CHƯƠNG 1 : NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Sự cần thiết của việc tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp 1. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây lắp Sản xuất xây lắp là loại sản xuất công nghiệp đặc biệt theo đơn đặt hàng, sản phẩm xây lắp mang tính đơn chiếc. Mỗi sản phẩm xây lắp đều có yêu cầu riêng về thiết kế, mĩ thuật, kết cấu và được xác định cụ thể trên từng thiết kế dự toán, do đó các doanh nghiệp xây lắp không thể tiến hành sản xuất hàng loạt mà phải sản xuất từng sản phẩm theo đơn đặt hàng thông qua việc kí kết các hợp đồng xây dựng.
Chi phí, doanh thu được tính cho từng sản phẩm riêng biệt. Địa điểm sản xuất không cố định, sản phẩm xây lắp mang tính chất cố định gắn liền với địa điểm xây dựng. Trong xây dựng, địa điểm xây dựng luôn thay đổi theo địa điểm đặt sản phẩm, mỗi công trình được tiến hành ở một địa điểm khác nhau nên tại các doanh nghiệp xây lắp thường phát sinh nhiều chi phí để di chuyển lực lượng thi công, chi phí xây dựng công trình tạm phục vụ thi công. Sản phẩm xây lắp được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tư ( giá dự thầu).
Giá dự toán trong chỉ định thầu hoặc giá dự thầu trong đấu thầu là giá bán của sản phẩm xây lắp. Với đặc điểm này doanh nghiệp có thể xác định trước người mua, giá cả, khi tiêu thụ sản phẩm xây lắp chỉ cần qua thủ tục bàn giao trên cơ sở kiểm nhận khối lượng, chất lượng công việc theo đúng thiết kế dự toán đã quy định. Chu kì sản xuất sản phẩm xây lắp thường dài. Sản phẩm xây lắp là TSCĐ thường có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, việc thi công công trình còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố tự nhiên nên thời gian sản xuất chúng thường dài.
Sản phẩm xây lắp có giá trị lớn, thời gian sử dụng lâu dài. Đặc điểm này đòi hỏi việc tổ chức quản lý hoạt động xây lắp phải chặt chẽ, đảm bảo chất lượng công trình theo đúng thiết kế đã xây dựng. Mặt khác vì thời gian sử dụng công trình lâu dài nên sau khi hoàn thành bàn giao công trình, doanh nghiệp xây lắp phải có trách nhiệm bảo hành công trình trong một khoảng thời gian nhất định. Sinh viên Đặng Thị Ngát Lớp K17KTB Khóa luận tốt nghiệp 4 Học Viện Ngân Hàng 1.
Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp Doanh nghiệp nắm được các khoản chi phí thực tế cho công trình, từng hạng mục công trình để phân tích đảm bảo yêu cầu chủ yếu sau: - Xác định khối lượng kinh tế tập hợp chi phí sản xuất, đối tượng và phương pháp tính giá thành khoa học hợp lý. - Tổ chức tập hợp chi phí và phân bổ từng loại chi phí sản xuất theo đúng đối tượng được xác định bằng phương pháp đã chọn. Đồng thời phải cung cấp kịp thời những thông tin, số liệu tổng hợp về các khoản mục chi phí và yếu tố quy định dở dang cuối kì. - Vận dụng phương pháp tính giá thành thích hợp tính toán giá thành sản phẩm xây lắp theo đúng khoản mục quy định và kỳ tính giá thành đã xác định.
- Định kỳ phải cung cấp báo cáo về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm cho các nhà quản lý doanh nghiệp tiến hành phân tích tình hình thực hiện định mức chi phí, dự toán chi phí, thực hiện kịp thời khả năng tiết kiệm chi phí sản xuất và hạ giá thành sản phẩm. Vai trò và nhiệm vụ kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Vai trò Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là các chỉ tiêu quan trọng trong hệ thống các chỉ tiêu kinh tế phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với doanh thu, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, có vai trò quan trọng trong việc đưa ra quyết định của các nhà quản trị doanh nghiệp. Tổ chức kế toán chi phí, tính giá thành sản phẩm một cách khoa học, hợp lý và đúng đắn có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí phát sinh ở doanh nghiệp, ở từng bộ phận, từng đối tượng góp phần tăng cường quản lý tài sản, vật tư lao động, tiền vốn một cách tiết kiệm, có hiệu quả, tạo cho doanh nghiệp một ưu thế cạnh tranh.
Nhiệm vụ Để thực hiện các mục tiêu tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, xây dựng giá thầu hợp lý kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm phải có nhiệm vụ chủ yếu sau: Sinh viên Đặng Thị Ngát Lớp K17KTB Khóa luận tốt nghiệp 5 Học Viện Ngân Hàng - Xác định đúng đối tượng hạch toán chi phí, đối tượng tính giá thành là các công trình, hạng mục công trình, các giai đoạn công việc hoàn thành … từ đó xác định phương pháp hạch toán chi phí và phương pháp tính giá thành sản phẩm thích hợp. - Tổ chức tập hợp chi phí và phân bổ chi phí theo đúng đối tượng, cung cấp kịp thời các thông tin, số liệu tổng hợp về các khoản mục chi phí sản xuất và các yếu tố chi phí quy định, xác định đúng đắn chi phí phân bổ cho các sản phẩm dở dang cuối kỳ. - Ghi chép tính toán phản ánh đầy đủ chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm của hoạt động xây lắp, xác định hiệu quả từng phần và toàn bộ hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Định kỳ cung cấp báo cáo về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm cho lãnh đạo doanh nghiệp, tiến hành phân tích các định mức chi phí, dự toán, tình hình thực hiện kế hoạch giá thành và kế hoạch hạ giá thành sản phẩm, phát hiện kịp thời những yếu tố làm tăng chi phí sản xuất để có những biện pháp khắc phục.
Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất 1. Khái niệm Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp là toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp xây lắp đã chi ra để tiến hành hoạt động kinh doanh trong thời kì nhất định được biểu hiện bằng tiền. Giá trị của sản phẩm xây lắp được biểu hiện : GXL= C + V + m Trong đó : GXL: Giá trị sản phẩm xây lắp C : Toàn bộ giá trị tư liệu sản xuất tiêu hao trong quá trình tạo ra sảnphẩm xây lắp V : Chi phí tiền lương, tiền công phải trả cho người lao động m : Giá trị mới do lao động sống tạo ra trong quá trình tạo ra sản phẩm xây lắp Về mặt lượng chi phí sản xuất phụ thuộc vào hai yếu tố: - Khối lượng lao động và tư liệu sản xuất đã bỏ ra trong quá trình xây lắp ở một thời kì nhất định Sinh viên Đặng Thị Ngát Lớp K17KTB Khóa luận tốt nghiệp 6 Học Viện Ngân Hàng - Giá tư liệu sản xuất đã tiêu hao trong quá trình sản xuất và tiền lương của một đơn vị lao động đã hao phí 1.
Phân loại chi phí sản xuất Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí : Căn cứ vào tính chất và nội dung kinh tế của các loại chi phí, toàn bộ chi phí sản xuất của doanh nghiệp xây lắp được phân chia thành các yếu tố sau: Chi phí nguyên vật liệu: bao gồm toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, vật liệu thiết bị xây dựng cơ bản mà doanh nghiệp đã sử dụng cho hoạt động xây lắp trong kỳ ví dụ như cát, đá , sỏi… Chi phí nhân công : là toàn bộ số tiền công (lương), thưởng, phụ cấp và các khoản trích theo lương theo quy định của công nhân lao động trực tiếp sản xuất, công nhân điều khiển xe, máy thi công và nhân viên quản lý ở các tổ, đội, công trường xây dựng. Chi phí khấu hao TSCĐ : là toàn bộ số tiền trích khấu hao tài sản cố định (máy móc thiết bị thi công, thiết bị phục vụ quản lý ) sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây lắp trong kỳ. Chi phí dịch vụ mua ngoài : bao gồm các khoản phải trả cho các loại dịch mua từ bên ngoài, thuê ngoài phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây lắp ( như chi điện, nước, điện thoại ). Chi phí bằng tiền khác : bao gồm toàn bộ chi phí bằng tiền phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh ngoài các yếu tố trên.
Phân loại chi phí sản xuất theo tiêu thức này có tác dụng là cho phép xác định rõ cơ cấu, tỷ trọng từng yếu tố chi phí, là cơ sở để phân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất, làm cơ sở cho việc dự trù hay xây dựng kế hoạch cung ứng vật tư, tiền vốn, huy động sử dụng lao động. Phân loại chi phí theo mục đích công dụng Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành các khoản mục sau: Sinh viên Đặng Thị Ngát Lớp K17KTB Khóa luận tốt nghiệp 7 Học Viện Ngân Hàng Chi phí NVL trực tiếp : bao gồm giá trị thực tế của vật liệu chính, vật liệu phụ, các cấu kiện hoặc các bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành lên thực thể sản phẩm xây lắp hoặc giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lượng xây lắp. Chi phí nhân công trực tiếp : là toàn bộ chi phí về tiền lương (tiền công), các khoản phụ cấp có tính chất thường xuyên (phụ cấp lưu động, phụ cấp trách nhiệm) của công nhân trực tiếp sản xuất thuộc doanh nghiệp và số tiền trả cho người lao động trực tiếp thuê ngoài. Chi phí sử dụng máy thi công: là toàn bộ các chi phí sử dụng xe, máy thi công phục vụ cho sản xuất xây lắp như chi phí tiền lương của công nhân điều khiển và phục vụ máy thi công, chi phí khấu hao máy thi công, chi phí sửa chữa máy thi công… khoản mục này không bao gồm các khoản trích theo lương của công nhân điều khiển và phục vụ máy.