Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Vai trò của đánh giá thực hiện công việc 1. Khái niệm đánh giá thực hiện công việc Đánh giá thực hiện công việc (ĐGTHCV) là một hoạt động quản trị nhân lực nằm trong chuỗi các hoạt động nhằm duy trì và phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức. Đánh giá thực hiện công việc là đánh giá một giai đoạn, một quá trình làm việc của người lao động, không phải là đánh giá dựa trên một vài hành vi hay hiện tượng nào đặc biệt dựa trên các phương pháp đánh giá đã được thiết kế có lựa chọn phục vụ cho mục đích đánh giá.
Đánh giá thực hiện công việc là một công tác có ảnh hưởng lớn đến cả tổ chức và người lao động, có thể hiểu khái niệm này như sau: " ĐGTHCV thường được hiểu là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc của người lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thảo luận về sự đánh giá đó đối với người lao động." 1 “ ĐGTHCV là một hệ thống quản trị tiêu chuẩn cho phép cung cấp sự đánh giá về chất lượng thực hiện công việc của nhân viên trong một tổ chức. Việc đánh giá thông thường được thực hiện bởi người giám sát trực tiếp. Quá trình này đòi hỏi người giám sát phải điền thông tin vào một biểu mẫu đánh giá theo tiêu chuẩn từ đó đánh giá nhân viên trên nhiều khía cạnh khác nhau và từ đó ra quyết định cuối cùng về kết quả đánh giá đối với nhân viên đó”. 2 Từ khái niệm trên ta thấy, ĐGTHCV là một hệ thống các hoạt động, bao gồm cả tiến trình đánh giá khoa học, có tính hệ thống với nội dung là các quy định ban hành phù hợp với tính định hướng, mục đích của tổ chức và được đưa ra trên cơ sở vận dụng các phương pháp khoa học để đánh giá các kết quả mà người lao động đạt được.
Thông tin phản hồi từ ĐGTHCV sẽ giúp nhân viên biết được mức độ hoàn thành công việc của họ khi so sánh với tiêu chuẩn, mục tiêu của tổ chức đề ra. Công tác ĐGTHCV là một quá trình tổng thể các hoạt động từ xây dựng kế hoạch ĐGTHCV, xây dựng hệ thống để triển khai công tác đánh giá, tổ chức triển 1 Giáo trình QTNL - Ths.Nguyễn Vân Điềm & PGS.Nguyễn Ngọc Quân, Chương VIII trang 142 2 Dick Grote, The performance Appraisal, Question and Answer book, Amacom trang 1 8 khai công tác đánh giá và sử dụng các thông tin từ kết quả đánh giá vào các hoạt động theo mục tiêu của tổ chức. Như vậy, công tác ĐGTHCV là một hoạt động có tính hai mặt có tính chất bắt buộc là: Tính hệ thống chặt chẽ: công tác ĐGTHCV là một quá trình bao gồm nhiều hoạt động có mối quan hệ chặt chữ với nhau, từ khâu xác định mục tiêu đánh giá, tiêu chuẩn đánh giá, đối tượng đánh giá từ đó lựa chọn áp dụng phương pháp đánh giá phù hợp và tiến trình đánh giá để đưa ra các kết luận khoa học, chính xác và công bằng với mọi người lao động trong tổ chức. Tính chính thức và có quy chuẩn: Công tác ĐGTHCV được ban hành chính thức trong tổ chức thông qua một hệ thống các quy trình, quy định và đưa vào triển khai đánh giá.
Các kết quả đánh giá là văn bản mang tính khoa học, chính xác và được thừa nhận, là cơ sở để doanh nghiệp đưa ra các quyết định quản lý. Mục tiêu của đánh giá thực hiện công việc ĐGTHCV là hoạt động nhằm nhiều mục đích khác nhau và việc sử dụng kết quả ĐGTHCV sẽ giúp cho việc quản lý hiệu quả, phát triển được cá nhân trong tổ chức từ đó xây dựng tổ chức ngày càng phát triển. Mục đích then chốt nhất và quan trọng nhất của công tác ĐGTHCV chính là hoàn thiện, nâng cao hiệu quả làm việc của người lao động và phát triển người lao động vì vậy đây cũng là một bước trong chiến lược chung nhằm nâng cao khả năng và hiệu quả hoạt động của tổ chức. Đối với người quản lý: ĐGTHCV của nhân viên cung cấp các thông tin cơ bản về kết quả thực hiện công việc của từng nhân viên trong kỳ so với mục tiêu và tiêu chuẩn đã đặt ra, từ đó tìm ra những thế mạnh, khả năng của người lao động cũng như những sai lầm nếu có trong quá trình làm việc cũng như có những ứng xử phù hợp trong đãi ngộ, đào tạo phát triển nhân viên: - Hoạch định nhân sự trong tổ chức: Thông qua kết quả ĐGTHCV, công ty sẽ có những thông tin cho biết khả năng phát triển nghề nghiệp cũng như tiềm năng của nhân viên, đặc biệt là các cấp quản lý.
Nhờ đó, tổ chức có thể hoạch định các kế hoạch kế vị trong hàng ngũ các cấp quản lý. - Phát triển nhân viên qua công việc: Thông qua kết quả ĐGTHCV tổ chức xác định được nhân viên cần được bổ sung, trang bị thêm những yếu tố gì để thực hiện tốt được công việc, từ đó xác định được những nhân viên cần đào tạo, lĩnh vực 9 cần đào tạo cho từng nhân viên để nhân viên phát huy tối đa tiềm năng cá nhân, đóng góp nhiều nhất cho tổ chức. - Kích thích, động viên nhân viên: ĐGTHCV là một công cụ giúp duy trì và khuyến khích những thành tích vượt trội của nhân viên, động viên nhân viên có những ý tưởng sáng tạo, làm việc có trách nhiệm hơn và thúc đẩy nỗ lực thực hiện công việc tốt hơn. Thông qua các việc ghi nhận kết quả đánh giá giúp nhân viên hội nhập và gắn bó với tổ chức.
- Lập các kế hoạch nguồn nhân lực khác: thông tin phản hồi từ hệ thống đánh giá THCV là cơ sở cho việc thiết lập các kế hoạch nguồn nhân lực như đào tạo, trả lương, khen thưởng, thuyên chuyển và điều động nhân viên, cái tiến cơ cấu tổ chức. - Ứng xử trong công tác lương bổng và đãi ngộ: Dựa vào hệ thống ĐGTHCV, tổ chức sẽ có cơ sở để trả lương công bằng, hợp lý cho nhân viên. Tiền lương trả cho người lao động dựa trên nhiều yếu tố: trình độ chuyên môn, năng lực, kinh nghiệm thực hiện công việc. tuy nhiên kết quả THCV là căn cứ để tổ chức có những quyết định trả lương, thưởng cho nhân viên tương xứng với công sức, trí tuệ và sự nỗ lực của người lao động từ đó đảm bảo công bằng trong tổ chức.
Tuy nhiên để đạt được mục tiêu này, hệ thống ĐGTHCV cần được thiết kế để thể hiện kết quả đánh giá một cách công bằng nhất. - Hoàn thiện hệ thống quản trị nguồn nhân lực lực của tổ chức: Các thông tin đánh giá kết quả thực hiện công việc của nhân viên sẽ giúp tổ chức kiểm tra lại chất lượng của các hoạt động quản trị nhân lực khác như phân tích công việc, tuyển mộ, tuyển chọn, kế hoạch hóa, đào tạo, trả lương, quan hệ lao động. ĐGTHCV là tấm gương phản chiếu lại kết quả của các công tác quản trị nhân lực khác mà doanh nghiệp đang thực hiện như tuyển mộ, tuyển chọn, đào tạo và phát triển, trả công, bố trí sắp xếp cán bộ công nhân viên, lập kế hoạch nguồn nhân lực. Đối với người lao động: Thông qua ĐGTHCV nhân viên có được đầy đủ thông tin về kết quả thực hiện công việc của mình, có thêm các cơ hội để hiểu hơn về tổ chức.
- ĐGTHCV cung cấp các thông tin phản hồi cho nhân viên biết về mức độ thực hiện công việc của họ so với các tiêu chuẩn mà công việc đề ra và cả so sánh với các đồng nghiệp khác. Giúp nhân viên điều chỉnh sửa chữa kịp thời các sai lầm trong quá trình làm việc và phát huy thế mạnh, sở trường của mình. 10 - Xác định mục tiêu, phát triển nghề nghiệp: qua kết quả ĐGTHCV nhân viên xác định được mạnh, điểm yếu của mình, lĩnh vực cần đào tạo để phát triển tối đa tiềm năng của cá nhân. - Thông qua ĐGTHCV giúp nhân viên có cơ hội thảo luận với cấp trên về các vấn đề liên quan đến công việc, giúp cho các bên hiểu nhau hơn, tạo quan hệ tốt đẹp hơn và hiểu biết tốt hơn về tổ chức.
Các yếu tố ảnh hưởng đến đánh giá thực hiện công việc 1.1 Các nhân tố chủ quan Mục tiêu và chiến lược kinh doanh của tổ chức: là vấn đề có ảnh hưởng toàn diện và sâu sắc đến mọi hoạt động của tổ chức, với công tác ĐGTHCV cũng không là ngoại lệ. Thật vậy, khi mục tiêu và chiến lược kinh doanh của tổ chức là không ngừng phát triển, mở rộng thị phần thì khi đó nguồn lực của tổ chức phải đáp ứng cả về số lượng và chất lượng nhân lực có thể đáp ứng được các yêu cầu đảm nhận khối lượng công việc gia tăng. Trong trường hợp này việc ĐGTHCV cần phải xác định được chất lượng thực hiện công việc hiện tại của nhân viên, khả năng đáp ứng các công việc trong tương lai của người lao động để từ đó có những ứng xử phù hợp trong việc lập kế hoạch, tuyển dụng, thuyên chuyển, đào tạo lao động để đáp ứng nhu cầu công việc tương lai. Ngược lại, trường hợp chiến lược kinh doanh của tổ chức là thu hẹp sản xuất thì việc ĐGTHCV cần thực hiện để lựa chọn những nhân viên tiếp tục gắn bó trong giai đoạn mới và những nhân viên sẽ chia tay tổ chức, việc đánh giá phải thể hiện để người đi thì thoải mái còn người ở lại yên tâm làm việc.
Quan điểm của cán bộ cấp cao về công tác ĐGTHCV: là vấn đề được đặt lên hàng đầu vì quan niệm của lãnh đạo cấp cao ảnh hưởng xuyên suốt và toàn diện đối với công tác ĐGTHCV. Nếu nhà lãnh đạo cấp cao hiểu rõ vai trò cũng như cách thức thực hiện, việc ĐGTHCV sẽ được triển khai nghiêm túc từ khâu lên kế hoạch thực hiện, triển khai, giám sát và vận dụng kết quả trong các hoạt động nhân sự khác, đồng thời cũng tạo ra một môi trường văn hóa đánh giá lành mạnh trong công ty. Ngược lại, nếu nhà quản lý cấp cao chưa hiểu rõ và không quan tâm đến hoạt động này thì việc đánh giá sẽ không được triển khai hoặc được triển khai chỉ mang tính hình thức.