CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Sự cần thiết phải tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm ở doanh nghiệp xây lắp 1. Đặc điểm của ngành xây dựng cơ bản ảnh hưởng đến công tác tổ chức kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm ở doanh nghiệp xây lắp Sản phẩm và quá trình tạo ra sản phẩm xây dựng có những đặc thù riêng chi phối nhiều đến công tác hạch toán kế toán của mỗi doanh nghiệp trong ngành, đặc biệt là trong hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Cụ thể là: - Sản phẩm xây lắp là công trình, hạng mục công trình, vật kiến trúc.
có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, thời gian xây dựng dài. Vì vậy doanh nghiệp nhất thiết phải lập dự toán bao gồm cả dự toán thiết kế và dự toán thi công. Trong quá trình thực hiện phải đối chiếu với dự toán. - Sản phẩm xây lắp tại nơi cố định sản xuất, các điều kiện sản xuất: vật liệu, lao động, xe, máy thi công phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm công trình.
Đặc điểm này khiến cho công tác quản lý, sử dụng gặp nhiều khó khăn, việc hạch toán vật tư, tài sản, tiền vốn phức tạp. - Sản phẩm xây lắp được thực hiện theo đơn đặt hàng do đó thường được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá cả thảo luận với chủ đầu tư trước, vì vậy tính chất hàng hóa của sản phẩm thể hiện không rõ. - Quá trình từ khi khời công đến khi công trình hoàn thành, bàn giao, đưa vào sử dụng thường dài, phụ thuộc vào quy mô, tính chất phức tạp về kỹ thuật thi công của từng công trình. Quá trình thi công được chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn gồm nhiều công việc khác nhau mà việc thực hiện chủ yếu ở ngoài trời do vậy chịu ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên, khách quan, từ đó ảnh hưởng đến việc quản lý tài sản, vật tư máy móc thiết bị dễ bị hư hỏng và ảnh hưởng đến tiến độ thi công.
Do đó công trình xây lắp luôn cần quản lý chặt chẽ, giám sát thường xuyên, đôn đốc kịp thời để đảm bảo đúng tiến độ. Hiện nay các doanh nghiệp xây lắp ở nước ta thường tổ chức theo phương thức khoán gọn công trình, hạng mục công trình, khối lượng hoặc công việc cho các đơn Đinh Thị Thúy Nga KTDNE – K12 Khóa luận tốt nghiệp 4 Học Viện Ngân Hàng vị trong nội bộ doanh nghiệp.Trong giá khoán gọn không chỉ có tiền lương mà còn có đủ các chi phí về vật liệu, công cụ dụng cụ thi công, chi phí chung cho các bộ phận nhận khoán. Yêu cầu của công tác quản lý, kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm ở doanh nghiệp xây lắp Trong các doanh nghiệp xây lắp để đảm bảo mỗi công trình, khối lượng công việc hoàn thành phải mang lại một mức lãi tối thiểu thì yêu cầu đặt ra với công tác quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp là phải: - Phân loại chi phí theo từng tiêu thức hợp lý như phân loại theo yếu tố chi phí kết hợp với phân loại theo khoản mục trong giá thành để nắm được nguyên nhân tăng giảm của từng yếu tố trong các khoản mục để có kế hoạch điều chỉnh. - Mỗi công trình đều phải lập dự toán chi tiết theo từng khoản mục, từng yếu tố chi phí, theo từng loại vật tư tài sản.
- Thường xuyên đối chiếu chi phí thực tế với dự toán để tìm nguyên nhân vượt chi so với dự toán và có hướng khắc phục. Vai trò, nhiệm vụ công tác quản lý, kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm ở doanh nghiệp xây lắp 1. Vai trò Tổ chức kế toán CPSX chính xác, hợp lý và tính đúng, tính đủ giá thành công trình xây lắp có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí, giá thành xây dựng. Trong việc kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của chi phí phát sinh ở doanh nghiệp nói chung và ở các tổ đội xây dựng nói riêng, tính đúng, tính đủ giá thành sản phẩm là tiền đề để xác định kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tránh tình trạng lãi giả, lỗ thật.
Kế toán CPSX và tính giá thành sản phẩm xây lắp là không thể thiếu được đối với doanh nghiệp xây lắp khi thực hiện chế độ kế toán, hơn nữa nó còn có ý nghĩa to lớn và chi phối chất lượng công tác kế toán trong toàn doanh nghiệp. Nhiệm vụ Trước những yêu cầu đó, nhiệm vụ chủ yếu đặt ra cho công tác kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm xây lắp là: - Phải phản ánh đầy đủ, chính xác kịp thời toàn bộ chi phí thực tế phát sinh. - Kiểm tra tình hình thực hiện các định mức chi phí vật tư, lao động, sử dụng máy thi công và các dự toán chi phí khác. Phát hiện kịp thời các khoản chênh lệch so với Đinh Thị Thúy Nga KTDNE – K12 Khóa luận tốt nghiệp 5 Học Viện Ngân Hàng định mức, các khoản chi phí khác ngoài kế hoạch, các khoản thiệt hại, mất mát, hư hỏng…trong sản xuất để có những biện pháp ngăn chặn kịp thời.
- Tính toán chính xác và kịp thời giá thành cuả sản phẩm xây lắp các sản phẩm và lao vụ hoàn thành của doanh nghiệp. - Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch hạ giá thành của doanh nghiệp theo từng công trình, hạng mục công trình, vạch ra khả năng và các biện pháp hạ giá thành một cách hợp lý và hiệu quả. - Xác định đúng đắn và bàn giao thanh toán kịp thời khối lượng sản phẩm xây lắp đã hoàn thành. Định kỳ kiểm kê đánh giá khối lượng thi công dở dang theo nguyên tắc quy định.
- Đánh giá đúng đắn kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của từng công trình, hạng mục công trình, từng bộ phận thi công, tổ, đội sản xuất. Trong từng thời kỳ nhất định phải kịp thời lập các báo cáo về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp, cung cấp chính xác kịp thời các thông tin hữu dụng về chi phí sản xuất và giá thành phục vụ yêu cầu quản lý của lãnh đạo doanh nghiệp. Những vấn đề chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp 1. Chi phí sản xuất 1.
Khái niệm Bất kỳ doanh nghiệp dù lớn hay nhỏ, muốn tiến hành sản xuất kinh doanh cũng cần phải bỏ ra những chi phí nhất định. Những chi phí này là điều kiện vật chất tiền đề, bắt buộc để các kế hoạch, dự án xây dựng trở thành hiện thực. Trong quá trình sản xuất mở rộng thì giai đoạn sản xuất là giai đoạn quan trọng nhất – nơi đó luôn diễn ra quá trình biến đổi của cải, vật chất, sức lao động (là những yếu tố đầu vào), để tạo ra các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ (là những yếu tố đầu ra). Trong điều kiện tồn tại quan hệ hàng hóa – tiền tệ thì các chi phí bỏ ra cho hoạt động sản xuất kinh doanh đều được biểu hiện dưới hình thái giá trị (tiền tệ).
Hiểu một cách chung nhất, chi phí sản xuất là toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà các doanh nghiệp phải bỏ ra để tiến hành hoạt động sản xuất trong một thời kỳ nhất định. Xét ở một phạm vi hẹp, CPSX trong doanh nghiệp xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa cùng các chi phí khác mà doanh nghiệp phải bỏ ra để tiến hành sản xuất trong một thời kỳ nhất định. Đinh Thị Thúy Nga KTDNE – K12 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học Viện Ngân Hàng 1. Phân loại chi phí sản xuất Phân loại là việc chia chi phí sản xuất của doanh nghiệp xây lắp ra thành từng nhóm có những đặc trưng riêng và theo tiêu thức phù hợp.
Doanh nghiệp xây lắp có thể sử dụng một hoặc kết hợp nhiều tiêu thức phân loại chi phí sau đây: a) Phân loại chi phí theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm Theo tiêu thức này thì CPSX được chia thành 4 loại: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm giá trị thực tế của nguyên vật liệu, vật liệu chính, vật liệu phụ, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành thực tế sản phẩm xây lắp, giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lượng xây lắp (không kể vật liệu cho máy móc thi công và hoạt động sản xuất chung). - Chi phí nhân công trực tiếp: gồm toàn bộ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương trả cho công nhân trực tiếp xây lắp công trình, không bao gồm các khoản trích theo lương như KPCĐ, BHXH, BHYT, BHTN. của công nhân trực tiếp xây lắp. - Chi phí sử dụng máy thi công: bao gồm chi phí cho các máy thi công nhằm thực hiện khối lượng xây lắp bằng máy.
Chi phí sử dụng máy thi công gồm chi phí thường xuyên và chi phí tạm thời. - Chi phí sản xuất chung: là chi phí quản lý phục vụ sản xuất ở các đội, công trường xây dựng bao gồm: lương nhân viên quản lý đội, công trường, các khoản trích theo lương theo tỷ lệ quy định của Nhà nước trên tiền lương của công nhân trực tiếp xây lắp, điều khiển xe, máy thi công, khấu hao TSCĐ dùng chung cho hoạt động của đội và những chi phí khác liên quan đến hoạt động của đội. Ý nghĩa: theo cách phân loại này, mỗi loại chi phí thể hiện những mặt khác nhau của CPSX, thể hiện nơi phát sinh chi phí, đối tượng gánh chịu chi phí làm cơ sở cho việc tính giá thành sản phẩm xây lắp theo khoản mục, phân tích tình hình thực hiện kế hoạch giá thành. b) Phân loại chi phí theo yếu tố chi phí Theo tiêu thức này thì chi phí của doanh nghiệp xây lắp được chia ra làm 3 yếu tố cơ bản: - Chi phí của yếu tố đối tượng lao động - Chi phí của yếu tố tư liệu lao động - Chi phí của yếu tố sức lao động Đinh Thị Thúy Nga KTDNE – K12 Khóa luận tốt nghiệp 7 Học Viện Ngân Hàng Ba yếu tố cơ bản nêu trên được chi tiết thành 7 yếu tố cụ thể sau đây: Yếu tố nguyên liệu, vật liệu, công cụ dụng cụ bao gồm: nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế.