp thống trị. Bằng quyền lực chính trị, giai cấp thống trị bắt các giai cấp khác phải phục tùng ý chí của mình.

Nhà nước là công cụ cơ bản của quyền lực chính trị, là bộ máy đặc biệt để cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý xã hội. Sự tồn tại của Nhà nước trước hết là bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, đồng thời là đại diện cho toàn thể xã hội thực hiện những hoạt động nhằm duy trì và phát triển xã hội. Quản lý là một tất yếu khách quan khi "có sự tác động phối hợp của nhiều người”, khi "có sự hợp tác của số đông người” [7, tr. Quan lý tồn tại từ lâu trong lịch sử, từ trước khi chưa có Nhà nước và không chỉ Nhà nước mới thực hiện chức năng quản lý.

Tuy nhiên, quản lý là một chức năng, một hình thức hoạt động cơ bản của Nhà nước. Cơ quan quản lý nhà nước (cơ quan hành chính của Nhà nước) có nội dung hoạt động là đảm bảo việc chấp hành pháp luật nhằm thực hiện có hiệu quả ý chí của Nhà nước. Xét về mặt kinh tế, quản lý kinh tế là các hoạt động chủ quan của chủ thể vì mục tiêu lợi ích của hệ thống, bao đảm cho hệ thống tổn tai, phát Lư triển lâu dài, trang trải vốn và lao động, bảo đảm tính độc lập và cho phép thỏa mãn những đòi hỏi xã hội của Nhà nước và của mọi cá nhân trong hệ thống. Mục tiêu của hệ thống do Nhà nước đảm nhận, họ là chủ sở hữu của hệ thống và là người nắm quyền lực của hệ thống.

Nói một cách khác, quản lý kinh tế tùy thuộc vào chủ sở hữu của hệ thống. Đây là sự khác biệt về chất giữa quản lý XHCN và quản lý tư bản chủ nghĩa (TBCN). Khi trình độ của lực lượng sản xuất và trình độ xã hội hóa phát triển chưa cao thì bản thân nền kinh tế chưa đặt ra những yêu cầu đặc biệt đối với quản lý nhà nước. Từ khi hình thành xã hội, lúc con người có của thừa thì vấn đề sở hữu cũng được đặt ra và trở thành tâm điểm của mọi sự tranh chấp và xung đột giữa cá nhân, nhóm người, cộng đồng và xã hội.

Sở hữu, nhất là sở hữu tư liệu sản xuất trở thành thước đo trình độ phát triển của chế độ và xã hội. Dưới chế độ chiếm hữu nô lệ, quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tư liệu sản xuất thuộc về các tù trưởng và các thủ lĩnh trong các bộ tộc. Con người cũng được xem như là một thứ tư liệu sản xuất mà chủ sở hữu có toàn quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt. Quyền sở hữu của thiểu số các chủ sở hữu chi phối toàn xã hội, dẫn đến nhiều bất công (người lao động chỉ là nô lệ và bị chà đạp hết sức dã man) và tất yếu dẫn đến sự tan rã của chế độ chiếm hữu nô lệ.

Vấn đề là phải xem xét lại chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất của xã hội. Trong chế độ phong kiến, giai cấp phong kiến là kẻ làm chủ các tư liệu sản xuất. Quyền sở hữu tư liệu sản xuất dành cho các tập đoàn phong kiến với số lượng đông hơn các thủ lĩnh dưới thời chiếm hữu nô lệ. Người lao động, về cơ bản, vị thế xã hội không được thay đổi.

Họ vẫn là một thứ tài sản thuộc quyền sở hữu của chúa phong kiến. Các mâu thuẫn dưới thời chiếm hữu nô lệ vẫn không được cải thiện, mà chỉ thay đổi ở số lượng các nhà chiếm hữu tăng lên, tạo ra sức mạnh, đối trọng đối với người lao động lớn hơn. Lịch sử đã diễn ra sự suy tàn tất yếu của chế độ phong kiến - một 13 chế độ, nếu xét dưới góc độ sở hữu, vẫn dựa trên quyền sở hữu của nhóm nhỏ và con người cũng thuộc phạm trù sở hữu. - Chế độ TBCN, để dung hòa mâu thuẫn đối kháng giữa tư bản và vô sản, giữa chính quyền và tư sản, Nhà nước tư bản đã thực hiện chủ thuyết đa dạng hóa các quyền sở hữu, bao gồm: sở hữu cá nhân, sở hữu cộng đồng và sở hữu chung.

Ở hình thức sở hữu cá nhân, các nhà tư sản đã tiến hành các bước điều chỉnh cần thiết để mị dân, để né tránh mũi nhọn đấu tranh nhất thời. Các hoạt động lợi ích công cộng (thuộc sở hữu nhà nước, cộng đồng chung), được thực hiện với một tỷ lệ nhất định, nhằm không đẩy con người tới cái ngưỡng quá tải vì bị bóc lột và đẩy họ tới chỗ chết để khỏi buộc họ làm cách mạng lật đổ xã hội tư bản. Tính tất yếu của việc quản lý ngày càng tăng lên theo mức độ phát triển của nền kinh tế và gắn bó với những quan hệ ngày càng phức tạp trong cơ cấu kinh tế tư bản chủ nghĩa. Sự xuất hiện của thành phần kinh tế nhà nước và sự can thiệp ngày càng sâu của Nhà nước vào đời sống kinh tế đã làm tăng thêm vai trò quản lý của Nhà nước trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa.

Quá trình phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa đồng thời là quá trình mà vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước tư bản ngày càng tăng lên. Ở các nước tư bản, lực lượng sản xuất phát triển, trình độ xã hội hóa sản xuất cao do cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật tạo ra. Hơn thế nữa, xu thế quốc tế hóa đời sống kinh tế cũng như nguy cơ nổ ra các cuộc khủng hoảng đòi hỏi các nhà nước phải can thiệp mạnh vào đời sống kinh tế nhằm bảo đảm nền kinh tế phát triển và bảo tồn chế độ tư bản. Điều đó được thể hiện trên nhiều mặt: Hoạch định chiến lược phát triển kinh tế xã hội, các chương trình, kế hoạch, ban hành pháp luật kinh tế, các chính sách kinh tế như: Hàng rào thuế quan, cải cách điền địa, quốc hữu hóa hoặc tư nhân hóa xí nghiệp, chính sách tài trợ nông dân.

Ngày nay, không có nhà nước nào đứng ngoài đời sống kinh tế, không có một nền kinh tế thị trường "thuần khiết" không g có sư: điều tiết của Nhà nước. 14 Ngày nay, trên thế giới hầu như không một Nhà nước nào từ bỏ vai trò quản lý nền kinh tế. Trong các nước tư bản phát triển cũng như ở nước Mỹ vốn được gọi là "thế giới tự do", "kinh doanh tự do” cũng được điều chỉnh bởi cơ chế độc quyền Nhà nước hết sức sâu sắc. Ngay từ những năm 20 và 30 của thế kỷ này, học thuyết của nhà kinh tế học Mỹ J.

Kên-xơ đã trở thành nổi tiếng với nội dung lý thuyết điều chỉnh Nhà nước tư bản. Khi phân tích quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội, J. Kên-xơ phát hiện ra rằng số lượng tiền tệ trong lưu thông, về nguyên tắc là phụ thuộc vào sự biến động giá cả hàng hóa, sản lượng và thu nhập quốc tế của nền kinh tế quốc dân, đạc biệt là rất nhạy với lãi suất. Chính vì vậy, Nhà nước hoàn toàn có khả năng can thiệp vào sự vận động của nền kinh tế bằng việc điều chỉnh khối lượng tiền tệ trong lưu thông cho gần sát với nhu cầu giá trị.

Kên-xơ cho rằng: khi nền kinh tế bị "sốt cao" vì các "đợt sóng" dồn dập của đầu tư tự phát, thì Nhà nước có thể tăng thuế và lãi suất tín dụng tiền cho vay để hạn chế bớt đầu tư. Trong trường hợp ngược lại, Nhà nước cần thực hiện một chính sách ưu đãi, hạ lãi suất tín dụng để tạo những kích thích "hâm nóng" nền kinh tế. Trong những trường hợp cần thiết, Nhà nước cần có cơ chế phát hành thêm tiền tệ đưa vào lưu thông và chủ động kích thích đầu tư mở rộng thị trường, kích thích tổng cầu với điều kiện là khối lượng tiền tệ Nhà nước phát hành ra không vượt quá khối lượng tiền tệ dự trữ trong xã hội và của Nhà nước. Kén-xo được vận dụng ở Mỹ và các nước khác như Anh, Pháp, Tây Đức.

Quản lý kinh tế của Nhà nước tư bản hiện đại được thể hiện ở một số nội dung sau đây: - Nhà nước hoạch định chiến lược phát triển nền kinh tế, lựa chọn khả năng phát triển kinh tế đất nước. Hiện nay, nhiều nước phát triển đứng trước yêu cầu cải cách cơ cấu kinh tế, các nhà nước tư bản tiếp tục thực hiện cải cách theo chủ nghĩa Keynes quốc tế, trong đó chú ý đến các phương pháp phân tích vĩ mô và đề cao vai trò của Nhà nước can thiệp vào kinh tế. 15 - Nhà nước thiết lập trật tự kinh tế thông qua hệ thống pháp luật, thực hiện những giới hạn và quy phạm đối với người sản xuất kinh doanh và người tiêu dùng kể cả Nhà nước cũng phải thực hiện các quy định của pháp luật. - Nhà nước giữ chức năng quản lý kinh tế xã hội, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô bằng chính sách kinh tế ngăn ngừa lạm phát, giải quyết nạn thất nghiệp, thực hiện các chính sách đối với người nghèo đói và những vấn đề xã hội, y tế, sức khỏe, môi trường.

- Nhà nước đảm bảo sử dụng có hiệu quả các nguồn năng lực tài nguyên và lao động thông qua việc ban bố các chính sách đầu tư, thực hiện các nguồn tài trợ nhà nước, phát triển hệ sinh thái. - Nhà nước quản lý các quan hệ ngoại thương, cấp giấy phép và hạn ngạch xuất nhập khẩu, thực hiện các chính sách đầu tư và kiểm soát các hoạt động thương mại quốc tế trong phạm vi lãnh thổ.