CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ, DOANH THU VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm của ngành xây dựng cơ bản và sản phẩm xây lắp ảnh hưởng đến kế toán chi phí, doanh thu và xác định kết quả kinh doanh. Xây dựng cơ bản là nghành sản xuất vật chất đặc biệt, giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế, có chức năng tái tạo và trang bị tài sản cố định cho nền kinh tế quốc dân, góp phần quan trọng vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng và công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, nên xây dựng cơ bản có những đặc thù riêng về kinh tế, kĩ thuật thể hiện rõ nét nhất trong hoạt động xây lắp và sản phẩm của nó.1 Đặc điểm rõ nét của ngành xây dựng cơ bản - Hoạt động xây lắp được tiến hành ngoài trời nên chịu ảnh hưởng rất nhiều của các yếu tố tự nhiên: nắng, mưa, bão. nên ảnh hưởng nhiều đến chất lượng và tiến độ thi công công trình.
- Thời gian thi công thường dài nên vốn đầu tư dễ bị ứ đọng, dễ gặp rủi ro khi giá cả biến động làm ảnh hưởng đến dự toán và lợi nhuận của doanh nghiệp. - Việc thi công các công trình, hạng mục công trình thường được tổ chức phân tán không cùng địa điểm nên khó khăn cho việc quản lý.2 Đặc điểm rõ nét của sản phẩm xây lắp - Hoạt động sản xuất kinh doanh được thực hiện dựa trên cơ sở các hợp đồng đã ký với đơn vị chủ đầu tư sau khi trúng thầu hoặc được chỉ định thầu, nên tính chất hàng hóa của sản phẩm xây lắp không được thể hiện rõ do sản phẩm xây lắp được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tư (giá đấu thầu) Học viên: Cao Thị Hoan 4 Lớp: CH2010K19-C8 Luận văn thạc sĩ kinh tế - Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng, vật kiến trúc. có quy mô lớn, kết cấu phức tạp mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất sản phẩm xây lắp lâu dài và sản phẩm hoàn thành có giá trị sử dụng dài. Do đó, việc tổ chức quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp phải lập dự toán (dự toán thiết kế, dự toán thi công).
Quá trình sản xuất xây lắp phải so sánh với dự toán, lấy dự toán làm thước đo, đồng thời để giảm bớt rủi ro phải mua bảo hiểm cho công trình xây lắp - Sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất, còn các điều kiện sản xuất (máy móc, thiết bị thi công, người lao động.) phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm. Đặc điểm này làm cho công tác quản lý, sử dụng, hạch toán tài sản, vật tư rất phức tạp do ảnh hưởng của điều kiện thiên nhiên, thời tiết và dễ mất mát hư hỏng. Vì vậy, công tác kế toán vừa phải đáp ứng yêu cầu chung về chức năng, nhiệm vụ kế toán trong một doanh nghiệp sản xuất, vừa phải đảm bảo phù hợp với đặc thù của loại hình doanh nghiệp xây lắp. Từ đó, cung cấp thông tin cần thiết cho các đối tượng sử dụng thông tin và giúp các nhà quản trị doanh nghiệp ra quyết định đúng đắn.
Kế toán chi phí trong doanh nghiệp xây lắp 1.1 Khái niệm chi phí của hợp đồng xây dựng Chi phí của hợp đồng xây dựng trong chuẩn mực kế toán Việt Nam số 15 bao gồm: - Chi phí liên quan trực tiếp đến từng hợp đồng - Chi phí chung liên quan đến hoạt động của các hợp đồng và có thể phân bổ cho từng hợp đồng cụ thể - Các chi phí khác có thể thu hồi lại từ khách hàng theo các điều khoản của hợp đồng.1 Các chi phí liên quan trực tiếp đến từng hợp đồng Học viên: Cao Thị Hoan 5 Lớp: CH2010K19-C8 Luận văn thạc sĩ kinh tế Các chi phí liên quan trực tiếp đến hợp đồng xây dựng bao gồm: - Chi phí nhân công tại công trường bao gồm cả chi phí giám sát - Chi phí nguyên liệu, vật liệu bao gồm cả thiết bị công trình - Khấu hao máy móc thiết bị và các TSCĐ khác sử dụng để thực hiện hợp đồng - Chi phí vận chuyển, lắp đặt, tháo dỡ máy móc, thiết bị và nguyên liệu, vật liệu đến và đi khỏi công trình - Chi phí thiết kế và trợ giúp kỹ thuật liên quan trực tiếp đến hợp đồng - Chi phí dự tính để sữa chữa và bảo hành công trình - Các chi phí liên quan trực tiếp khác 1.2 Phân loại các chi phí trực tiếp liên quan đến hợp đồng xây dựng Thông thường chi phí trực tiếp được phân loại theo các tiêu thức sau: - Phân loại chi phí theo mục đích, công dụng - Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí. - Phân loại chi phí theo mối quan hệ với khối lượng sản phẩm lao vụ hoàn thành - Phân loại chi phí theo cách thức kết chuyển chi phí 1.3 Phương pháp kế toán tập hợp các chi phí trực tiếp liên quan đến hợp đồng xây dựng Phương pháp kế toán tập hợp chi phí sản xuất là phương pháp sử dụng để tập hợp và phân loại chi phí theo khoản mục chi phí trong giới hạn của mỗi đối tượng kế toán chi phí. Trong doanh nghiệp xây lắp, chủ yếu dùng các phương pháp tập hợp chi phí sau: - Phương pháp tập hợp trực tiếp: phương pháp này được tập hợp trực tiếp cho từng công trình, hạng mục công trình, cho từng hợp đồng. Tập hợp căn cứ vào chứng từ ban đầu để hạch toán trực tiếp cho công trình, hạng mục công trình, hợp đồng xây dựng đó.
Học viên: Cao Thị Hoan 6 Lớp: CH2010K19-C8 Luận văn thạc sĩ kinh tế Phương pháp này đảm bảo độ chính xác cao, doanh nghiệp cần sử dụng tối đa phương pháp này trong điều kiện cho phép. - Phương pháp phân bổ gián tiếp: áp dụng cho một loại chi phí sản xuất liên quan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất, không tập hợp trực tiếp cho từng đối tượng được. Trong trường hợp này phải tập hợp chung cho các đối tượng, sau đó lựa chọn tiêu chuẩn phân bổ thích hợp để phân bổ khoản chi phí này cho từng đối tượng kế toán chi phí. Việc phân bổ được tiến hành như sau: + xác định hệ số phân bổ: Tổng chi phí tập hợp trong kì Hệ số chi phí phân bổ = -------------------------------------- Tổng tiêu thức cần phân bổ + xác định mức chi phí phân bổ cho từng đối tượng: Chi phí phân bổ cho số đơn vị tiêu hệ số chi = x đối tượng i thức phân bổ đối tượng i phân bổ 1.4 Trình tự kế toán tập hợp các chi phí trực tiếp của hợp đồng xây dựng 1.1 Kế toán tập hợp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp Nội dung: Trong tổng chi phí sản phẩm xây lắp thì chi phí nguyên vật liệu chính chiếm một tỷ trọng lớn.
Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp là chi phí của những loại nguyên vật liệu cấu thành thực thể của sản phẩm, có giá trị lớn và có thể xác định một cách tách biệt rõ ràng cụ thể cho từng sản phẩm. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp bao gồm chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, các cấu kiện hoặc các bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành nên Học viên: Cao Thị Hoan 7 Lớp: CH2010K19-C8 Luận văn thạc sĩ kinh tế thực thể sản phẩm xây lắp. Chi phí nguyên vật liệu được tính theo giá thực tế khi xuất dùng, còn có cả chi phí thu mua, vận chuyển từ nơi mua về nơi nhập kho hoặc xuất thẳng đến chân công trình. Nguyên tắc hạch toán: - Nguyên vật liệu sử dụng cho xây dựng hạng mục công trình nào phải tính trực tiếp cho sản phẩm hạng mục công trình đó trên cơ sở chứng từ gốc theo số lượng thực tế đã sử dụng và theo giá thực tế xuất kho.
- Cuối kỳ hạch toán hoặc khi công trình hoàn thành, tiến hành kiểm kê số vật liệu còn lại tại nơi sản xuất (nếu có) để ghi chi phí nguyên vật liệu trực tiếp xuất sử dụng cho công trình. - Trong điều kiện thực tế sản xuất xây lắp không cho phép tính chi phí nguyên vật liệu trực tiếp cho từng công trình, hạng mục công trình thì đơn vị có thể áp dụng phương pháp phân bổ vật liệu cho từng đối tượng sử dụng theo tiêu thức hợp lý (tỷ lệ với định mức tiêu hao nguyên liệu, vật liệu…). - Kế toán phải sử dụng triệt để hệ thống định mức tiêu hao vật liệu áp dụng trong xây dựng cơ bản và phải tác động tích cực để không ngừng hoàn thiện hệ thống định mức đó. Chứng từ sử dụng: + Hóa đơn bán hàng, hóa đơn giá trị gia tăng + Phiếu nhập kho, phiếu xuất kho.
+ Giấy đề nghị tạm ứng, phiếu chi. + Hóa đơn mua bán… Tài khoản sử dụng: Để hạch toán khoản mục chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, kế toán sử dụng TK621-chi phí nguyên vật liệu trực tiếp. Học viên: Cao Thị Hoan 8 Lớp: CH2010K19-C8 Luận văn thạc sĩ kinh tế Tài khoản 621 dùng để tập hợp chi phí nguyên vật liệu dùng cho sản xuất phát sinh trong kỳ, cuối kỳ kết chuyển sang tài khoản tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Tài khoản này mở chi tiết cho từng công trình, hạng mục công trình, từng khối lượng xây lắp, các giai đoạn quy ước đạt điểm dừng kỹ thuật có dự toán riêng.
Ngoài ra kế toán còn sử dụng các tài khoản liên quan như: TK111, TK112, TK152, TK153, 154… Trình tự kế toán: Sơ đồ 1.1: Sơ đồ kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp TK 111,112,331 TK 152 TK 621 NVL mua không qua kho NVL chưa sử dụng TK 152 và p.liệu nhập kho Mua NVL nhập kho TK 1541 TK 133 Kết chuyển chi phí Thuế GTGT NVL trực tiếp được KT TK 632 TK 141(1413) Kết chuyển chi phí CPNVL dùng cho SXKD khi quyết toán NVL vượt mức TƯ KLXL giao khoán Học viên: Cao Thị Hoan 9 Lớp: CH2010K19-C8 Luận văn thạc sĩ kinh tế 1.2 Kế toán tập hợp chi phí nhân công trực tiếp Nội dung: Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm tiền lương, tiền công phải trả cho số ngày lao động của công nhân trực tiếp thực hiện khối lượng công tác xây lắp, công nhân phục vụ xây lắp kể cả công nhân vận chuyển, bốc dỡ vật liệu trong phạm vi mặt bằng thi công và công nhân chuẩn bị, kết thúc thu dọn hiện trường thi công, không phân biệt công nhân trong danh sách hay thuê ngoài.