CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản có liên quan. Khái niệm chiến lược. “Chiến lược” là thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “ Strategos” dùng trong quân sự, nhà lý luận quân sự thời cận đại Clawzevit cũng cho rằng: Chiến lược quân sự là nghệ thuật chỉ huy ở vị trí ưu thế.
Một xuất bản của từ điển Larous coi: chiến lược là nghệ thuật chỉ huy các phương tiện để dành chiến thắng. Từ giữa thế kỷ XX thuật ngữ chiến lược đã được sử dụng phổ biến trong kinh tế và có nhiều quan điểm khác nhau. Dưới đây là một số quan điểm chiến lược điển hình: Theo James.Quinn (1980) : “ Chiến lược là một dạng thức hoặc một kế hoạch phối hợp các mục tiêu chính, các chính sách và các trình tự hành động thành một tổng thể kết dính với nhau”.David (2008) : “ Tập hợp quyết định và hành động cho phép dự đoán trước, hoặc ít nhất là dự báo được một tương lai có thể nhìn thấy trước nhưng vẫn đầy bất trắc và rủi ro”. Một cách tổng quát G.Scholes định nghĩa : “ Chiến lược bao hàm việc ấn định các mục tiêu cơ bản, dài hạn của doanh nghiệp, đồng thời lựa chọn cách thức hoặc tiến trình hành động và phân bổ các nguồn lực thiết yếu để thực hiện các mục tiêu đó ”.
Từ các quan điểm trên về chiến lược, có thể hiểu chiến lược là quá trình doanh nghiệp xác lập các định hướng kinh doanh mà thông qua đó cho phép doanh nghiệp tạo lập và phát triển được các lợi thế cạnh tranh mang tính vượt trội nhằm đáp ứng khách hàng những giá trị mang tính khác biệt cao so với đối thủ cạnh tranh.2 Khái niệm chiến lược kinh doanh Ngày nay thuật ngữ chiến lược được sử dụng rộng rãi trong kinh doanh. Phải chăng những nhà quản lý đã thực sự đánh giá được đúng vai trò to lớn của nó trong công tác quản trị của doanh nghiệp nhằm đạt được những mục tiêu to lớn đề ra. Chiến lược kinh doanh là cấp độ chiến lược thứ hai trong ba cấp độ chiến lược của doanh nghiệp được thiết kế cho các đơn vị kinh doanh khác nhau. Mỗi đơn vị kinh doanh trong doanh nghiệp sẽ được thiết kế một chiến lược kinh doanh riêng biệt.
8 Theo Alan Rowe (1998), chiến lược kinh doanh được định nghĩa: “ là chiến lược cạnh tranh (chiến lược định vị), là các công cụ, giải pháp nguồn lực để xác lập vị thế chiến lược nhằm đạt tới mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp ” (Tác giả Phạm Lan Anh- NXB 2007). Strickland III thì: “ Chiến lược kinh doanh là một chuỗi những hoạt động cạnh tranh và phương thức quản lý tiếp cận trong kinh doanh để đạt được kết quả kinh doanh thành công. Chiến lược kinh doanh thực sự là kế hoạch của nhà quản lý nhằm củng cố vị trí của tổ chức, thỏa mãn nhu cầu của khách hàng và đạt được những mục tiêu kinh doanh mong muốn” (Tác giả Phạm Thị Thu Phương-NXB 2002). Quan điểm hiện nay cho rằng: “ Chiến lược kinh doanh là định hướng hoạt động kinh doanh có mục tiêu trong một khoảng thời gian dài cùng với hệ thống chính sách, biện pháp và cách thức phân bổ nguồn lực để thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp trong khoảng thời gian tương ứng”.
Đây cũng là khái niệm mà khóa luận sử dụng để phân tích và hoàn thiện chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp .3 Khái niệm hoạch định chiến lược và hoạch định chiến lược kinh doanh. a, Khái niệm hoạch định chiến lược Theo Anthony: “ Hoạch định chiến lược là một quá trình quyết định các mục tiêu của doanh nghiệp, về những thay đổi trong các mục tiêu, về sử dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu, các chính sách để quản lý thành quả hiện tại, sử dụng và sắp xếp các nguồn lực ”. (Tác giả Phạm Lan Anh- NXB 2007) Suy cho cùng hoạch định chiến lược là một chức năng quản trị của một tổ chức, bao gồm việc: xác định các ưu tiên, tập trung các nguồn lực, và củng cố các hoạt động vận hành, nhằm bảo đảm cho các nhân viên của tổ chức và các bên có liên quan khác cùng hướng đến những mục tiêu chung, đạt được sự thống nhất về các kết quả dự kiến, đánh giá và điều chỉnh phương hướng hoạt động của tổ chức để đáp ứng môi trường kinh doanh luôn biến động. b, Khái niệm hoạch định chiến lược kinh doanh.
Hiện nay tồn tại nhiều định nghĩa khác nhau về công tác hoạch định chiến lược kinh doanh trong doanh nghiệp của các tác giả như: 9 Theo Denning (1990) định nghĩa: “ Hoạch định chiến lược kinh doanh là xác định tình thế kinh doanh trong tương lai có liên quan đặc biệt tới tình trạng sản phẩm - thị trường, khả năng sinh lợi, quy mô, tốc độ đổi mới, mối quan hệ với lãnh đạo, người lao động và công việc kinh doanh” Michael Porter (1987) miêu tả hoạch định chiến lược như là mắt xích quan trọng đối với quá trình thực hiện. Ông nói rằng không có bất cứ sự thay thế nào đối với hoạch định chiến lược. Tuy các tác giả có cách diễn đạt quan diểm của mình khác nhau nhưng xét trên mục đích thống nhất của hoạch định chiến lược thì ý nghĩa chỉ là một và nó được hiểu một cách đơn giản như sau: Hoạch định chiến lược kinh doanh là việc xác định các mục tiêu của doanh nghiệp và các phương pháp được sử dụng để thực hiên các mục tiêu đó. Một số lý thuyết có liên quan đến hoạch định chiến lược kinh doanh 1.
Vị trí và vai trò của hoạch định chiến lược trong quản trị chiến lược Hoạch định chiến lược kinh doanh được xem như một công việc quan trọng đầu tiên không thể thiếu khi doanh nghiệp tiến hành các hoạt động kinh doanh. Bởi vì đó là sự định hướng cho toàn bộ công việc mà doanh nghiệp cần thực hiện để đạt mục tiêu của mình đề ra. Hoạch định chiến lược là một loại hoạch định có nhiệm vụ vạch ra và thực hiện các kế hoạch hoạt động chiến lược về quản trị. Công tác hoạch định chiến lược chỉ ra cách thức của từng công việc, từng nhiệm vụ cho từng bộ phận hay từng cá nhân thực hiện trên cơ sở đánh giá rất khách quan tình hình nội lực bên trong doanh nghiệp hay các yêu tố của môi trường bên ngoài.
Nếu công tác hoạch định chiến lược kinh doanh được thực hiện tốt thì điều đó cũng có nghĩa là doanh nghiệp đã hoàn thành một phần công việc kinh doanh của mình. Trên thực tế là các hoạt động kinh doanh không thể được thực hiện bằng sự cảm nhận chủ quan của các nhà quản trị, trước một loạt các vấn đề phát sinh trong công việc mà nó đòi hỏi phải có sự tính toán, xem xét, phân tích các yếu tố ảnh hưởng một cách có khoa học. Từ đó đưa ra các giải pháp để giải quyết các vấn đề. Các giải pháp này đóng vai trò tháo gỡ các khó khăn và tìm các yếu tố thuận lợi giúp doanh nghiệp thực hiện có hiệu quả các hoạt động kinh doanh.
10 Hoạch định chiến lược là chiếc cầu nối giữa tương lai và hiện tại, liên kết mọi nguồn lực, sự phối hợp các bộ phận và thành viên lại với nhau để thực hiện nhiều hoạt động hết sức quan trọng ở mỗi doanh nghiệp. Nó sẽ làm tăng các khả năng đạt được các mong muốn của tổ chức. Hoạch định là nên tảng của quá trình hình thành một chiến lược kinh doanh có hiệu quả. Mặt khác, nhờ có hoạch định các nhà quản trị có thể biết tập trung chú ý vào các mục tiêu trọng điểm vào từng thời điểm khác nhau và kiểm tra tình hình thực hiện các mục tiêu thuận lợi và dễ dàng.2 Quy trình hoạch định chiến lược.
Sáng tạo tầm nhìn chiến lược Sáng tạo tầm nhìn chiến lược Hoạch định sứ mạng kinh doanh Hoạch định sứ mạng kinh doanh Thiết lập các mục tiêu chiến lược Thiết lập các mục tiêu chiến lược Phân tích môi trường bên ngoài Phân tích môi trường bên ngoài Phân tích môi trường bên trong Phân tích môi trường bên trong Lựa chọn chiến lược Lựa chọn chiến lược Hình 1.1: Quy trình hoạch định chiến lược kinh doanh ( Nguồn: Tác giả tổng hợp ) 1. Các cấp chiến lược trong kinh doanh Trong bất kỳ tổ chức nào, chiến lược đều tồn tại ở các cấp độ khác nhau – trải dài từ toàn bộ công ty hay tập đoàn cho tới các hoạt động kinh doanh hay từng cá nhân làm việc trong đó. Các công ty hiện đại thường có 3 cấp chiến lược tương ứng với 3 cấp tổ chức khác nhau bao gồm : chiến lược cấp doanh nghiệp, chiến lược cấp kinh doanh và chiến lược cấp chức năng. Các hoạt động cũng như các quyết định chiến 11 lược của ba cấp này phải nhất quán, hỗ trợ nhau và phải hợp nhất nhằm đáp ứng với những thay đổi cạnh tranh của môi trường bên ngoài.
BGĐ - HĐQT Chiến lược Doanh nghiệp Chiến lược SBU 1 SBU 2 SBU3 Kinh doanh Chiến lược chức năng Chức năng 1 Chức năng 2 Chức nắng 3 Thị trường A Thị trường B Thị trường C Hình 1.2: Ba cấp chiến lược trong doanh nghiệp (Nguồn: Hill & Jones, 2008) Chiến lược cấp công ty liên quan đến mục tiêu tổng thể và quy mô của doanh nghiệp để đáp ứng kỳ vọng của các cổ đông. Chiến lược doanh nghiệp là một lời công bố về mục tiêu dài hạn, các định hướng phát triển doanh nghiệp. Chiến lược doanh nghiệp trả lời câu hỏi then chốt “ Doanh nghiệp đã đang và sẽ hoạt động trong ngành hoặc những ngành kinh doanh nào? ” Chiến lược cấp kinh doanh liên quan nhiều hơn tới khía cạnh chiến thuật “ tactical” hay việc làm thế nào để một doanh nghiệp hay một hoạt động kinh doanh có thể cạnh tranh thành công trên thị trường. Chiến lược kinh doanh phải chi ra cách thức cạnh tranh trong các ngành kinh doanh khác nhau, xác định vị trí cạnh tranh cho các SBU và làm thế nào để phân bố các nguồn lực hiệu quả.
Chiến lược cấp chức năng liên quan tới việc từng bộ phận chức năng trong doanh nghiệp sẽ được tổ chức như thế nào để thực hiện được phương hướng chiến lược ở cấp độ doanh nghiệp và từng đơn vị kinh doanh ( SBU) trong doanh nghiệp. Đặc điểm và các loại hình chiến lược kinh doanh a. Đặc điểm chiến lược kinh doanh Chiến lược kinh doanh là chiến lược cấp thứ 2 trong 3 cấp chiến lược của doanh nghiệp, gắn với SBU là chiến lược cạnh tranh hay đơn giản là chiến lược định vị.