CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TẠI DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Khái quát chung về nguyên liệu vật liệu trong DNSX 1. Đặc điểm và vai trò của nguyên vật liệu *Khái niệm Nguyên vật liệu là đối tượng lao động đã được thay đổi do lao động có ích tác động vào nó. Nguyên vật liệu là đối tượng lao động nhưng không phải bất cứ một đối tượng lao động nào cũng là nguyên vật liệu mà chỉ trong điều kiện đối tượng lao động mà do lao động làm ra thì mới hình thành nguyên vật liệu.
Nguyên vật liệu là một trong ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh giá trị nguyên vật liệu tiêu hao trong quá trình sản xuất kinh doanh tạo nên giá trị của sản phẩm dịch vụ tuỳ thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp sản xuất thì giá trị nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng lớn và chủ yếu trong giá trị sản phẩm. Nguyên vật liệu chính là những nguyên vật liệu trực tiếp tham gia cấu thành nên sản phẩm. Nguyên vật liệu phụ là những nguyên vật chỉ có tác động phụ trợ trong quá trình sản xuất sản phẩm nhằm làm tăng chất lượng của nguyên vật liệu chính hoặc làm tăng chất lượng sản phẩm.
* Đặc điểm NVL Trong các doanh nghiệp sản xuất nguyên vật liệu được coi là đối tượng lao động chủ yếu được tiến hành gia công chế biến ra sản phẩm. Nguyên vật liệu có các đặc điểm chủ yếu sau: Tham gia vào từng chu kỳ sản xuất để chế tạo ra sản phẩm mới thường không giữ lại hình thái vật chất ban đầu. Giá trị nguyên vật liệu sản xuất cũng được chuyển toàn bộ vào giá tri sản phẩm do nó chế tạo ra sản phẩm Sinh viên: Nguyễn Thị Phượng 3 Lớp: K36-CĐKT Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức Nguyên vật liệu có rất nhiều chủng loại và thường chiểm tỉ trọng lớn trong chi phí sản xuất. Để đảm bảo yêu cầu sản xuất doanh nghiệp phải thường xuyên tiến hành thu mua, dự trữ và quản lý chặt chẽ chúng về mặt số lượng, chủng loại, chất lượng, giá trị.
Giá trị nguyên vật liệu dự trữ thường chiếm một tỉ trọng lớn trong tài sản lưu động của doanh nghiệp. * Vai trò NVL Là một yếu tố trực tiếp cấu thành nên thực thể sản phẩm, do vậy, chất lượng của nguyên vật liệu ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm đến hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Nguyên vật liệu được đảm bảo đầy đủ về số lượng chất lượng chủng loại. có tác động rất lớn đến chất lượng sản phẩm.
Vì vậy, đảm bảo chất lượng nguyên vật liệu cho sản xuất còn là một biện pháp để nâng cao chất lượng sản phẩm. Nguyên vật liệu liên quan trực tiếp tới kế hoạch sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, là đầu vào của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, cung ứng nguyên vật liệu kịp thêi với giá cả hợp lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm trên thị trường. Xét cả về mặt hiện vật lẫn về mặt giá trị, nguyên vật liệu là một trong những yếu tố không thể thiếu trong bất kì quá trình sản xuất nào, là một bộ phận quan trọng của tài sản lưu động.
Chính vì vậy, quản lý nguyên vật liệu chính là quản lý vốn sản xuất kinh doanh và tài sản của doanh nghiệp. Nhiệm vụ kế toán nguyên vật liệu Để cung cấp đầy đủ, kịp thời và chính xác thông tin cho công tác quản lý nguyên vật liệu trong các doanh nghiệp, kế toán nguyên vật liệu cần làm những nhiệm vụ sau: -Ghi chép, phản ánh, chính xác, trung thực, kịp thời số lượng, chất lượng và giá thành thực tế của nguyên vật liêụ nhập kho Sinh viên: Nguyễn Thị Phượng 4 Lớp: K36-CĐKT Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức -Tập hợp và phản ánh đầy đủ, chính xác, kịp thời số lượng và giá trị nguyên vật liệu xuất kho, kiểm tra tình hình chấp hành các định mức tiêu hao nguyên vật liệu Phân bổ hợp lý giá trị nguyên vật liệu sử dụng vào các đối tượng tập hợp chi phí sản xuất – kinh doanh -Tính toán và phản ánh chính xác số lượng và giá trị nguyên vật liệu tồn kho, phát hiện kịp thời nguyên vật liệu thiếu, thừa, ứ đọng, kém phẩm chất để doanh nghiệp có biện pháp xử lý kịp thời, hạn chế đến mức tối đa thiệt hại có thể xảy ra 1. Yêu cầu quản lý nguyên liệu vật liệu Quản lý nguyên vật liệu là yếu tố khách quan của mọi nền kinh tế xã hội và là nhiệm vụ của tất cả mọi người, với mục đích hao phí nguyên vật liệu ít nhất nhưng hiệu quả kinh tế lại cao. Quản lý tốt việc thu mua, dự trữ và sử dụng nguyên vật liệu là điều kiện cần thiết để tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Nguyên vật liệu là tài sản dự trữ sản xuất thường xuyên biến đông, các doanh nghiệp phải thường xuyên mua nguyên vật liệu để đáp ứng kịp thời cho quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm và các nhu cầu khác. Do đó, trong khâu thu mua cần kiểm soát chặt chẽ về số lượng, chất lượng, quy cách, chủng loại và giá cả nguyên vật liệu. Phải có kế hoạch thu mua phù hợp với kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong khâu dự trữ, đòi hỏi phải thực hiện việc sử dụng hợp lý, tiết kiệm trên các cơ sở định mức, dự toán chi phí nhằm hạ thấp mức tiêu hao chi phí nguyên vật liệu, hạ giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Do vậy trong khâu này cần tổ chức tốt việc ghi chép, phản ánh tình hình xuất dùng và sử dụng nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất kinh doanh. Trong khâu dự trữ bảo quản, doanh nghiệp phải xác định được mức dự trữ tối đa, tối thiểu cho từng loại nguyên vật liệu để đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được tiến hành bình thường, không bị ngưng trệ, gián đoạn do cung ứng, mua không kịp thời hoặc gây tình trạng ứ đọng vốn do trữ quá nhiều. Sinh viên: Nguyễn Thị Phượng 5 Lớp: K36-CĐKT Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức Việc tổ chức kho tàng bến bãi, trang bị đầy đủ các phương thức cân đo, thực hiện đúng chế độ bảo quản đối với từng loại nguyên vật liệu, tránh hư hỏng, mất mát, hao hụt, thất thoát, giảm chất lượng nguyên vật liệu, đảm bảo an toàn là một trong những yêu cầu quản lý đối với nguyên vật liệu. Các doanh nghiệp cần xây dựng mức dự trữ hợp lý cho từng danh điểm nguyên vật liệu.
Định mức tồn kho nguyên vật liệu là cơ sở để xây dựng kế hoạch thu mua và kế hoạch tài chính của doanh nghiệp. Việc dự trữ hợp lý, cân đối các loại nguyên vật liệu sử dụng trong doanh nghiệp sẽ đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được liên tục đồng thời tránh được tình trạng sự tồn đọng vốn kinh doanh. Điều kiện cần thiết giúp cho việc bảo quản tốt nguyên vật liệu tốt ở doanh nghiệp là phải có kho tàng đủ tiêu chuẩn kỹ thuật, nhân viên thủ kho có phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn tốt. Các quy trình nhập, xuất kho nguyên vật liệu cần được thực hiện đầy đủ và chặt chẽ, không bố trí kiêm nghiệm chức năng thủ kho với tiếp liệu, kế toán nguyên vật liệu.
Tóm lại, quản lý nguyên vật liệu chặt chẽ ở tất cả các khâu là một trong những nội dung quan trọng trong công tác quản lý tài sản của doanh nghiệp. Phân loại và đánh giá nguyên vật liệu 1. Phân loại nguyên vật liệu Trong các Doanh nghiệp sản xuất nguyên vật liệu bao gồm rất nhiều loại, nhiều thứ với nội dung kinh tế công dụng và tính năng lý hoá khác nhau. Để có thể quản lý nguyên vật liệu một cách chặt chẽ và đạt hiệu quả cao đồng thời hạch toán chi tiết nguyên vật liệu phục vụ cho kế toán quản trị cần thiết phải tiến hành phân loại nguyên vật liệu.
Mỗi doanh nghiệp do tính chất đặc thù trong sản xuất kinh doanh nên sử dụng những loại vật liệu khác nhau phân loại nguyên vật liệu là việc nghiên cứu sắp xếp các loại vật tư theo từng nội dung, công dụng tính chất thành phần của chúng nhằm phục vụ cho yêu cầu quản trị của Doanh nghiệp, tuỳ thuộc vào đặc điểm sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý vật liệu của kế toán chi tiết. Sinh viên: Nguyễn Thị Phượng 6 Lớp: K36-CĐKT Khoá luận tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức Tùy thuộc vào yêu cầu quản lý và hạch toán chi tiết, cụ thể của từng Doanh nghiệp mà trong từng loại nguyên vật liệu luôn được chia hành từng nhóm, từng quy cách khác nhau và có thể được ký hiệu riêng. Nhìn chung thì nguyên vật liệu được phân chia theo các cách sau đây: Phân loại theo vai trò và tác dụng của nguyên vật liệu trong sản xuất kinh doanh vật liệu được phân thành những loại sau đây. - Nguyên vật liệu chính: Là những đối tượng chủ yếu cấu thành nên thực thể của sản phẩm.
- Vật liệu phụ: Là những thứ chỉ có tác động phụ trợ trong sản xuất sản phẩm nhằm làm tăng chất lượng của nguyên vật liệu chính hoặc tăng chất lượng của sản phẩm sản xuất ra. - Nhiên liệu: Là những thứ được sử dụng cho công nghệ sản xuất sản phẩm cho các phương tiện vật chất, máy móc thiết bị trong quá trình sản xuất kinh doanh. - Phụ tùng thay thế: Là các chi tiết phụ tùng dùng để thay thế sữa chữa và thay thế cho máy móc, thiết bị sản xuất, phương tiện vận tải. - Thiết bị xây dựng cơ bản: Bao gồm vật liệu và thiết bị cần lắp, không cần lắp, vật kết cấu khác Doanh nghiệp phục vụ mục đích đầu tư xây dựng cơ bản.
- Vât liệu khác: Là toàn bộ vật liệu còn lại trong quá trình sản xuất chế tạo ra sản phẩm hoặc phế liệu thu hồi từ thanh lý tài sản cố định Phân loại theo nguồn gốc nguyên vật liệu: - Nguyên vật liệu mua ngoài: Nguyên vật liệu do doanh nghiệp mua ngoài mà có,thông thường mua của các nhà cung cấp. - Nguyên vật liệu tự chế biến: Nguyên vật liệu do doanh nghiệp sản xuất ra và sử dụng như là nguyên liệu để sản xuất ra sản phẩm. -Nguyên vật liệu thuê ngoài gia công: Là vật liệu mà doanh nghiệp không tự sản xuất,cũng không phải mua ngoài mà thuê các cơ sở gia công.