CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN NỘI ĐỊA CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về cung ứng dịch vụ vận chuyển trong doanh nghiệp 1. Các khái niệm cơ bản Logistics Logistics hiện đại là một môn khoa học nghiên cứu tính quy luật của các hoạt động cung ứng và đảm bảo các yếu tố tổ chức, vật chất và kỹ thuật (do vậy, một số từ điển định nghĩa là hậu cần) để đảm bảo quá trình chính yếu được tiến hành đúng mục tiêu (An Thị Thanh Nhàn & ctg, 2018). Mở rộng sang lĩnh vực kinh tế, Logistics là tập hợp các hoạt động nhằm cung cấp các thành phần cần thiết cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng hàng hóa một cách kịp thời, hiệu quả.
Dịch vụ logistics Căn cứ tại Điều 233 Mục 4 Chương IV của Luật Thương mại 2005 có quy định: “Dịch vụ Logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao. Dịch vụ logistics được phiên âm theo tiếng Việt là dịch vụ lô-gi-stíc.” Định nghĩa này phù hợp trong bối cảnh Luật Thương mại quy định Logistics tương tự với các dịch vụ khác như môi giới, nhượng quyền, giám định, đại lý, gia công (Trần Thanh Hải, 2018). Dịch vụ vận chuyển hàng hóa Dịch vụ vận chuyển hàng hóa là loại hình dịch vụ được cung cấp bởi những người vận chuyển để đưa hàng từ điểm này tới điểm khác theo thỏa thuận với những tổ chức, cá nhân có nhu cầu để hưởng thù lao dịch vụ. Dịch vụ vận chuyển hàng hóa được thực hiện trên cơ sở hợp đồng.
Hợp đồng vận chuyển hàng hóa là sự thỏa thuận giữa các bên, trong đó một bên (bên vận chuyển) có nghĩa vụ vận chuyển hàng hóa tới địa điểm đã định theo thỏa thuận và giao hàng hóa đó cho người có quyền nhận; 6 còn bên kia (bên thuê vận chuyển) có nghĩa vụ trả cước phí vận chuyển và các khoản phụ phí khác cho bên vận chuyển. Như vậy, hiểu đơn giản dịch vụ vận chuyển là hoạt động vận chuyển hàng hóa mang tính kinh tế, diễn ra giữa người vận tải, cung cấp dịch vụ và người có hàng hóa cần vận chuyển, sử dụng dịch vụ, chịu trách nhiệm thanh toán trên cơ sở hợp đồng. Đặc điểm của vận chuyển nội địa Quá trình vận tải hàng hóa nội địa được xem như một dạng dịch vụ, mang những đặc trưng cơ bản của các loại dịch vụ. Theo Nguyễn Thị Nguyên Hồng (2014) đã nêu ra các đặc điểm của dịch vụ, có thể nhận định những đặc trưng của vận tải hàng hóa nội địa như sau: Tính vô hình: Quá trình vận tải nội địa di chuyển hàng hóa từ nơi này sang nơi khác.
Sản phẩm của quá trình này là vô hình, nghĩa là người sử dụng dịch vụ hoặc chủ hàng không thể nhìn thấy, đo lường hay cân đo giống như hàng hóa hữu hình. Sau khi sử dụng dịch vụ, khách hàng mới có thể đánh giá chất lượng dựa trên các yếu tố như tốc độ vận chuyển, tính chính xác của thời gian vận chuyển, mức độ an toàn và tính chính xác của thủ tục giấy tờ. Để giảm sự không chắc chắn, khách hàng thường tìm kiếm những bằng chứng cụ thể về chất lượng dịch vụ như qua địa điểm, nhân sự, thiết bị, tài liệu hay giá cả. Tính không lưu trữ: Dịch vụ vận tải nội địa không thể dự trữ, và chỉ cung cấp khi có nhu cầu từ khách hàng.
Vì lý do này, người cung cấp dịch vụ không thể sản xuất hàng loạt và lưu trữ dịch vụ. Dịch vụ được sử dụng ngay khi được cung cấp, dẫn đến sự mất cân đối cung – cầu tại các thời điểm khác nhau, tùy thuộc vào mùa vụ hoặc chu kỳ kinh doanh của khách hàng. Tính không sở hữu: Trong dịch vụ vận tải nội địa, khách hàng chỉ nhận được kết quả là hàng hóa đã được vận chuyển đến đích mà không sở hữu phương tiện vận tải. Tương tự, hàng hóa được giao cho người vận chuyển nhưng quyền sở hữu vẫn thuộc về chủ hàng trong quá trình vận tải.
Người vận chuyển chỉ đại diện chủ hàng di chuyển hàng đến tay người nhận. Ngoài những đặc điểm cơ bản trên, vận tải nội địa còn có một số đặc trưng 7 riêng biệt so với các loại hình vận tải khác: Phạm vi trong nước: Vận tải nội địa diễn ra trong phạm vi một quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ. Phương tiện vận tải chủ yếu là thuộc sở hữu và quản lý của quốc gia nơi diễn ra dịch vụ, do hoạt động vận tải chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia đó. Lưu thông thuận tiện: Hoạt động vận tải nội địa được thực hiện một cách thuận lợi nhờ hệ thống luật pháp và quy định thống nhất trên toàn quốc, không có sự khác biệt giữa các quy định như trong vận tải quốc tế, vốn phải tuân thủ nhiều luật lệ khác nhau của các quốc gia.
Cơ sở hạ tầng đồng nhất: Vận tải nội địa chỉ diễn ra trong một quốc gia nên sử dụng chung một hệ thống cơ sở hạ tầng, tạo sự thuận lợi và liền mạch cho quá trình vận chuyển. Khác với vận tải quốc tế, hoạt động này ít bị ảnh hưởng bởi sự khác biệt về cơ sở hạ tầng. Vai trò của vận chuyển nội địa Vận chuyển nội địa có thể được xem như yếu tố then chốt trong việc lưu thông hàng hoá giữa các điểm trong chuỗi cung ứng và đến tay khách hàng. Để làm rõ vai trò của vận chuyển nội địa, có thể xem xét dưới 2 góc độ tiếp cận: thứ nhất là góc độ vĩ mô, cụ thể là vai trò của vận chuyển nội địa đối với nền kinh tế quốc gia, và góc độ thứ hai là vi mô, cụ thể là vai trò của vận chuyển nội địa đối với doanh nghiệp.
Đối với nền kinh tế quốc gia Vận chuyển nội địa đóng vai trò là mạch máu tuần hoàn, kết nối và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Vận chuyển nội địa giúp kết nối sản xuất và tiêu dùng trong một quốc gia. Vận chuyển hàng hóa nội địa đã liên kết được rất nhiều DN và tổ chức tham gia trong một chuỗi cung ứng hàng hóa. Đây là quá trình tác động về mặt không gian lên đối tượng chuyên chở nhằm khai thác hiệu quả các nguồn lực khi dịch chuyển hàng hóa từ các điểm khởi đầu vận động tới các điểm tiêu dùng.
Đồng thời, hệ thống giao thông nội địa cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy phát triển công nghiệp và nông nghiệp, giúp cân bằng phát triển vùng và giảm thiểu tình trạng phân hóa kinh tế giữa các khu vực trong cả nước. Đối với doanh nghiệp Vận chuyển nội địa góp phần làm gia tăng giá trị về không gian và thời gian 8 cho các sản phẩm của DN. Với sự linh hoạt, tiếp cận tốt bằng vận chuyển “door to door”, dịch vụ vận tải hàng hóa nội địa đóng một vai trò thiết yếu trong quá trình vận chuyển hàng hóa nằm rải rác ở khắp các tỉnh thành trên đất nước, đảm bảo cho sự nhanh chóng và cấp thiết cho hoạt động logistics, đáp ứng yêu cầu cần ngay và cần nhanh. Vận chuyển nội địa giúp tiết kiệm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh của DN.
Tốc độ, độ an toàn và tính linh hoạt về thời gian là những tiêu chí đặc thù sẽ giúp DN vận tải có lợi thế để cạnh tranh với các DN cung ứng dịch vụ vận tải nội địa trên thị trường. Để tối ưu việc vận chuyển, doanh nghiệp sẽ cần xem xét, đánh giá và lựa chọn các phương án tuyến đường, cách thức tổ chức vận chuyển hàng hoá và lịch trình hợp lý. Từ đó, nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng và tăng doanh thu, đẩy mạnh uy tín của công ty. Nội dung của hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển nội địa 1.
Thiết kế mạng lưới & tuyến đường vận chuyển nội địa Mạng lưới và tuyến đường vận chuyển cần được thiết kế đảm bảo sự vận động hợp lý của hàng hóa trong quy trình cung ứng dịch vụ của doanh nghiệp. Có nhiều phương án vận chuyển khác nhau: Vận chuyển thẳng, đơn giản; vận chuyển thẳng với tuyến đường vòng; vận chuyển qua trung tâm phân phối; vận chuyển qua trung tâm phân phối với tuyến đường vòng và vận chuyển đáp ứng nhanh. Sau đây là các mạng lưới và tuyến đường thường được các doanh nghiệp dịch vụ logistics sử dụng. Vận chuyển thẳng đơn giản Với phương án vận chuyển thẳng, tất cả các lô hàng được chuyển trực tiếp từ nhà cung ứng tới các địa điểm của khách hàng.
Đó là những tuyến đường cố định và nhà quản trị logistics chỉ cần xác định loại hình phương tiện vận tải và quy mô lô hàng cần gửi, trong đó có cân nhắc tới mức độ đánh đối giữa chi phí vận chuyển và chi phí dự trữ hàng hóa. Ưu điểm chính của vận chuyển thẳng là xóa được các khâu kho trung gian, tăng cường khả năng phục vụ khách hàng, cách thức quản lý đơn giản. Các quyết định vận chuyển mang tính độc lập tương đối, và có thể giảm được chi phí vận chuyển 9 trong trường hợp cự li ngắn do giảm được số lần xếp dỡ hàng hóa. Phương án vận chuyển thẳng được coi là hợp lý nếu nhu cầu tại từng địa điểm khách hàng là đủ lớn để vận chuyển đầy xe hoặc khi vận chuyển mặt hàng cồng kềnh, trọng lượng lớn.
Nhưng nếu mỗi địa điểm chỉ cần khối lượng hàng nhỏ thì phương án này sẽ là tổng chi phí vận chuyển tăng, do cước phí cao cộng với chi phí lớn cho việc giao nhận nhiều lô hàng nhỏ. Vận chuyển thẳng với tuyến đường vòng Tuyến đường vòng (Milk run) là hành trình vận chuyển trong đó xe tải sẽ giao hàng từ một nhà nhà cung ứng tới lần lượt nhiều khách hàng hoặc gộp các lô hàng từ nhiều nguồn như nhà bán lẻ, nhà cung cấp,. tới một khách hàng hàng. Việc phối hợp các lô hàng như vậy cho một tuyến đường của một xe tải sẽ khắc phục được hạn chế của vận chuyển thẳng, làm tăng hiệu suất sử dụng trọng tải xe.
Thiết kế tuyến đường vòng đặc biệt phù hợp khi mặt độ khách hàng dày đặc, cho dù khoảng cách vận chuyển dài hay ngắn.