CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN HÀNG HÓA TRONG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ. Những vấn đề cơ bản về tổ chức công tác kế toán hàng hóa trong doanh nghiệp vừa và nhỏ 1. Khái niệm, đặc điểm hàng hoá a. Khái niệm Hàng hóa là đối tượng kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại, là các vật tư sản phẩm do doanh nghiệp thương mại mua về với mục đích để bán.
Trị giá hàng mua vào, bao gồm: giá mua, các loại thuế không được hoàn lại, chi phí thu mua hàng hóa như chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo quản trong quá trình mua hàng và các chi phí khác có liên quan trực tiếp đến việc mua hàng hóa. Các khoản chiết khấu thương mại và giảm giá hàng mua do hàng mua không đúng quy cách, phẩm chất được trừ (-) khỏi chi phí mua hàng hóa. Hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại thường đa dạng và nhiều chủng loại khác nhau. Hàng hóa thường xuyên biến động trong quá trình kinh doanh nên cần phải theo dõi tình hình nhập, xuất, tồn trên các mặt: số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị.
Đặc điểm Hàng hóa rất đa dạng và phong phú: mỗi hàng có đặc tính lý, hóa, sinh học riêng. Những đặc tính này có ảnh hưởng đến số lượng, chất lượng hàng hóa trong quá trình thu mua, vận chuyển, dự trữ, bảo quản và bán ra. Hàng hóa luôn thay đổi về chất lượng, mẫu mã, thông số kỹ thuật… sự thay đổi này phụ thuộc vào trình độ phát triển của sản xuất, vào nhu cầu thị yếu của người tiêu dùng. Nếu hàng hóa thay đổi phù hợp với nhu cầu tiêu dùng thì hàng hóa được tiêu thụ và ngược lại.
Trong lưu thông, hàng hóa thay đổi quyền sở hữu nhưng chưa đưa vào sử dụng. Khi kết thúc quá trình lưu thông, hàng hóa mới được đưa vào sử dụng để đáp ứng nhu cầu cho tiêu dùng hay sản xuất. Hàng hóa có vị trí rất quan trọng trong các doanh nghiệp thương mại, quá trình vận động của hàng hóa cũng là quá trình vận động của vốn kinh doanh trong doanh nghiệp. Mua hàng: là giai đoạn đầu tiên trong quá trình lưu chuyển hàng hóa tại các doanh nghiệp kinh doanh thương mại.
Là quá trình vận động của vốn kinh doanh từ vốn tiền tệ sang vốn hàng hóa. Bán hàng: là giai đoạn cuối cùng trong quá trình lưu chuyển hàng hóa tại các doanh nghiệp kinh doanh thương mại. Là sự chuyển hóa vốn kinh doanh từ vốn hàng hóa sang vốn tiền tệ. Bảo quản và dự trữ hàng hóa: là khâu trung gian của lưu thông hàng hóa.
Để quá trình kinh doanh diễn ra bình thường, các doanh nghiệp phải có kế hoạch dự trữ hàng hóa một cách hợp lý. Nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán hàng hóa Trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, các đơn vị mua bán hàng hoá trong nước phải bám sát thị trường, tiến hành hoạt động mua bán hàng hoá theo cơ chế tự hạch toán kinh doanh. Trong hoạt động kinh doanh, các đơn vị phải thường xuyên tìm hiểu thị trường, nắm bắt nhu cầu và thị hiếu của dân cư để có tác động tới phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng hàng hoá. Hàng hoá của doanh nghiệp gồm nhiều loại, nhiều thứ phẩm cấp nhiều thứ hàng cho nên yêu cầu quản lý chúng về mặt kế toán không giống nhau.
Vậy nhiệm vụ chủ yếu của kế toán hàng hoá là: - Giám sát tình hình thu mua, vận chuyển bảo quản và dự trữ hàng hoá, tình hình nhập xuất vật tư hàng hoá. Tính giá thực tế mua vào của hàng hoá đã thu mua và nhập kho, kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch thu mua, dự trữ và bán hàng nhằm thúc đẩy nhanh tốc độ luân chuyển hàng hoá. - Tổ chức tốt kế toán chi tiết vật tư hàng hoá theo từng loại từng thứ theo đúng số lượng và chất lượng hàng hoá. Kết hợp chặt chẽ giữa kế toán chi tiết với hạch toán nghiệp vụ ở kho, ở quầy hàng, thực hiện đầy đủ chế độ kiểm kê hàng hoá ở kho, ở quầy hàng đảm bảo sự phù hợp số hiện có thực tế với số ghi trong sổ kế toán.
- Xác định đúng đắn doanh thu bán hàng, thu đầy đủ thu kịp thời tiền bán hàng, phản ánh kịp thời kết quả mua bán hàng hoá. Tham gia kiểm kê và đánh giá lại vật tư, hàng hoá. Nguyên tắc đánh giá hàng hoá - Đánh giá nhập kho hàng hóa - Đối với hàng hóa mua ngoài: Giá thực Các khoản Giảm giá Giá mua Chi phí tế hàng thuế không hàng mua ghi trên khác liên hóa nhập = + + được hoàn - và chiết khấu hóa đơn quan kho lại thương mại Giá mua ghi trên hóa đơn là số tiền mà doanh nghiệp phải trả cho người bán theo hợp đồng hay hóa đơn tùy thuộc vào phương pháp tính thuế GTGT mà doanh nghiệp áp dụng, cụ thể là: + Đối với doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, giá mua hàng hóa là giá chưa có thuế GTGT đầu vào. + Đối vơi doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp và hàng không chịu thuế GTGT thì giá mua là tổng thanh toán.
Các khoản thuế không hoàn lại: Thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuếGTGT (không khấu trừ) Chi phí thu mua hàng hóa: Chi phí vận chuyển, bảo quản, bốc dỡ, lưu kho, lưubãi, bảo hiểm hàng mua, hao hụt trong định mức cho phép, công tác phí của bộ phận thu mua,. Chiết khấu thương mại: Là số tiền mà doanh nghiệp được giảm trừ do đã mua hàng hóa, dịch vụ với số lượng lớn theo thỏa thuận. Giảm giá hàng mua: Là số tiền người bán giảm trừ cho người mua do hàngkém phẩm chất, sai quy cách. khoản này ghi giảm giá mua hàng hóa.
- Đối với hàng hóa là thuê ngoài gia công chế biến: Giá thực tế Giá xuất kho đi Chi phí gia Chi phí vận = + + nhập kho gia công chế biến công, chế biến chuyển, bốc dỡ - Đối với hàng hóa nhận góp từ các đơn vị cá nhân tham gia vào liên doanh, liên kết Giá thực tế Giá hàng hóa do hội Chi phí liên quan đến = + nhập kho đồng định giá tiếp nhận 1.2 Đánh giá xuất kho hàng hoá Hàng tồn kho trong các doanh nghiệp tăng từ nhiều nguồn khác nhau với các đơn giá khác nhau, vì vậy doanh nghiệp phải lựa chọn phương pháp tính giá thực tế hàng xuất kho. Việc lựa chọn phương pháp nào còn tùy thuộc vào đặc điểm của hàng tồn kho, yêu cầu và trình độ quản lý của doanh nghiệp. Tuy nhiên lựa chọn phương pháp tính giá xuất kho nào cũng yêu cầu phải nhất quán trong suốt niên độ kế toán. Nếu có sự thay đổi thì phải giải trình và thuyết minh, nêu rõ những tác động của sự thay đổi tới các báo cáo tài chính của doanh nghiệp.Theo chế độ kế toán hiện hành, việc xác định giá trị hàng xuất kho được thực hiện theo các phương pháp sau: 1.
Phương pháp tính theo giá đích danh: Đây là phương pháp tính theo giá được áp dụng dựa trên giá trị thực tế của từng thứ hàng hóa mua vào, của từng thứ sản phẩm xuất ra, đòi hỏi kế toán phải biết hàng hóa trong kho thuộc những lần nhập kho nào, đơn giá là bao nhiêu. Giá trị xuất dùng được tính chi tiết căn cứ vào số lượng và đơn giá của loại hàng hóa đó. - Ưu điểm: Đây là phương pháp tuân thủ nguyên tắc phù hợp của kế toán; chi phí thực tế phù hợp với doanh thu thực tế, kế toán hoàn toàn có thể theo dõi được thời hạn bảo quản của từng lô hàng. Giá trị của hàng xuất kho đem bán phù hợp với doanh thu mà nó tạo ra.
Hơn nữa, giá trị hàng tồn kho được phản ánh đúng theo giá trị thực tế của nó. - Nhược điểm:việc áp dụng phương phương pháp này tốn nhiều công sức đối với những doanh nghiệp có nhiều loại mặt hàng thì khó áp dụng được phương pháp này. - Điều kiện áp dụng: thường áp dụng cho các doanh nghiệp có ít mặt hàng hoặc mặt hàng ổn định và nhận diện được. Phương pháp bình quân gia quyền: Theo phương pháp này giá trị của từng loại hàng tồn kho được tính theo giá trị trung bình của từng loại hàng tồn kho đầu kỳ và mua hoặc sản xuất trong kỳ.
Phương pháp bình quân có thể được tính theo thời kỳ hoặc vào mỗi khi nhập một lô hàng, phụ thuộc vào tình hình của từng doanh nghiệp. Giá thực tế xuất kho = Số lượng xuất kho x Đơn giá thực tế bình quân Theo giá bình quân gia quyền cuối kỳ (giá bình quân cả kỳ dự trữ) Theo phương pháp này, đến cuối kỳ mới tính trị giá vốn của hàng xuất kho trong kỳ. Tùy theo kỳ dự trữ của doanh nghiệp áp dụng mà kế toán hàng tồn kho căn cứ vào giá nhập, lượng hàng tồn kho đầu kỳ và nhập trong kỳ để tính giá đơn vị bình quân: Giá trị hàng tồn đầu + Giá trị hàng nhập Đơn giá xuất kỳ trong kỳ kho bình quân = trong kỳ Số lượng hàng tồn Số lượng hàng nhập + đầu kỳ trong kỳ - Ưu điểm: Đơn giản, dễ làm, chỉ cần tính toán một lần vào cuối kỳ - Nhược điểm: Độ chính xác không cao, hơn nữa công viêc tính toán dồn vào cuối tháng gây ảnh hưởng đến tính kịp thời của thong tin kế toán - Phạm vi áp dụng: Có thể áp dụng cho mọi loại hình doanh nghiệp. Theo phương pháp bình quân gia quyền sau mỗi lần nhập (bình quân liên hoàn) Sau mỗi lần nhập sản phẩm, hàng hóa, kế toán phải xác định lại giá trị thực của hàng tồn kho và giá đơn vị bình quân.
Giá đơn vị bình quân được tính theo công thức: Đơn giá nhập Trị giá hàng tồn kho sau lần nhập thứ i kho sau lần = Số lượng hàng hóa tồn kho sau lần nhập thứ i nhập thứ i - Ưu điểm: Khắc phục được những hạn chế của phương pháp trên - Khuyết điểm: Việc tính toán phức tạp, nhiều lần, tốn nhiều công sức. - Phạm vi áp dụng: Phương pháp này được áp dụng ở các doanh nghiệp có ít chủng loại hàng tồn kho, có lưu lượng nhập xuất ít. Phương pháp nhập trước – xuất trước: (FIFO / First in – First Out) Phương pháp này áp dụng dựa trên giả định là hàng nhập kho trước sẽ được xuất trước - Ưu điểm: Giúp kế toán có thể tính được ngay trị giá vốn hàng xuất kho từng lần xuất hàng, do vậy đảm bảo cung cấp số liệu kịp thời cho kế toán ghi chép các khâu tiếp theo cũng như cho quản lý.