MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngân sách Nhà nƣớc (NSNN) là bộ phận trọng tâm cấu thành quan trọng nhất của nền kinh tế tài chính Nhà nƣớc, là nguồn lực để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ quan trọng của Nhà nƣớc về phát triển quốc gia. Là công cụ quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, là công cụ tài chính hiệu quả trong việc điều tiết nền kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội của một quốc gia. Hệ thống NSNN ở nƣớc ta gồm Ngân sách Trung ƣơng và Ngân sách địa phƣơng đƣợc tổ chức gắn với việc thực hiện chức năng và nhiệm vụ mỗi cấp chính quyền.
Ngân sách huyện là một ngân sách thuộc Ngân sách địa phƣơng thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ thu, chi NSNN. Việc tổ chức, quản lý ngân sách huyện hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế, ổn định xã hội trên địa bàn huyện. Trong công cuộc đổi mới của đất nƣớc nói chung và cải cách tài chính ngân sách Nhà nƣớc nói riêng, việc quản lý chi NSNN là một trong những công cụ của chính sách tài chính Quốc gia, là khâu quan trọng trong điều tiết kinh tế, có tác dụng rất lớn với sự ổn định và phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Trong những năm qua việc quản lý chi trên hệ thống Tabmis ngày càng hoàn thiện và đi vào ổn định.
Một trong những công cụ góp phần quan trọng vào việc sử dụng NSNN ngày càng hiệu quả hơn là hệ thống kiểm soát nội bộ chi ngân sách của tổ chức quản lý ngân sách. Hệ thống công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN có vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, ngăn ngừa, phát hiện và xử lý các sai sót trong quá trình hoạt động của tổ chức. Vì vậy, thông qua việc kiểm tra, kiểm soát chi ngân sách để tham mƣu UBND huyện trong chi tiêu ngân sách phải đảm bảo tính tiết kiệm, hiệu quả so với nguồn lực của địa phƣơng. e 2 Các nguồn vốn Chƣơng trình mục tiêu, Chƣơng trình dự án đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng trên địa bàn huyện Tây Sơn đã có những chuyển biến tích cực, tạo tiền đề quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của huyện Tây Sơn.
Tuy nhiên, công tác kiểm soát chi ngân sách tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn hiện nay vẫn còn một số mặt hạn chế nhƣ: Chƣa kiểm soát chặt chẽ trong hoạt động chi NSNN nên chi NSNN chƣa thực sự tiết kiệm và có hiệu quả, chƣa đảm bảo đƣợc cân đối chi ngân sách cho một số nhiệm vụ phát sinh đột xuất, cấp thiết; việc phân bổ kinh phí chƣa tập trung đúng trọng tâm, trọng điểm, vẫn còn dàn trải gây thất thoát và lãng phí. Bên cạnh đó, khái niệm về kiểm soát nội bộ vẫn còn rất mới mẻ, chủ yếu thực hiện vào các quy định của pháp luật, chƣa có một cách nhìn tổng quát và có hệ thống trong việc kiểm soát lập dự toán và quyết toán ngân sách. Trƣớc những thực trạng nêu trên, để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tiền, tài sản của Nhà nƣớc góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện thì việc tăng cƣờng công tác kiểm soát nội bộ trong quản lý chi NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn là một nhiệm vụ cấp thiết cần sớm thực hiện. Với kiến thức đã đƣợc Quý thầy, cô truyền đạt trong quá trình học tập; xuất phát từ thực tế nêu trên, tôi chọn đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ chi ngân sách nhà nƣớc tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định” để làm Luận văn tốt nghiệp.
Tổng quan các đề tài đã nghiên cứu có liên quan Năm 2013, những khoản mục của COSO (2013) với chức năng kinh doanh, các nhà khoa học đều cho rằng chiến lƣợc trong giai đoạn hiện nay cần hƣớng đến sự tối ƣu bằng việc thiết lập một hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, từ đó các chi phí kinh doanh, chi phí hoạt động có thể theo hƣớng giảm dần và tăng giá trị doanh nghiệp trƣớc ngành nghề và trƣớc xã hội. e 3 Các nghiên cứu về kiểm soát nội bộ sau đó đƣợc phát triển mạnh, chuyên sâu vào các loại tổ chức hay loại hình hoạt động khác nhau. Trong khu vực công, kiểm soát nội bộ cũng rất đƣợc chú trọng. Hƣớng dẫn về kiểm soát nội bộ của Tổ chức quốc tế các cơ quan kiểm soát tối cao (INTOSAI) đã đƣợc ban hành năm 1992 cập nhật năm 2001, đƣa ra các quan điểm và hƣớng dẫn về kiểm soát nội bộ trong các đơn vị thuộc khu vực công.
Trong những năm qua, Quốc hội ban hành Luật NSNN số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015; Chính phủ ban hành Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật NSNN, Bộ Tài chính đã ban hành các Thông tƣ hƣớng dẫn đến công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN đƣa ra những giải pháp nhằm giúp cho công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN đạt hiệu quả; Hội đồng Nhân dân tỉnh Bình Định đã ban hành Nghị quyết số 30/2016/NQ-HĐND ngày 09/12/2016 của Quy định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách nhà nƣớc giữa các cấp chính quyền địa phƣơng tỉnh Bình Định giai đoạn 2017-2020, Nghị quyết số 31/2016/NQ- HĐND ngày 09/12/2016 Quy định định mức phân bổ dự toán chi thƣờng xuyên ngân sách địa phƣơng năm 2017 và UBND tỉnh Bình Định ban hành Quyết định số 73/2016/QĐ-UBND ngày 19/12/2016 của Ban hành Quy định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách nhà nƣớc giữa các cấp chính quyền địa phƣơng tỉnh Bình Định giai đoạn 2017-2020; Quyết định số 74/2016/QĐ-UBND ngày 19/12/2016 Ban hành Quy định mức phân bổ dự toán chi thƣờng xuyên ngân sách địa phƣơng năm 2017 trên địa bàn tỉnh Bình Định. Một số công trình nghiên cứu, qua một số luận văn trên các tạp chí, bằng nhiều cách tiếp cận, giải pháp khác nhau nhƣng mục tiêu cuối cùng là hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN hiệu quả. Nhƣ: - Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Vĩnh Thạnh” của Tác giả e 4 Huỳnh Trung Cƣờng (2018) đã tìm ra những ƣu, nhƣợc điểm trong việc vận dụng hệ thống kiểm soát nội bộ tại huyện và đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định. - Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ các khoản thu, chi tại Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Bình Định” của Tác giả Võ Thị Ái Nhi (2018) đã chỉ ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ các khoản thi, chi ngân sách nhà nƣớc tại Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Bình Định.
- Luận văn thạc sĩ “Kiểm soát nội bộ thu, chi Ngân sách tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai” của Tác giả Đỗ Văn Đông (2019) đã chỉ ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ thu - chi ngân sách tại huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai. - Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện công tác kiểm soát ngân sách nhà nước tại Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Đà Nẵng” của Tác giả Lê Thị Ngọc Mỹ (2019) đã chỉ ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát ngân sách nhà nƣớc tại Sở Văn hóa và Thể thao tại Thành phố Đà Nẵng. - Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Phù Mỹ” của Tác giả Trần Đình Vƣơng (2020) đã tìm ra những ƣu, nhƣợc điểm trong việc vận dụng hệ thống kiểm soát nội bộ tại huyện và đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Riêng đối với công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn cho đến nay chƣa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này nên chƣa thể áp dụng vào điều kiện thực tế của huyện.
Trong luận văn này, tác giả muốn đƣa ra một số vấn đề đã có, những thành quả và kế thừa có chọn lọc các công trình nghiên cứu khoa học có nội dung gần với đề tài; qua đó, sử dụng các công cụ để kiểm soát và đề xuất các giải pháp để công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN có hiệu quả hơn trong thời gian tới. Mục tiêu nghiên cứu đề tài Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là thông qua việc phân tích thực trạng công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn, chỉ ra những kết quả đạt đƣợc và những hạn chế trong công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại đơn vị. Qua kết quả phân tích, đề xuất một số giải pháp khoa học, hợp lý nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn.
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn từ năm 2017 đến năm 2020. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu: nghiên cứu lý thuyết và vận dụng các văn bản quy phạm pháp luật, phƣơng pháp thống kê, phƣơng pháp phân tích, tổng hợp số liệu, phƣơng pháp so sánh, đối chiếu, suy luận. Dữ liệu thứ cấp chủ yếu đƣợc thu thập từ phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn. Ý nghĩa khoa học của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Luận văn xác định đƣợc ý nghĩa tầm quan trọng của công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN thông qua việc phân tích những cơ sở lý luận về hệ thống kiểm soát nội bộ, những mặt hạn chế, các nhân tố ảnh hƣởng, các thủ tục kiểm soát nội bộ và trình tự kiểm soát nội bộ chi NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn.
e 6 - Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn nêu ra thực tế về công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tây Sơn, những kết quả đã đạt đƣợc và những vấn đề còn tồn tại của công tác kiểm soát nội bộ chi NSNN tại đơn vị.