MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một một trong những chính sách xã hội quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc đối với ngƣời lao động. Chế độ chính sách BHXH không những có ý nghĩa đối với cán bộ, công chức, viên chức làm việc trong các cơ quan nhà nƣớc, mà còn có ý nghĩa rất lớn đối với ngƣời lao động làm việc trong các doanh nghiệp. Bởi vì những doanh nghiệp này, nếu chế độ, chính sách BHXH không đƣợc thực hiện thì chủ sử dụng lao động sẽ không bị ràng buộc về trách nhiệm đối với ngƣời lao động khi ngƣời lao động bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp; khi hết tuổi lao động hoặc bị chết; khi sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bị thua lỗ phải ngừng sản xuất hoặc phá sản, giải thể.
Trong những trƣờng hợp trên, nếu các chế độ, chính sách BHXH đƣợc thực hiện thì quyền lợi ngƣời lao động theo quy định sẽ đƣợc đảm bảo, góp phần ổn định cuộc sống cho bản thân và gia đình họ. Trƣờng hợp ngƣợc lại, ngƣời lao động sẽ đƣợc hƣởng các quyền lợi chính đáng, hết sức quan trọng đó. Dƣới sự lãnh đạo của Đảng, quá trình đổi mới toàn diện trong tất cả các lĩnh vực của đất nƣớc đang diễn ra từng ngày. Nền kinh tế đất nƣớc đang phát triển mạnh mẽ theo định hƣớng đa thành phần kinh tế.
Thực hiện tốt chế độ, chính sách BHXH trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là yếu tố hết sức quan trọng để đảm bảo sự công bằng giữa những ngƣời lao động làm việc trong các thành phần kinh tế khác nhau. Đó là sự công bằng về nghĩa vụ đóng góp cho đất nƣớc, cho xã hội cũng nhƣ công bằng về các quyền lợi mà họ cần đƣợc hƣởng từ nhà nƣớc, từ xã hội. Chính sự bình đẳng này sẽ tạo điều kiện thúc đẩy lực lƣợng sản xuất phát triển. Nói cách khác, đó là sự thúc đẩy quá trình sản suất phát triển lên một trình độ mới, cao hơn.
Để hoàn thành kế hoạch đƣợc giao, yêu cầu đơn vị phải thật sự năng 2 động, sáng tạo và một cơ chế quản lý tốt, đặc biệt là công tác quản lý tài chính, thực hiện tốt công tác kiểm soát nội bộ (KSNB) để phòng ngừa rủi ro, đảm bảo các hoạt động của đơn vị định hƣớng theo đúng mục tiêu, đạt hiệu quả cao nhất. Mặt khác, trong thời gian qua, công tác KSNB tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định còn nhiều hạn chế, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Với những lý do trên, cộng với kiến thức đã đƣợc học nên tôi quyết định chọn đề tài “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định” để thực hiện luận văn của mình nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại BHXH huyện An Lão, tỉnh Bình Định. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài Trong quá trình nghiên cứu để thực hiện luận văn, tác giả nhận thấy đã có nhiều những bài báo khoa học, những luận văn, luận án về kiểm soát nội bộ.
Tác giả xin nêu ra một số nghiên cứu điển hình qua các năm nhƣ sau: “Hoàn thiện công tác kiểm soát thu tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Định”, đề tài luận văn thạc sĩ của tác giả Võ Năm, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Định, bảo vệ năm 2012. Đề tài đã vận dụng các cơ sở lý luận chung về KSNB hiện đại của các nƣớc trên thế giới áp dụng là Báo cáo COSO 1992, hƣớng dẫn của INTOSAI 1992 để áp dụng vào đơn vị sự nghiệp công nói chung và hệ thống ngành BHXH để kiểm soát nguồn thu BHXH, BHYT, BHTN. Từ đó đi sâu vào thực trạng công tác kiểm soát thu BHXH, BHYT, BHTN tại BHXH tỉnh Bình Định giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2011 và đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát thu BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn tỉnh Bình Định. Luận văn thạc sĩ của tác giả Võ Trí Dũng (2014), với đề tài “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn”.
Luận văn thạc sĩ kế toán, trƣờng Đại học Quy Nhơn. Luận văn đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về KSNB, trọng tâm về lĩnh vực công. 3 Luận văn thạc sĩ của tác giả Đặng Thu Hƣơng (2014), với đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm soát các khoản thu, chi đối với các cơ sở giáo dục, đào tạo tại Sở Tài chính Bình Định”, Luận văn thạc sĩ kế toán, Trƣờng Đại học Quy Nhơn. Luận văn đã hệ thống hoá các vấn đề lý luận và nghiên cứu thực trạng kiểm soát các khoản thu, chi đối với các cơ sở giáo dục, đào tạo tại Sở Tài chính Bình Định.
Bùi Thị Ngọc Cẩm (2014) có thực hiện đề tài “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ các khoản chi tại Bảo hiểm xã hội Đồng Nai”. Tác giả nghiên cứu và phân tích thực trạng kiểm soát chi BHXH tỉnh Đồng Nai từ môi trƣờng kiểm soát, quy trình lập kế hoạch và hoạt động kiểm soát chi trong quá trình hoạt động của đơn vị. Huỳnh Thị Ly Ly (2015) có nghiên cứu đề tài về “Hoàn thiện kiểm soát chi Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Định”. Tác giả dựa trên lý thuyết INTOSAI 1992 để tập trung vào làm rõ nội dung về kiểm soát nội bộ hoạt động thu BHXH và đƣa ra các giải pháp hoàn thiện liên quan.
Cùng hƣớng với đề tài này, Nguyễn Thị Hồng Yến (2016) cũng thực hiện đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm soát chi Bảo hiểm y tế tại Bảo hiểm Xã hội tỉnh Bình Định” tập trung vào kiểm soát chi đối với quỹ BHYT. Trần Nguyên Phúc (2018) có nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm soát chi bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hội An”. Tác giả nghiên cứu công tác kiểm soát chi BHXH, bao gồm chi ốm đau, thai sản, nghĩ dƣỡng sức – phục hồi sức khỏe, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hƣu trí, tử tuất, thất nghiệp. Nhìn chung, những nghiên cứu trên đây đều đi sâu vào tìm hiểu các vấn đề cụ thể về kiểm soát ở từng đơn vị.
Tuy nhiên, nghiên cứu về KSNB tại Bảo hiểm xã hội An Lão, tỉnh Bình Định vẫn chƣa đƣợc thực hiện. Vì vậy, dựa trên việc tham khảo các công trình nghiên cứu trên, tôi đã tiếp tục đi sâu hơn 4 để tìm hiểu về kiểm soát nội bộ tại Bảo hiểm xã hội An Lão, tỉnh Bình Định nhằm hoàn thiện hơn công tác này. Mục tiêu đề tài Mục tiêu tổng quát của đề tài là đề xuất các giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ đối bộ tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định. Từ mục tiêu tổng quát, mục tiêu chi tiết đƣợc đề ra nhƣ sau: - Tìm hiểu, phân tích và đánh giá thực trạng KSNB tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định - Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện KSNB tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định Để đáp ứng đƣợc các mục tiêu chi tiết, câu hỏi nghiên cứu đƣợc đặt ra nhƣ sau: Câu hỏi 1: Thực trạng KSNB tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay nhƣ thế nào? Câu hỏi 2: Ƣu điểm, hạn chế KSNB tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định và nguyên nhân là gì? Câu hỏi 3: Giải pháp đề ra để hoàn thiện KSNB tại Bảo hiểm xã hội An Lão, tỉnh Bình Định là gì? 4.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là kiểm soát nội bộ tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định. Phạm vi nghiên cứu của đề tài là kiểm soát soát nội bộ tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định Thời gian nghiên cứu: 2018-2020 5. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn vận dụng phƣơng pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, tiếp cận một cách có hệ thống để phân tích rõ thực trạng và nghiên cứu 5 cách giải quyết vấn đề. Luận văn thực hiện dựa trên phƣơng pháp thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp, so sánh, sử dụng các câu hỏi khảo sát đối với những ngƣời liên quan nhƣ: Giám đốc, các Phó Giám đốc, các cán bộ thu, kế toán, chế độ, cấp sổ thẻ, tiếp nhận hồ sơ, giám định,… 6.
Đóng góp mới của đề tài Về mặt khoa học: Hệ thống hóa KSNB trong các đơn vị sự nghiệp có thu nói chung và tại các cơ quan bảo hiểm xã hội nói riêng. Về mặt thực tiễn: Đánh giá ƣu điểm, hạn chế, từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện KSNB tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định. Kết cấu đề tài Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ trong đơn vị sự nghiệp có thu. Chƣơng 2: Thực trạng kiểm soát nội bộ tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định.
Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại Bảo hiểm xã hội huyện An Lão, tỉnh Bình Định. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Lý luận chung về hệ thống kiểm soát nội bộ 1. Lịch sử hình thành và phát triển của kiểm soát nội bộ Kiểm soát luôn là một khâu quan trọng trong mọi quy trình quản trị, do đó các nhà quản trị thƣờng quan tâm đến việc hình thành và duy trì các hoạt động kiểm soát để đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức.
Cùng với sự phát triển của thực tiễn quản lý, khái niệm KSNB đã hình thành và phát triển dần để trở thành hệ thống lý luận về vấn đề kiểm soát trong tổ chức, quản lý, không chỉ phục vụ cho công việc của kiểm toán viên mà còn liên quan mật thiết đến vấn đề quản trị doanh nghiệp. Để thực hiện tốt chức năng của mình, các nhà quản trị đã sử dụng công cụ chủ yếu là KSNB. Hình thức ban đầu của KSNB là kiểm soát tiền và bắt đầu bằng cuộc cách mạng công nghiệp. Thuật ngữ Kiểm soát nội bộ bắt đầu từ giai đoạn này.
Năm 1929, Thuật ngữ Kiểm soát nội bộ đƣợc đề cập chính thức trong một công bố của Cục Dự trữ Liên ban Hoa Kỳ (Federal Reserve Bulletin) - tiền thân của chuẩn mực kiểm toán Hoa Kỳ, và đƣợc định nghĩa là một công cụ để bảo vệ tiền và các tài sản khác đồng thời thúc đẩy nâng cao hiệu quả hoạt động, và đây là một cơ sở để phục vụ cho việc lấy mẫu thử nghiệm của kiểm toán viên.