CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN XUẤT TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Lý luận chung về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất 1. Khái niệm và bản chất của chi phí sản xuất Hoạt động sản xuất kinh doanh tồn tại dưới bất cứ hình thức nào cũng là quá trình tiêu hao các yếu tố: Tư liệu lao động, đối tượng lao động và mức lao động.
Đó chính là các yếu tố đầu vào của hoạt đông kinh doanh. Đầu vào NVL, nhân Sản Đưa ra công, máy móc , thiết bị xuất sản phẩm Sơ đồ 1.1: Bản chất của chi phí sản xuất Biểu hiện của việc sử dụng các yếu tố đầu vào là các khoản chi phí mà nhà sản xuất phải bỏ ra như: Chi phí nguyên vật liệu cho việc sử dụng nguyên vật liệu, chi phí tiền lương cho việc sử dụng nhân công, chi phí khấu hao cho việc sử dụng máy móc thiết bị,… Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải khai thác các nguồn lực về lao động, vật tư, tài sản, tiền vốn đủ để thực hiện việc sản xuất sản phẩm, cung cấp dịch vụ. Kết quả của quá trình này là doanh nghiệp hoàn thành sản phẩm, dịch vụ phục vụ nhu cầu sản xuất, tiêu dùng của xã hội. Để thực hiện quá trình đó, doanh nghiệp phải bỏ ra các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, hình thành chi phí sản xuất.
Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp bỏ ra phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh trong một thời kì nhất định, có thể là tháng, quý hoặc năm tùy vào cách tính của từng doanh nghiệp. Như vậy, chi phí sản xuất bao gồm hai thành phần: Chi phí về lao động sống: Là những chi phí liên quan đến việc sử dụng yếu tố lao động như chi phí về lương, các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN). Chi phí về lao động vật hóa: Là các chi phí liên quan đến quá trình sử dụng tư liệu lao động, đối tượng lao động như chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí NVL. SV: Bạch Thị Thu Hường Lớp: KTDNH-K12 Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viện Ngân hàng Thực chất chi phí sản xuất là sự chuyển dịch vốn- chuyển dịch giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá thành (sản phẩm, lao vụ, dịch vụ,.
Bất kì doanh nghiệp nào dù lớn hay nhỏ, dù hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực nào thì quá trình sản xuất kinh doanh cần có sự đóng góp của đủ ba yếu tố cơ bản: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Các yếu tố về tư liệu lao động, đối tượng lao động (chi phí lao động vật hóa) qua sự tác động của sức lao động (chi phí về lao động sống) sẽ biến đổi hính thành nên sản phẩm, dịch vụ phục vụ nhu cầu tiêu dùng, sản xuất của xã hội tương ứng với các yếu tố hình thành nên các khoản chi phí. Phân loại chi phí sản xuất CPSX trong doanh nghiệp bao gồm rất nhiều loại, nhiều khoản khác nhau về nội dung kinh tế, tính chất, công dụng, vai trò, vị trí trong quá trình sản xuất. Để thuận lợi cho công tác quản lý và hạch toán kế toán, cần phải phân loại CPSX.
Phân loại CPSX là việc sắp xếp các khoản mục CPSX thành từng nhóm, từng loại theo những đặc trưng, yêu cầu nhất định. Trên thực tế có rất nhiều cách phân loại phù hợp với yêu cầu của những người sử dụng thông tin trong doanh nghiệp. Xuất phát từ những yêu cầu, mục tiêu, chức năng,. CPSX được chia thành nhiều loại theo những tiêu thức khác nhau: Phân loại theo yếu tố chi phí Căn cứ vào nội dung, tính chất kinh tế ban đầu của chi phí sản xuất để sắp xếp các chi phí phát sinh có cùng nội dung tính chất kinh tế ban đầu và một yếu tố chi phí, không phân biệt công dụng kinh tế của chi phí đã phát sinh, chi phí sản xuất được phân chia thành các yếu tố chi phí cơ bản sau: Chi phí nguyên liệu, vật liệu: Bao gồm toàn bộ giá trị của các loại nguyên liệu, vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ xuất dùng cho sản xuất trong kỳ báo cáo (Loại trừ số nguyên vật liệu sử dụng không hết nhập kho và phế liệu thu hồi).
Yếu tố nhiên liệu, động lực sử dụng vào quá trình sản xuất kinh doanh trong kỳ (Loại trừ số nhiên liệu động lực sử dụng không hết nhập kho, phế liệu thu hồi). SV: Bạch Thị Thu Hường Lớp: KTDNH-K12 Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân hàng Yếu tố tiền lương và các khoản phụ cấp theo lương: Bao gồm toàn bộ tiền lương và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương phải trả cho cán bộ công nhân viên. Yếu tố BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN: Phản ảnh các khoản BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN trích theo tỷ lệ quy định trên các khoản tiền lương và phụ cấp theo lương phải trả cán bộ công nhân viên. Chi phí khấu hao TSCĐ: Bao gồm chi phí khấu hao toàn bộ tài sản cố định của doanh nghiệp dùng trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ.
Chi phí dịch vụ mua ngoài: Phản ánh số tiền mà doanh nghiệp phải trả cho các dịch mua từ bên ngoài phục vụ cho quá trình sản xuất của doanh nghiệp như: Điện, nước, điện thoại, vệ sinh và các dịch vụ khác. Chi phí khác bằng tiền: Bao gồm các chi phí sản xuất kinh doanh chưa được phản ánh ở các chỉ tiêu trên, đã chi bằng tiền trong kỳ báo cáo như: Chi phí tiếp khách, hội họp, thuế quảng cáo,… Việc phân loại theo yếu tố có tác dụng cho biết tỷ trọng của từng yếu tố chi phí để phân tích, đánh giá tình hình dự toán chi phí sản xuất. Đồng thời là căn cứ để lập báo cáo chi phí sản xuất theo yếu tố, cung cấp tài liệu tham khảo để lập dự toán CPSX, lập kế hoạch cung ứng vật tư, kế hoạch quỹ lương và kế hoạch về vốn lưu động cho kì sau. Ngoài ra còn cung cấp tài liệu để tính toán thu nhập quốc dân trong ngành sản xuất.
Phân loại theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm Căn cứ vào tiêu thức phân loại này, mỗi khoản mục chi phí bao gồm những chi phí sản xuất phát sinh có công dụng kinh tế không phân biệt nội dung kinh tế của chi phí đó. Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất công nghiệp chi phí sản xuất được chia thành ba khoản mục chi phí sau: Khoản mục chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Bao gồm chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ sử dụng trực tiếp cho hoạt động sản xuất sản phẩm. Những chi phí nguyên vật liệu sử dụng vào mục đích chung và vào những hoạt động ngoài sản xuất không được phản ánh vào khoản mục này. SV: Bạch Thị Thu Hường Lớp: KTDNH-K12 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân hàng Khoản mục chi phí nhân công trực tiếp: Nhân công trực tiếp là những người trực tiếp sản xuất, lao động của họ gắn với hoạt động sản xuất, sức lao động của họ được hao phí trực tiếp cho sản phẩm họ trực tiếp sản xuất ra.
Khả năng và kỹ năng của lao động trực tiếp sẽ ảnh hưởng đến số lượng và chi phí của sản phẩm. Chi phí nhân công trực tiếp được tính trực tiếp vào sản phẩm họ sản xuất ra bao gồm các khoản phải trả cho người lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm dịch vụ như: Lương các khoản phụ cấp lương, tiền ăn giữa ca và các khoản trích theo lương (BHYT, BHXH, KPCĐ, BHTN). Khoản mục chi phí sản xuất chung: Là những chi phí dùng cho hoạt động sản xuất chung ở phân xưởng, tổ, đội sản xuất. Chi phí sản xuất chung bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu dùng cho phân xưởng, chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí bảo dưỡng sửa chữa, chi phí quản lý tại phân xưởng, cách phân loại chi phí theo khoản mục giá thành làm cơ sở cho phân tích tình hình kế hoạch giá thành nhằm mục đích hạ giá thành sản phẩm và còn là cơ sở để kế toán tính toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo khoản mục chi phí làm tài liệu tham khảo để lập định mức chi phí sản xuất và lập giá thành sản phẩm cho kỳ sau.
Ngoài ra, khi tính chỉ tiêu giá thành toàn bộ (Hay giá thành đầy đủ) thì chỉ tiêu giá thành còn bao gồm khoản mục sau: Chi phí bán hàng: Bao gồm những chi phí liên quan đến hoạt động bán hàng như lương nhân viên bán hàng, nguyên vật liệu dùng cho bán hàng, khấu hao TSCĐ dùng cho bán hàng. Chi phí quản lý doanh nghiệp: Bao gồm những chi phí lao động đến hoạt động quản lý doanh nghiệp như lương nhân viện quản lý, nguyên vật liệu dùng cho quản lý, khấu hao TSCĐ dùng cho quản lý. Cách phân loại này có ý nghĩa rất lớn trong việc cung cấp số liệu để tính giá thành cho những sản phẩm hoàn thành, phục vụ cho yêu cầu quản lý CPSX theo định mức và giúp cho việc phân tích tình hình thực hiện kế hoạch giá thành được đảm bảo liên tục. Các các phân loại trên giúp cho các nhà quản trị doanh nghiệp xác định phương hướng, biện pháp tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm.
Để làm được điều đó thì phải phấn đấu giảm thấp các định mức tiêu hao NVL, lao động, cải tiến công nghệ, hợp lý sản xuất. Đối với các chi phí chung thì cần triệt để tiết kiệm, hạn chế, loại trừ những chi phí không cần thiết. SV: Bạch Thị Thu Hường Lớp: KTDNH-K12 Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Ngân hàng Phân loại theo phương pháp tập hợp chi phí sản xuất Theo cách phân loại này chi phí sản xuất được phân thành 2 loại: Chi phí trực tiếp: Là những chi phí có quan hệ trực tiếp với quá trình sản xuất ra một loại sản phẩm. Về mặt hạch toán có thể căn cứ vào số liệu chứng từ kế toán để ghi trực tiếp cho từng đối tượng chịu chi phí.