CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP.1 Khái quát chung về doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.1 Một số khái niệm cơ bản. - Doanh thu: là lợi ích kinh tế thu được làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp ngoại trừ phần đóng góp thêm của các cổ đông. Doanh thu được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh, khi chắc chắn thu được lợi ích kinh tế, được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản được quyền nhận, không phân biệt đã thu tiền hay sẽ thu được tiền. Trong đó: + Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: là tổng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được tiền, hoặc sẽ thu được tiền từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như: bán sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu tư, cung cấp dịch vụ cho khách hàng, bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có).
+ Doanh thu hoạt động tài chính: là khoản thu nhập liên quan đến hoạt động tài chính bao gồm doanh thu, tiền lãi, chênh lệch tỉ giá hối đoái trong quan hệ thanh toán, thu từ chiết khấu thanh toán được hưởng, thu từ bán hàng trả chậm trả góp,… - Thu nhập khác: là giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được ngoài sản xuất kinh doanh thông thường như thu từ thanh lý, nhượng bán TSCĐ, số tiền doanh nghiệp thu được do khách hàng vi phạm hợp đồng kinh tế, thu từ nhận tài trợ viện trợ,… - Chi phí: là phí tổn tài nguyên, vật lực gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. Chi phí hoạt động được tính vào kết quả kinh doanh, được tài trợ bằng nguồn vốn kinh doanh và được bù đắp bằng thu nhập tạo ra trong kỳ. Trong đó: + Giá vốn hàng bán: là trị giá vốn của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp đối với doanh nghiệp xây lắp; các khoản chi phí xăng xe, lệ phí, hao mòn,…đối với doanh nghiệp vận tải trong kỳ. Giá vốn hàng bán còn là các chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản đầu tư Sinh viên Vũ Thị Ngọc Loan – Lớp QT1505K 3 Trường Đại học Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp như: chi phí khấu hao, chi phí sửa chữa, chi phí cho thuê bất động sản đầu tư theo phương thức cho thuê hoạt động (trường hợp phát sinh không lớn), chi phí nhượng bán, thanh lý bất động sản đầu tư,… Giá vốn hàng bán chiếm tỷ trọng lớn trong các khoản chi phí ở doanh nghiệp.
+ Chi phí bán hàng: là toàn bộ các khoản chi phí có liên quan đến việc tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa của doanh nghiệp bao gồm chi phí nhân viên bán hàng; chi phí khấu hao TSCĐ; chi phí vật liệu phục vụ bán hàng; chi phí bảo quản, đóng gói, vận chuyển; chi phí chào hàng, giới thiệu, quảng cáo; chi phí hoa hồng đại lý; chi phí bảo hành sản phẩm, hàng hóa; chi phí khác bằng tiền phục vụ công tác bán hàng. + Chi phí quản lý doanh nghiệp: là các chi phí quản lý chung của doanh nghiệp gồm chi phí về nhân viên bộ phận quản lý doanh nghiệp; chi phí vật liệu văn phòng, công cụ lao động, khấu hao TSCĐ dùng cho quản lý doanh nghiệp; thuế đất, thuế môn bài; các khoản lập dự phòng phải thu khó đòi; dịch vụ mua ngoài. + Chi phí hoạt động tài chính: là các khoản chi phí, các khoản lỗ liên quan đến hoạt động đầu tư tài chính bao gồm chi trả tiền lãi đi vay; lỗ từ bán chứng khoán; lỗ từ hoạt động góp vốn liên doanh; chênh lệch lỗ tỉ giá hối đoái; chi chiết khấu thanh toán cho người mua; tiền lãi do mua hàng theo hình thức trả chậm, trả góp. + Chi phí khác: là các chi phí khác phát sinh liên quan đến hoạt động về vốn bao gồm giá trị còn lại của TSCĐ khi nhượng bán, thanh lý; chênh lệch giảm do đánh giá lại TSCĐ; chi phí cho tài trợ, viện trợ, biếu tặng; số tiền doanh nghiệp bị phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế.
- Kết quả hoạt động kinh doanh: là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí hoạt động tài chính và các chi phí khác. Bao gồm: + Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh: là số chệnh lệch giữa doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ; doanh thu hoạt động tài chính và giá vốn hàng bán; chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và chi phí tài chính. + Lợi nhuận khác: là số chênh lệch giữa thu nhập khác và chi phí khác. Sinh viên Vũ Thị Ngọc Loan – Lớp QT1505K 4 Trường Đại học Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp 1.2 Phân loại hoạt động trong doanh nghiệp.
Phân loại hoạt động trong doanh nghiệp là cơ sở để xác định kết quả kinh doanh. Hoạt động trong doanh nghiệp có thể được phân loại như sau: - Căn cứ vào cách thức phản ánh của Kế toán tài chính, các hoạt động trong doanh nghiệp được chia thành: + Hoạt động sản xuất kinh doanh: là những hoạt động thuộc các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ hay thương mại có liên quan đến tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Đây là hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp. + Hoạt động tài chính: là hoạt động đầu tư vốn vào một doanh nghiệp khác, một lĩnh vực khác với mục đích sinh lời của đồng vốn đầu tư.
(Ví dụ như đầu tư vào thị trường chứng khoán, đầu tư vào công ty con, công ty liên kết,…) + Hoạt động khác: là những hoạt động xảy ra ngoài dự kiến của doanh nghiệp, những hoạt động ngoài hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động tài chính. (Ví dụ như thanh lý, nhượng bán TSCĐ, thu nợ không chủ, biếu tặng, viện trợ,…) Ý nghĩa: Trên cơ sở phân tích này, kế toán tiền hành chi tiết cho từng hoạt động, xác định doanh thu, chi phí của các hoạt động để xác định được kết quả, hiệu quả của từng hoạt động trong doanh nghiệp. - Căn cứ vào mối quan hệ với Báo cáo kết quả kinh doanh, các hoạt động trong doanh nghiệp được chia thành: + Hoạt động kinh doanh: gồm hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động tài chính. + Hoạt động khác.
Ý nghĩa: Cách phân loại này giúp cho doanh nghiệp lựa chọn và thu thập được các thông tin có liên quan đến các chỉ tiêu trong Báo cáo kết quả kinh doanh, từ đó xác định được doanh thu, chi phí và lợi nhuận của từng hoạt động, xác định được lợi nhuận trước thuế, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp và lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp. Sinh viên Vũ Thị Ngọc Loan – Lớp QT1505K 5 Trường Đại học Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp 1.3 Cách thức xác định các chỉ tiêu liên quan đến kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.1 Kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh: DT thuần từ HĐ tiêu thụ SP, Các khoản giảm trừ = DTBH và CCDC - HH, DV DT Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh được thể hiện qua chỉ tiêu lãi (lỗ) từ hoạt động sản xuất kinh doanh. Lãi (lỗ) từ DT thuần từ HĐ Giá vốn Chi phí Chi phí hoạt động = tiêu thụ SP, HH, - - - hàng bán bán hàng QLDN SXKD DV 1.2 Kết quả của hoạt động tài chính: Kết quả của hoạt động tài chính được thể hiện qua chỉ tiêu lãi (lỗ) từ hoạt động tài chính. Lãi (lỗ) từ HĐTC = Doanh thu thuần HĐTC - Chi phí HĐTC 1.3 Kết quả của hoạt động khác: Kết quả của hoạt động khác được phản ánh qua chỉ tiêu lãi (lỗ) từ hoạt động khác.
Nếu phản ánh trên Báo cáo kết quả kinh doanh, chỉ tiêu này không loại trừ chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp; nếu phản ánh vào tài khoản kế toán sử dụng, khi xác định lãi (lỗ) từ hoạt động khác đã loại trừ chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Lãi (lỗ) từ HĐ Thu nhập thuần Chi phí Chi phí thuế = - - khác khác khác TNDN 1.2 Tổ chức kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.1 Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Nguyên tắc kế toán doanh thu: - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu được tiền, hoặc sẽ thu được tiền từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu tư, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán. - Trường hợp doanh nghiệp có doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ bằng ngoại tệ thì phải quy đổi ngoại tệ ra Đồng Việt Nam hoặc đơn vị tiền tệ chính Sinh viên Vũ Thị Ngọc Loan – Lớp QT1505K 6 Trường Đại học Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp thức sử dụng trong kế toán theo tỷ giá giao dịch thực tế phát sinh hoặc tỉ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ kinh tế. - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ thuần mà doanh nghiệp thực hiện được trong kỳ kế toán có thể thấp hơn doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ ghi nhận ban đầu.
- Đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế GTGT tình theo phương pháp khấu trừ, doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là giá bán chưa có thuế GTGT. - Đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT, hoặc thuộc đối tượng đối tượng chịu thuế GTGT tình theo phương pháp trực tiếp thì doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá thanh toán (bao gồm cả thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu). - Những doanh nghiệp nhận gia công vật tư, hàng hóa thì chỉ phản ánh vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ số tiền gia công thực tế được hưởng, không bao gồm giá trị vật tư, hàng hóa nhận gia công. - Đối với hàng hóa nhận bán đại lý, ký gửi theo phương thức bán đúng giá hưởng hoa hồng thì hạch toán vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ phần hoa hồng mà doanh nghiệp được hưởng.