Chương 1: Cơ sở lý luận hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cấp tỉnh theo cách tiếp cận dựa trên kết quả Chương 2: Đánh giá hệ thống chỉ tiêu Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm tỉnh Lào Cai Chương 3: Đề xuất hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm tỉnh Lào Cai CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP TỈNH THEO CÁCH TIẾP CẬN DỰA TRÊN KẾT QUẢ Chương này chủ yếu luận giải việc cần thiết phải hoàn thiện HTCT KH theo cách tiếp cận dựa trên kết quả và các điều kiện để áp dụng HTCT kế hoạch theo cách tiếp cận dựa vào kết quả: Theo cách tiếp cận quản lý dựa trên kết quả, điểm mấu chốt của tư duy này là chuỗi kết quả bao gồm các yếu tố: Đầu vào, hoạt động, đầu ra, kết quả trực tiếp, kết quả cuối cùng (tác động) được gắn kết với nhau để tạo thành một chuỗi thay đổi nhằm đến thực hiện các mục tiêu phát triển. Đối với các yêu cầu hoàn thiện HTCT, thì việc lựa chọn khung kết quả phát triển là phù hợp vì khung kết quả PT là bản mô tả tóm tắt có kết cấu chặt chẽ về các mục tiêu phát triển, các chỉ tiêu tương ứng có sự gắn kết với các mục tiêu. HTCT KH theo cách tiếp cận dựa vào kết quả bao gồm 3 cấp: - Các chỉ tiêu định hướng mục tiêu: Bao gồm 3 lĩnh vực trụ cột là phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường bền vững.
Các chỉ tiêu này phản ánh thành quả mong muốn đạt được của nền kinh tế trong năm KH, vì thế danh mục các chỉ tiêu định hướng chung của KH mang tính ổn định (ít thay đổi). - Các chỉ tiêu định hướng nhiệm vụ: Để cụ thể hóa các chỉ tiêu định hướng. Danh mục chỉ tiêu nhiệm vụ phải được thay đổi tùy theo những nhiệm vụ đặt ra trong các giai đoạn KH khác nhau. iv - Các chỉ tiêu giải pháp: Nó chính là các chỉ tiêu hoạt động, chỉ tiêu gắn với những giải pháp tổ chức thực hiện.
Nhóm chỉ tiêu này thay đổi hoàn toàn phụ thuộc vào nội dung của các giải pháp cụ thể phát sinh trong các bản KH hàng năm. Căn cứ vào các chỉ tiêu, người lập KH sẽ lựa chọn các chỉ số tương ứng trong danh mục các chỉ số có sẵn (trong HTCT thống kê quốc gia) và xây dựng chỉ số mới phù hợp (nếu cần thiết) để tiến hành việc theo dõi, đánh giá tình hình thực hiện các chỉ tiêu, đảm bảo các chỉ tiêu thực hiện được gắn với vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân cụ thể. Các điều kiện áp dụng HTCT theo cách tiếp cận dựa vào kết quả: (1) Tính đồng bộ trong đổi mới kế hoạch. (2) Tư duy và sự cam kết của lãnh đạo.
(3) Mức độ thể chế hoá trong công tác KH, phân cấp cho các địa phương chủ động trong lập KH. (4) Cơ chế phối hợp và chia sẻ thông tin cởi mở, công khai, minh bạch và tin cậy lẫn nhau. (5) Năng lực đội ngũ cán bộ KH địa phương để xử lý được thông tin và vận dụng được các phương pháp lập KH hiện đại. CHƢƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM TỈNH LÀO CAI Tỉnh Lào Cai là tỉnh miền núi biên giới, nằm giữa vùng Đông Bắc và vùng Tây Bắc của Tổ quốc.
Trong những năm qua, trên cơ sở phát huy tốt các tiềm năng, lợi thế của địa phương, kinh tế - xã hội của tỉnh phát triển thu được nhiều kết quả, Lào Cai trở thành một tỉnh phát triển khá ở khu vực Tây Bắc. Cùng với đó, một số dự án về đổi mới công tác kế hoạch cũng được thực hiện trên địa bàn tỉnh. Qua đó, công tác đổi mới KHH ở Lào Cai đã thu được một số kết quả như sau: - Phương pháp lập KH mới là lập KH có sự tham gia của người dân đã được áp dụng; đặc biệt ở các xã trong vùng dự án. - Thông qua các buổi đào tạo, tập huấn, cán bộ KH các cấp đã cơ bản nắm được nội dung, phương pháp lập KH mới và xu hướng thay đổi của công tác KH phù hợp.
v - Lãnh đạo các cấp, đặc biệt là lãnh đạo tỉnh đã thay đổi tư duy về công tác lập KH và thấy được vai trò của kế hoạch và sự cần thiết phải đổi mới quy trình, phương pháp lập KH các cấp trên địa bàn toàn tỉnh cho phù hợp, đồng bộ. Tuy việc đổi mới KHH ở Lào Cai đã thu được một số kết quả bước đầu, nhưng vẫn còn nhiều bấp cập, cần phải có nhận thức đúng đắn và khắc phục như: - Việc áp dụng các phương pháp mới trong lập KH chưa phổ biến. Mới chỉ áp dụng phương pháp lập KH có sự tham gia mới và áp dụng trong lập KH cấp xã. Đối với cấp huyện và cấp tỉnh, việc xây dựng KH PTKT-XH hàng năm vẫn được xây dựng theo phương pháp truyền thống.
Đặc biệt, các phương pháp như lập KH gắn với nguồn lực, lập KH dựa trên kết quả chưa được áp dụng nhiều. - Quy trình lập KH ở tỉnh vẫn còn phụ thuộc nhiều vào thời gian quy định và hướng dẫn của Trung ương nên chưa chủ động. - Kết cấu và nội dung bản kế hoạch chưa được đổi mới phù hợp. Về thực trạng HTCT kế hoạch PTKT-XH tỉnh Lào Cai: Theo các hướng dẫn hiện hành về việc xây dựng KH PTKT-XH, chỉ tiêu KH PTKT-XH hàng năm tỉnh Lào Cai được xây dựng dựa trên các căn cứ bao gồm: (i) dự báo tình hình của các cơ quan cấp trên; (ii) bám sát các Nghị quyết của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, các định hướng đã đề ra trong Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh, KH PTKT-XH 5 năm của tỉnh; (iii) tình hình thực hiện các chỉ tiêu KH năm trước; (iv) ý kiến của cơ quan chuyên ngành thuộc địa bàn tỉnh.
HTCT KH bao gồm hai cấp chỉ tiêu là: Chỉ tiêu định hướng và chỉ tiêu nhiệm vụ. - Chỉ tiêu định hướng, chia ra làm 3 nhóm: Chỉ tiêu về kinh tế (8-14 chỉ tiêu); các chỉ tiêu về xã hội (11-17 chỉ tiêu); các chỉ tiêu về môi trường (2-6 chỉ tiêu) - Chỉ tiêu định hướng nhiệm vụ: Được nêu trong khoảng hơn 20 biểu chi tiết với trên dưới 400 chỉ tiêu cụ thể chia theo nhóm các ngành, lĩnh vực. HTCT KH của tỉnh Lào Cai đang có một số bất cập, hạn chế như sau: Các chỉ tiêu “chơi vơi”, không có sự gắn kết logic giữa mục tiêu – chỉ tiêu – giải pháp – nguồn lực thực hiện. HTCT định hướng mục tiêu còn dàn trải, mang tính chỉ tiêu vi trung gian, chưa phản ánh được thành quả phát triển của tỉnh.
HTCT định hướng nhiệm vụ quá nhiều, thiên về chỉ tiêu hiện vật, chỉ tiêu sản xuất hơn là chỉ tiêu xã hội. HTCT định hướng nhiệm vụ trùng lặp giữa chỉ tiêu KH PTKT-XH với chỉ tiêu KH phát triển ngành. Một số chỉ tiêu chưa đáp ứng yêu cầu của một chỉ tiêu tốt (SMART). Thiếu hệ thống chỉ số theo dõi, đánh giá các chỉ tiêu.
Các hạn chế của HTCT nêu trên là do các nguyên nhân sau: - Tư duy đổi mới kế hoạch của lãnh đạo chưa thực sự quyết tâm, mạnh mẽ - Thiếu đồng bộ trong đổi mới chỉ tiêu kế hoạch với kết cấu bản kế hoạch - Sự không đồng nhất trong đổi mới chỉ tiêu kế hoạch cấp tỉnh và cấp Trung ương - Sự phối hợp giữa các ngành, các cấp vẫn chưa chặt chẽ; đồng thời chưa có chế tài đủ mạnh cho việc thực hiện các chỉ tiêu - Năng lực đội ngũ cán bộ kế hoạch của địa phương còn hạn chế, tư duy làm việc theo lối mòn, ngại đổi mới còn phổ biến; thiếu cán bộ kế hoạch nòng cốt ở cấp xã CHƢƠNG 3. ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM TỈNH LÀO CAI Quan điểm hoàn thiện HTCT KH ở tỉnh Lào Cai đó là: (1) Phải thống nhất quan điểm KH PTKT-XH ở cấp nào phải do cấp đó “sở hữu”, chứ không nhằm phục vụ mục đích báo cáo cấp trên. Vì vậy, HTCT KH của địa phương phải thể hiện được các mục tiêu ưu tiên phát triển của địa phương để từ đó tập trung các nguồn lực để thực hiện. (2) KH phát triển KTXH hàng năm cấp tỉnh bảo đảm sự cụ thể hóa KH 5 năm, nhưng vẫn cập nhật các vấn đề phát sinh mới và các vấn đề ưu tiên, nổi cộm cần giải quyết trong năm KH để hướng tới mục tiêu của KH 5 năm đã đặt ra.
Vì thế, dựa trên mục tiêu tổng quát và các chỉ tiêu phản ánh mục tiêu tổng quát, bản KH hàng năm phải được cụ thể hóa thành nhiệm vụ để triển khai thực hiện và có sự gắn kết logic giữa mục tiêu – chỉ tiêu – nhiệm vụ - giải pháp thực hiện – KH theo dõi đánh giá. (3) Hoàn thiện HTCT KH theo xu hướng lồng ghép nhiều tiêu chí phát triển trong một chỉ tiêu chính để giảm bớt phần định lượng nhưng không làm giảm tính chất định lượng của KH. (4) KH PTKT-XH phải đặt ra được nhiệm vụ cho KH PT ngành nhưng không trùng lắp với các chỉ tiêu của KH ngành. (5) Việc tính toán các vii chỉ tiêu trong HTCT KH phải khách quan, khoa học, dựa trên những nguồn lực có thể huy động.
(6) Việc đổi mới công tác KHH cũng như việc hoàn thiện HTCT KH là một quá trình liên tục, vừa thí điểm vừa rút kinh nghiệm và hoàn thiện dần. Nhiệm vụ cần thực hiện để hoàn thiện HTCT KH hàng năm cho tỉnh Lào Cai đó là: (1) Hoàn thiện kết cấu bản kế hoạch là yếu tố tiền đề cho hoàn thiện HTCT kế hoạch; (2) Phân định các cấp độ chỉ tiêu trong HTCT kế hoạch tương ứng với cấp độ mục tiêu: 3 cấp: Chỉ tiêu định hướng, chỉ tiêu nhiệm vụ, chỉ tiêu giải pháp; (3) Rà soát để thống nhất các tiêu chí đánh giá phát triển làm cơ sở cho hình thành HTCT kế hoạch định hướng phát triển kinh tế - xã hội; (4) Thay đổi nội dung phần nhiệm vụ kế hoạch để xây dựng các chỉ tiêu tương thích tránh trùng lắp với chỉ tiêu kế hoạch phát triển ngành; (5) Xây dựng hệ thống chỉ số theo dõi, đánh giá.