Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế đầy biến động từ năm 2016 đến 2018, Công ty Cổ phần Cơ khí Ngân hàng (BMC) đã phải đối mặt với nhiều thách thức như biến động giá nguyên vật liệu chính (sắt, thép), sự thu hẹp thị trường do tái cơ cấu tổ chức tín dụng trong hệ thống ngân hàng, và xu hướng chuyển đổi sang nền kinh tế không dùng tiền mặt. Doanh thu của BMC giảm liên tục, với mức giảm 7,55% năm 2017 và 18,51% năm 2018 so với các năm trước đó. Lợi nhuận sau thuế cũng biến động mạnh, tăng đột biến 805,86% năm 2017 nhưng giảm 114,3% năm 2018. Tài sản và vốn chủ sở hữu công ty cũng có xu hướng giảm đáng kể trong giai đoạn này.

Công tác dự toán ngân sách (DTNS) tại BMC hiện còn nhiều hạn chế, như mô hình dự toán không phù hợp, báo cáo thiếu chính xác và chưa đầy đủ, thiếu sự tham gia của các phòng ban và nhân viên, cũng như việc sử dụng công cụ thủ công chủ yếu là Excel. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định của ban lãnh đạo công ty.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng và nguyên nhân các hạn chế trong công tác dự toán ngân sách tại BMC, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả công tác này, giúp công ty thích ứng tốt hơn với môi trường kinh doanh mới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu và hoạt động của BMC trong giai đoạn 2016-2018, với ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện các chỉ số tài chính và năng lực quản trị ngân sách của doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị ngân sách hiện đại, trong đó có:

  • Mô hình dự toán ngân sách thông tin phản hồi (Feedback Budgeting Model): Nhấn mạnh sự tham gia của các bộ phận trong công ty và sự điều chỉnh linh hoạt dựa trên phản hồi thực tế, giúp nâng cao tính chính xác và phù hợp của dự toán.
  • Lý thuyết quản trị ngân sách liên tục (Continuous Budgeting): Tập trung vào việc cập nhật và điều chỉnh ngân sách thường xuyên để thích ứng với biến động thị trường và nội bộ doanh nghiệp.
  • Khái niệm về dự toán ngân sách: Bao gồm các loại dự toán tiêu thụ, sản xuất, chi phí nguyên vật liệu, nhân công, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp, dự toán tiền và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
  • Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả dự toán ngân sách: Nguồn nhân lực, công nghệ thông tin, quy trình lập dự toán, sự tham gia của các phòng ban, và đặc điểm doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với thu thập và phân tích số liệu thực tế tại BMC:

  • Nguồn dữ liệu: Bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo dự toán ngân sách, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, bảng định mức vật tư và công lao động, dữ liệu kế toán, và các tài liệu liên quan từ năm 2016 đến 2018.
  • Phương pháp thu thập: Phỏng vấn chuyên gia gồm Ban Tổng Giám đốc, các trưởng phòng ban và kế toán trưởng; quan sát và khảo sát thực tế tại công ty.
  • Phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả, so sánh, tổng hợp và phân tích định tính để đánh giá thực trạng, xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp.
  • Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2018-2019, với việc thu thập dữ liệu từ các năm 2016-2018 và phân tích, đề xuất giải pháp trong năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Mô hình dự toán ngân sách lạc hậu: BMC vẫn áp dụng mô hình dự toán thông tin từ trên xuống, không phù hợp với môi trường kinh doanh hiện đại. Việc lập dự toán chủ yếu do Phòng Tài chính – Kế toán thực hiện, thiếu sự tham gia của các phòng ban khác, dẫn đến dự toán thiếu chính xác và không đầy đủ.

  2. Quy trình lập dự toán kéo dài và chưa kiểm soát hiệu quả: Quy trình lập dự toán kéo dài khoảng 3 tháng (từ 01/10 đến 30/12 hàng năm), nhưng công ty chưa xây dựng quy trình kiểm soát và điều chỉnh dự toán trong năm, gây khó khăn trong việc theo dõi và điều chỉnh kịp thời.

  3. Dự toán chi tiết nhưng thiếu tính linh hoạt: Các dự toán tiêu thụ, sản xuất, mua hàng, chi phí nguyên vật liệu, nhân công, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp được lập chi tiết theo từng quý và sản phẩm. Ví dụ, dự toán tiêu thụ sản phẩm Két sắt NH-650 năm 2019 được xây dựng dựa trên mức tăng trưởng 15% so với năm 2018, với sản lượng tiêu thụ quý 1 là 6 cái, doanh thu tương ứng 61 triệu đồng. Tuy nhiên, các dự toán này chưa tính đến các biến động thị trường và yếu tố khách quan khác.

  4. Thiếu đầu tư công nghệ và nhân lực chuyên môn: Công tác dự toán vẫn sử dụng Excel thủ công, chưa áp dụng phần mềm chuyên dụng, dẫn đến hiệu quả thấp và dễ sai sót. Đội ngũ nhân sự lập dự toán chưa được đào tạo bài bản và thiếu bộ phận kế toán quản trị chuyên trách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do sự thiếu quan tâm đầu tư đúng mức từ ban lãnh đạo, mô hình và quy trình dự toán chưa được cập nhật phù hợp với thực tế kinh doanh, và thiếu sự phối hợp giữa các phòng ban. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, BMC chưa áp dụng mô hình dự toán thông tin phản hồi và ngân sách liên tục, vốn được chứng minh giúp tăng tính linh hoạt và chính xác trong dự toán.

Việc thiếu công nghệ hiện đại và nhân lực chuyên môn cũng là điểm yếu lớn, trong khi các doanh nghiệp khác đã áp dụng phần mềm ERP và BI để nâng cao hiệu quả lập ngân sách. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh doanh thu thực tế và dự toán theo từng quý, bảng tổng hợp các loại chi phí dự toán và thực tế, giúp minh họa rõ ràng sự chênh lệch và điểm cần cải thiện.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện mô hình, quy trình và tổ chức bộ máy kế toán, đồng thời đầu tư công nghệ và đào tạo nhân sự để nâng cao chất lượng dự toán ngân sách, từ đó hỗ trợ ban lãnh đạo đưa ra quyết định chính xác và kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Áp dụng mô hình dự toán ngân sách thông tin phản hồi: Thay đổi mô hình dự toán từ trên xuống sang mô hình phản hồi, tăng cường sự tham gia của các phòng ban và nhân viên trong quá trình lập dự toán, giúp nâng cao tính chính xác và phù hợp với thực tế. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban Tổng Giám đốc phối hợp các phòng ban.

  2. Hoàn thiện quy trình lập và kiểm soát dự toán: Xây dựng quy trình chi tiết, rõ ràng cho từng bước lập dự toán, bổ sung quy trình kiểm soát và điều chỉnh dự toán trong năm để kịp thời phản ứng với biến động thị trường. Thời gian thực hiện: 3 tháng; Chủ thể: Phòng Tài chính – Kế toán.

  3. Thành lập bộ phận kế toán quản trị chuyên trách: Tách biệt bộ phận kế toán quản trị để chuyên trách công tác lập và theo dõi dự toán ngân sách, nâng cao chuyên môn và trách nhiệm. Thời gian thực hiện: 4 tháng; Chủ thể: Ban Tổng Giám đốc.

  4. Đầu tư phần mềm dự toán ngân sách hiện đại: Lựa chọn và triển khai phần mềm ERP hoặc BI phù hợp với quy mô và đặc điểm của BMC nhằm tự động hóa, nâng cao hiệu quả và độ chính xác của dự toán. Thời gian thực hiện: 6-9 tháng; Chủ thể: Ban Tổng Giám đốc, Phòng Công nghệ thông tin.

  5. Đào tạo nâng cao trình độ nhân sự: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về lập dự toán ngân sách, kỹ năng phân tích và sử dụng công nghệ cho đội ngũ nhân viên liên quan. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Phòng Nhân sự phối hợp Phòng Tài chính – Kế toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ vai trò và tầm quan trọng của công tác dự toán ngân sách trong quản trị doanh nghiệp, từ đó có chính sách đầu tư và chỉ đạo phù hợp.

  2. Phòng Tài chính – Kế toán: Cung cấp kiến thức và giải pháp thực tiễn để nâng cao chất lượng lập dự toán, kiểm soát chi phí và hỗ trợ ra quyết định tài chính.

  3. Nhân viên kế toán quản trị và lập dự toán: Nâng cao kỹ năng chuyên môn, hiểu rõ quy trình và mô hình dự toán hiện đại, áp dụng công nghệ mới trong công tác lập ngân sách.

  4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Kế toán, Quản trị kinh doanh: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và các giải pháp hoàn thiện dự toán ngân sách trong doanh nghiệp sản xuất công nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

  1. Tại sao công tác dự toán ngân sách lại quan trọng đối với doanh nghiệp?
    Dự toán ngân sách giúp doanh nghiệp lập kế hoạch tài chính, kiểm soát chi phí, phân bổ nguồn lực hiệu quả và hỗ trợ ra quyết định kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh.

  2. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến chất lượng dự toán ngân sách?
    Bao gồm sự quan tâm của ban lãnh đạo, trình độ nhân sự, công nghệ thông tin, quy trình lập dự toán và sự phối hợp giữa các phòng ban trong doanh nghiệp.

  3. Mô hình dự toán ngân sách thông tin phản hồi có ưu điểm gì?
    Mô hình này tăng cường sự tham gia của các bộ phận, cho phép điều chỉnh linh hoạt dựa trên phản hồi thực tế, giúp dự toán chính xác hơn và phù hợp với điều kiện kinh doanh thay đổi.

  4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác dự toán ngân sách tại doanh nghiệp vừa và nhỏ?
    Đầu tư công nghệ phù hợp như phần mềm BI, đào tạo nhân sự, xây dựng quy trình rõ ràng và tăng cường sự tham gia của các phòng ban là những giải pháp hiệu quả.

  5. Công ty BMC nên ưu tiên giải pháp nào để cải thiện dự toán ngân sách?
    BMC nên ưu tiên áp dụng mô hình dự toán thông tin phản hồi, thành lập bộ phận kế toán quản trị chuyên trách và đầu tư phần mềm dự toán hiện đại để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác dự toán.

Kết luận

  • Công tác dự toán ngân sách tại Công ty Cổ phần Cơ khí Ngân hàng còn nhiều hạn chế về mô hình, quy trình, công nghệ và nhân lực, ảnh hưởng đến hiệu quả quản trị tài chính.
  • Doanh thu và lợi nhuận của công ty giảm sút trong giai đoạn 2016-2018, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện công tác dự toán ngân sách.
  • Nghiên cứu đã phân tích thực trạng, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp toàn diện như áp dụng mô hình thông tin phản hồi, hoàn thiện quy trình, thành lập bộ phận kế toán quản trị, đầu tư công nghệ và đào tạo nhân sự.
  • Việc triển khai các giải pháp này dự kiến trong vòng 6-9 tháng sẽ giúp BMC nâng cao chất lượng dự toán, hỗ trợ ban lãnh đạo ra quyết định chính xác và kịp thời.
  • Khuyến nghị Ban Tổng Giám đốc và các phòng ban liên quan phối hợp chặt chẽ để thực hiện các đề xuất, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững của công ty.

Hãy bắt đầu hành trình hoàn thiện công tác dự toán ngân sách ngay hôm nay để tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp!