CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Cơ sở lý luận về kế toán chi phí sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất 1. Một số khái niệm cơ bản: - Khái niệm Chi phí:Chi phí là một khái niệm rất phổ biến, vì vậy có rất nhiều sách, tài liệu định nghĩa về chi phí. Sau đây xin nêu ra một số định nghĩa về chi phí như sau: Theo chuẩn mực kế toán 01 - chuẩn mực chung: “Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu”. (Trích trang 12 - 26 Chuẩn mực kế toán Việt Nam) Theo quan điểm của các trường đại học khối kinh tế: “Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành hoạt động sản xuất trong một thời kỳ nhất định”.
Thực chất chi phí là sự dịch chuyển vốn – dịch chuyển giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá. - Phân loại chi phí sản xuất: * Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích công dụng của chi phí (theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm) Căn cứ vào ý nghĩa của chi phí trong giá thành sản phẩm và để thuận tiện cho việc tính giá thành toàn bộ, chi phí được phân theo khoản mục bao gồm: SV: Lê Thị Thương 5 GVHD: PGS.TS Lê Thị Thanh Hải Luan van Khóa luận Tốt Nghiệp Trường Đại Học Thương Mại + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Bao gồm giá trị thực tế của nguyên liệu, vật liệu chính, phụ hoặc các bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành thực thể sản phẩm xây lắp (không kể vật liệu cho máy móc thi công và hoạt động sản xuất chung) + Chi phí nhân công trực tiếp: Gồm toàn bộ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương trả cho công nhân trực tiếp xây lắp + Chi phí sử dụng máy thi công: Bao gồm chi phí cho các máy thi công nhằm thực hiện khối lượng xây lắp bằng máy. Máy móc thi công là loại máy trực tiếp phục vụ xây lắp công trình. Đó là những máy móc chuyển động bằng động cơ hơi nước, diezen, xăng, điện… Chi phí sử dụng máy thi công gồm chi phí thường xuyên và chi phí tạm thời: + Chi phí thường xuyên: Cho hoạt động của máy thi công gồm lương chính, phụ của công nhân điều khiển phục vụ máy thi công.
Chi phí nguyên liệu, vật liệu, công cụ dụng cụ, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài (sửa chữa nhỏ, điện nước, bảo hiểm xe, máy…) và các chi phí khác bằng tiền. + Chi phí tạm thời: Chi phí sữa chữa lớn máy thi công (đại tu, trùng tu), chi phí công trình tạm thời cho máy thi công (lều, lán, bệ, đường ray chạy máy…). Chi phí tạm thời của máy có thể phát sinh trước (hạch toán trên TK 142, 242) sau đó phân bổ dần vào TK 623. Hoặc phát sinh sau nhưng phải tính trước vào chi phí sử dụng may thi công trong kỳ (do liên quan đến việc sử dụng máy thi công trong kỳ).
Trường hợp này phải tiến hành trích trước chi phí (hạch toán trên TK 335) + Chi phí sản xuất chung: Phản ánh chi phí sản xuất của đội, công trường xâydựng bao gồm: tiền lương phải trả cho nhân viên quản lý đội, công trường, các khoản trích BHXH, BHYT, BHTN,KPCĐ theo tỷ lệ quy định trên tiền lương của công nhân trực tiếp xây lắp, công nhân điều khiển xe, máy thi công và công nhân quản lý đội, khấu hao tài sản cố định dùng chung cho hoạt động của đội và những chi phí khác liên quan đến hoạt động của đội. * Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí (yếu tố chi phí): SV: Lê Thị Thương 6 GVHD: PGS.TS Lê Thị Thanh Hải Luan van Khóa luận Tốt Nghiệp Trường Đại Học Thương Mại Theo quy định hiện hành toàn bộ chi phí sản xuất xây lắp được chia thành các yếu tố: + Chi phí nguyên vật liệu: Gồm toàn bộ giá trị nguyên vật liệu chính, vật liệu, phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ, nhiên liệu động lực… sử dụng vào quá trình sản xuất xây lắp + Chi phí nhân công: Gồm tiền lương (tiền công), các khoản phụ cấp theo lương phải trả cho công nhân viên chức, chi phí BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ trích theo tỷ lệ quy định trên tổng số tiền lương và phụ cấp trả cho cán bộ công nhân viên + Chí phí khấu hao TSCĐ: Tổng số khấu hao TSCĐ phải trích trong kỳ của tất cả TSCĐ sử dụng trong sản xuất xây lắp + Chi phí dịch vụ mua ngoài: Toàn bộ chi phí dịch vụ mua ngoài dùng cho sản xuất xây lắp + Chi phí bằng tiền khác: Toàn bộ chi phí khác bằng tiền chưa phản ánh vào các yếu tố trên dùng vào hoạt động sản xuất xây lắp Theo cách này doanh nghiệp xác định được kết cấu tỷ trọng của từng loại chi phí trong tổng chi phí sản xuất để lập thuyết minh báo cáo tài chính đồng thời phục vụ cho nhu cầu của công tác quản trị trong kinh doanh làm cơ sở để lập định mức dự toán cho kỳ sau. * Phân loại chi phí theo mối quan hệ với khối lượng sản phẩm hoàn thành: Theo cách này, chi phí được phân loại theo cách ứng xử của chi phí hay là xem xét sự biến động của chi phí khi mức hoạt động thay đổi. Chi phí được phân thành ba loại: + Biến phí: Là những khoản chi phí thay đổi về tổng số khi có sự thay đổi về mức độ hoạt động của doanh nghiệp nhưng xét trên khối lượng hoạt động thì biến phí thường có thể là hằng số đối với mọi mức hoạt động, thường bao gồm: chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí bao bì… + Định phí: Là những khoản chi phí cố định khi khối lượng công việc hoàn thành thay đổi, tuy nhiên nếu tính trên một đơn vị sản phẩm thì định phí lại biến đổi.
SV: Lê Thị Thương 7 GVHD: PGS.TS Lê Thị Thanh Hải Luan van Khóa luận Tốt Nghiệp Trường Đại Học Thương Mại Định phí thường bao gồm: chi phí khấu hao TSCĐ sử dụng chung, tiền lương nhân viên, cán bộ quản lý… + Chi phí hỗn hợp: Là loại chi phí mà bản thân nó bao gồm cả các yếu tố biến phí và định phí. Ở mức hoạt động căn bản, chi phí hốn hợp biểu hiện các đặc điểm của định phí, quá mức đó nó lại thể hiện đặc tính của biến phí. Cách phân loại trên giúp doanh nghiệp có cơ sở để lập kế hoạch, kiểm tra chi phí, xác định điểm hòa vốn, phân tích tình hình tiết kiệm chi phí, tìm ra phương hướng nâng cao chất lượng và giá thành sản phẩm. * Phân loại chi phí theo phương pháp quy nạp chi phí vào đối tương kế toán chi phí: Theo cách phân loại này chi phí sản xuất kinh doanh được chia thành hai loại:chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp + Chi phí trực tiếp: Là những chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng kế toán tập hợp chi phí, chúng có thể được quy nạp trực tiếp cho từng đối tượng chi phí.
Đây là những chi phí dễ nhận biết và hạch toán chính xác hầu hết chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp thuộc loại chi phí này + Chi phí gián tiếp: Là những chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp chi phí khác nhau nên không thể quy nạp trực tiếp cho từng đối tượng tập hợp chi phí được, mà phải tập hợp theo từng nơi phát sinh chi phí khi chúng phát sinh, sau đó quy nạp cho từng đối tượng theo phương pháp phân bổ chi phí cho từng đối tượng, doanh nghiệp cần chọn lựa tiêu thức phân bổ thích hợp. Chi phí sản xuất chung, chi phí sử dụng máy thi công thuộc loại này Cách phân loại này giúp doanh nghiệp nhìn nhận để lựa chon các phương pháp tập hợp chi phí cho phù hợp, lựa chon tiêu chuẩn phân bổ chi phí vào từng đối tượng phù hợp để tính giá thành hợp lý. Ngoài các cách phân loại trên, chi phí còn được phân loại theo nhiều cách khác phụ thuộc vào phương pháp tiếp cận và mục đích khác nhau. Yêu cầu quản lý, nhiệm vụ kế toán tính chi phí sản xuất sản phẩm Chi phí sản xuất sản phẩm là chỉ tiêu quan trọng trong hệ thống các chỉ tiêu kinh tế, phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với SV: Lê Thị Thương 8 GVHD: PGS.TS Lê Thị Thanh Hải Luan van Khóa luận Tốt Nghiệp Trường Đại Học Thương Mại doanh thu, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh.
Tổ chức kế toán chi phí sản xuất sản phẩm kế hoạch hợp lý, đúng đắn có ý nghĩa lớn trong công tác quản lý chi phí, giá thành sản phẩm. Do đó, để đáp ứng cấp thiết yêu cầu quản lý chi phí sản xuất, kế toán cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Cần nhận thức đúng đắn vị trí kế toán chi phí sản phẩm trong hệ thống kế toán doanh nghiệp, mối quan hệ với các bộ phận kế toán liên quan. - Xác định đúng đắn đối tượng kế toán chi phí sản xuất, lựa chọn phương pháp tập hợp chi phí sản xuất theo các phương án phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp; - Thực hiện tổ chức chứng từ, hạch toán ban đầu, hệ thống tài khoản, sổ kế toán phù hợp với nguyên tắc, chuẩn mực, chế độ kế toán, đảm bảo đáp ứng được yêu cầu thu nhận- xử lý-hệ thống hoá thông tin về chi phí. - Thường xuyên kiểm tra thông tin về kế toán chi phí sản phẩm của các bộ phận kế toán liên quan và bộ phận kế toán chi phí sản xuất sản phẩm - Tổ chức lập và phân tích các báo cáo về chi phí, cung cấp những thông tin cần thiết về chi phí sản phẩm giúp cho các nhà quản trị doanh nghiệp ra được các quyết định 1 cách nhanh chóng, phù hợp với quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.2 Nội dung nghiên cứu kế toán chi phí sản xuất 1.