CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH GIÁ MÁY MÓC THIẾT BỊ 1.1 Cơ sở lý luận về máy móc thiết bị 1.1 Khái niệm máy móc thiết bị MMTB có nhiều định nghĩa khác nhau, một số có thể kể ra như: - Máy móc thiết bị có thể bao gồm: những máy móc thiết bị không cố định và những máy nhỏ hoặc tập hợp các máy riêng lẻ với các chức năng thực hiện một loại công việc nhất định (Theo tiêu chuẩn thẩm định giá quốc tế IVSC). - Máy móc thiết bị được hiểu là một tài sản bao gồm dây chuyền sản xuất, máy móc, thiết bị phụ giúp sản xuất và trong trường hợp đặc biệt có thể bao gồm cả nhà xưởng (Theo tiêu chuẩn thẩm định giá khu vực ASEAN). - Máy móc, thiết bị thuộc động sản – những tài sản không phải bất động sản (Theo tiêu chuẩn thẩm định giá Việt Nam).2 Đặc điểm máy móc thiết bị - MMTB là tài sản có thể di dời Máy móc, thiết bị thuộc nhóm động sản, có thể di chuyển từ nơi này đến nơi khác. Đặc điểm này tác động tương đối đến giá trị máy móc, thiết bị, nhất là đối với máy móc, thiết bị mới vì phải tính thêm đến chi phí vận chuyển, lắp đặt.
- Phong phú và đa dạng Với sự sáng tạo không ngừng nghỉ của con người, một loạt các loại máy móc, thiết bị khác nhau được ra đời để phục vụ đa dạng các lĩnh vực, ngành nghề trong xã hội hiện đại. Vì vậy, thẩm định viên không những cần chủ động nâng cao trình độ mà còn phải hiểu rõ về thị trường máy móc, thiết bị. - Tuổi thọ bị hạn chế và phụ thuộc vào nhiều yếu tố Không giống như bất động sản có tuổi thọ kinh tế, tuổi thọ vật lý dài; máy móc, thiết bị thường có tuổi thọ giới hạn và ngắn hơn. Tuổi của máy móc, thiết bị phụ thuộc 5 vào một số yếu tố khác nhau, có thể kể đến như: môi trường tự nhiên, cường độ làm việc và sự tuân thủ hướng dẫn vận hành của nhà sản xuất trong quá trình sử dụng của người dùng.
Do vậy, khi thẩm định giá máy móc, thiết bị đã qua sử dụng, người thẩm định giá phải chú ý tới đặc điểm này để đánh giá chất lượng còn lại của máy móc thiết bị một cách hợp lý, từ đó đưa ra kết quả thẩm định phù hợp nhất. - Ít gặp khó khăn khi thay đổi chủ sở hữu Ngoại trừ một số máy móc, thiết bị đặc biệt, quyền sử dụng của phần lớn các loại máy móc, thiết bị không bị ràng buộc chặt chẽ giống như bất động sản, điều này là một điểm thuận lợi trong việc ước tính giá trị thị trường của máy móc, thiết bị vì có thể tìm kiếm được các giao dịch tương tự trên thị trường.3 Phân loại máy móc thiết bị Trong thực tế, máy móc, thiết bị được phân loại theo nhiều cách thức tùy thuộc vào mục đích khác nhau. Tuy nhiên, khóa luận này chỉ tập trung vào những hình thức phân loại phù hợp với ngành thẩm định giá. Phân loại theo độ mới của MMTB - Máy móc, thiết bị mới: là các MMTB mới được sản xuất chế tạo, chưa được sử dụng trước đó.
- Máy móc, thiết bị đã qua sử dụng: là các MMTB đã từng được đưa vào vận hành. Phân loại theo cách này có ý nghĩa đối với việc lựa chọn phương pháp thẩm định giá MMTB. Phân loại theo tính chất MMTB - Máy móc, thiết bị chuyên dùng: là những MMTB đặc thù, chuyên dụng trong một công việc nào đó. Do đó, trên thị trường ít hoặc không có giao dịch tài sản tương tự - Máy móc, thiết bị thông thường: là những MMTB được sử dụng phổ biến, có nhiều giao dịch trao đổi trên thị trường.
Phân loại theo tính chất giúp người thẩm định lựa chọn cơ sở giá trị thẩm định giá và phương pháp thẩm định phù hợp. Phân loại theo công năng - Máy móc, thiết bị động lực: máy phát điện, máy phát động lực, máy biến áp, thiết bị nguồn điện và các thiết bị động lực khác. - Máy móc, thiết bị công tác: thường là những loại MMTB chuyên dùng, giúp đỡ con người trong công việc. Một số loại MMTB có thể kể đến như: MMTB dùng trong ngành khai khoáng, máy kéo dùng trong nông nghiệp, máy bơm nước và xăng dầu; MMTB xây dựng, cần cẩu và các MMTB công tác khác.
- Máy móc, thiết bị đo lường, thí nghiệm: MMTB dùng để đo lường, thử nghiệm các đại lượng cơ học, âm học và nhiệt học; thiết bị quang học – quang phổ, thiết bị điện - điện tử, thiết bị đo phóng xạ, thiết bị đo và phân tích sinh hóa, các thiết bị chuyên ngành đặc biệt. - Phương tiện vận tải: bao gồm những MMTB thường được sử dụng trong vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy hay đường hàng không; phương tiện bốc dỡ, nâng hàng và thiết bị và phương tiện vận tải chuyên biệt khác. - Máy móc thiết bị quản lý: MMTB dùng để tính toán, đo lường thông tin; phần mềm tin học phục vụ công tác quản lý; các phương tiện và dụng cụ quản lý khác. Việc phân loại theo cách này giúp người thẩm định dễ hình dung máy móc thiết bị là gì, từ đó tìm hiểu chuyên sâu về MMTB, thuận lợi hơn trong việc theo dõi đánh giá trạng thái vận hành.2 Cơ sở lý luận về thẩm định giá máy móc thiết bị 1.1 Khái niệm thẩm định giá máy móc thiết bị Hiện nay, trên thế giới có nhiều quan điểm học thuật khi đề cập đến thẩm định giá.
Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2012) quy định trong Luật giá số 11/2012/QH13 “Thẩm định giá là việc cơ quan, tổ chức có chức năng thẩm định giá trị bằng tiền của các loại tài sản theo quy định của Bộ luật dân sự phù hợp với giá trị thị trường tại một địa điểm, thời điểm nhất định, phục vụ cho mục đích nhất định theo tiêu chuẩn thẩm định giá”. 7 Ling & Archer (2005) cho rằng thẩm định giá là việc ước tính giá trị thị trường của tài sản một cách hợp lý, khách quan dưới dạng văn bản, tại một thời điểm nhất định. Theo Lim Lan Yuan (2007) thẩm định giá là một nghệ thuật hay khoa học về ước tính giá trị cho một tài sản cụ thể cho mục đích cụ thể tại một thời điểm, có sự xem xét đến tất cả đặc điểm của tải sản cũng như tất cả các yếu tố kinh tế cơ bản của thị trường. Từ những quan điểm trên, chúng ta có thể hiểu thẩm định giá MMTB là việc cơ quan, tổ chức có chức năng thẩm định giá ước tính giá trị bằng tiền của MMTB tại một thời điểm và địa điểm cụ thể phục vụ cho một mục đích nhất định tuân thủ theo các tiêu chuẩn thẩm định giá.2 Vai trò của thẩm định giá máy móc thiết bị Thẩm định giá có vai trò tư vấn về giá trị MMTB giúp các bên liên quan đưa ra các quyết định trong hoạt động trao đổi, mua – bán, cho thuê, đầu tư, đánh thuế, bảo hiểm hay đưa ra hạn mức cho vay phù hợp.
Ước tính đúng giá trị MMTB góp phần làm minh bạch hóa thị trường, giảm bớt các rủi ro cho nhà đầu tư. Thẩm định giá phát triển sẽ làm cho giá trị MMTB sẽ được xác đính chính xác, lành mạnh hơn, tháo gỡ được những mâu thuẫn đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch về MMTB. Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế thế giới, hoạt động thẩm định giá càng phát huy được vai trò của mình. Giá trị của tài sản đã được thẩm định minh bạch giúp cho doanh nghiệp đưa ra cách chính sách, chiến lược hợp lý nhất, cùng với đó tạo được lòng tin với đối tác.
Từ đó, doanh nghiệp thuận lợi hơn trong việc kêu gọi vốn đầu tư từ các nguồn vốn nước ngoài.3 Mục đích của thẩm định giá máy móc thiết bị Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2012) quy định trong Luật giá số 11/2012/QH13 về mục đích của thẩm định giá “Việc sử dụng kết quả thẩm định giá phải đúng mục đích ghi trong hợp đồng thẩm định giá hoặc văn bản yêu cầu thẩm định giá của cơ quan nhà nước có thẩm quyền”. 8 Thẩm định giá MMTB được áp dụng cho nhiều mục đích kinh tế khác nhau và tương ứng với mỗi mục đích kinh tế đó khi thẩm định giá với cùng một MMTB, cùng một thời điểm, địa điểm sẽ đưa ra kết quả giá trị thẩm định của MMTB là khác nhau. Vì vậy, khi tiến hành công tác thẩm định, thẩm định viên cần trao đổi với khách hàng để hiểu được họ dùng kết quả thẩm định giá phục vụ cho hoạt động kinh tế nào, cùng với đó dựa trên kinh nghiệm, trình độ và sự hiểu biết thẩm định viên giải thích, trình bày rõ ràng đầy đủ trong chứng thư, báo cáo thẩm định giá. Hiện nay, thẩm định giá MMTB thường được sử dụng để phục vụ các mục đích sau: - Mua sắm, chuyển nhượng, thế chấp, thanh lý, cho thuê, đền bù giải phóng mặt bằng, bảo hiểm, tính thuế.
- Làm cơ sở căn cứ phê duyệt dự án đầu tư, cổ phần hóa doanh nghiệp, dự toán chi phí, vay nợ của Chính phủ. - Làm căn cứ trong hoạt động mua bán, sáp nhập, chia tách, phá sản hay giải thể doanh nghiệp. - Làm căn cứ cho hoạt động thi hành án, xử lý tranh chấp, kiện tụng giữa các bên liên quan. - Giá trị MMTB sau thẩm định giá được dùng làm giá căn cứ để thực hiện đấu giá công khai.4 Nguyên tắc thẩm định giá máy móc thiết bị Nguyên tắc thẩm định giá MMTB được xác định dựa vào 11 nguyên tắc áp dụng trong thẩm định giá theo Tiêu chuẩn thẩm định giá số 04 (Bộ Tài chính,2014).
Nguyên tắc sử dụng tốt nhất và hiệu quả nhất: Một MMTB có thể sử dụng vào nhiều mục đích và mang lại những lợi ích khác nhau. Một MMTB được coi là sử dụng tốt nhất và có hiệu quả nhất khi MMTB đó được hữu dụng một cách tối đa có thể cho phép về các mặt pháp lý, kỹ thuật, tài chính trong những điều kiện kinh tế - xã hội thực tế. 9 Không phải một MMTB nào đang được sử dụng cũng là đã thể hiện khả năng sử dụng tốt nhất và hiệu quả nhất của nó. Nguyên tắc thay thế Nếu hai MMTB có hữu ích như nhau tại cùng một thời điểm và cùng một thị trường, thì một người mua thận trọng sẽ không trả tiền để mua MMTB có mức giá cao hơn.