Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn tỉnh phú thọ nguyễn tiến dũng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Tiến Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Phán
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Những đóng góp mới của luận văn
• 0.5. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
• 1.1. Tổng quan về BHXH
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản về BHXH
• 1.2.1. Khái niệm về BHXH
• 1.3. Bản chất, chức năng, đặc điểm, đối tượng của BHXH
• 1.3.1. Bản chất của BHXH
• 1.4. Vai trò của BHXH trong nền kinh tế thị trường
• 1.5. Tổng quan về quản lý thu BHXHBB trên địa bàn tỉnh
• 1.5.1. Khái niệm về quản lý thu BHXHBB. Vai trò của công tác quản lý thu BHXHBB
• 1.5.2. Các quy định pháp luật về công tác quản lý thu BHXHBB
• 1.5.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXHBB trên địa bàn tỉnh
• 1.5.3.1. Các yếu tố chủ quan
• 1.5.3.2. Các yếu tố khách quan
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.4. Phương pháp tổng hợp thông tin
• 2.5. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.6. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.7. Chỉ tiêu đánh giá thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại tỉnh Phú Thọ
• 2.8. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong công tác quản lý thu BHXHBB trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM BẮT BUỘC XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TẠI TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Giới thiệu chung về địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 3.2. Các điều kiện tự nhiên. Tổng quan về kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ
• 3.3. Đôi nét về BHXH tỉnh Phú Thọ
• 3.4. Lịch sử hình thành và phát triển. Mô hình, bộ máy tổ chức
• 3.5. Thực trạng công tác quản lý thu BHXHBB trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 3.5.1. Lập kế hoạch quản lý thu BHXHBB
• 3.5.2. Tổ chức thực hiện quản lý thu BHXHBB
• 3.5.3. Đánh giá, kiểm tra giám sát quá trình thực hiện công tác quản lý thu BHXHBB
• 3.5.4. Đánh giá chung về thực trạng công tác quản lý thu BHXHBB
• 3.5.4.1. Những mặt đã đạt được
• 3.5.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ
• 4.1. Quan điểm, định hướng, mục tiêu quản lý thu BHXHBB tại tỉnh Phú Thọ
• 4.2. Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXHBB trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 4.2.1. Cải cách thủ tục hành chính
• 4.2.2. Đề ra lộ trình thực hiện kế hoạch
• 4.2.3. Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn
• 4.2.4. Thực hiện tốt công tác tuyên truyền chính sách BHXH
• 4.2.5. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan ban nghành có liên quan
• 4.2.6. Thay đổi, củng cố, hoàn thiện mô hình quản lý thu BHXHBB
• 4.2.7. Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thực hiện thu BHXH
• 4.2.8. Tăng cường công tác thanh kiểm tra, xử lý sai phạm bất cập. Tăng cường thu bằng các hình thức động viên, khuyến khích
• 4.2.9. Một số kiến nghị. Kiến nghị với Nhà nước và BHXH Việt Nam
• 4.2.10. Kiến nghị với cấp uỷ, chính quyền địa phương
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Thu BHXH Bắt Buộc Tại Phú Thọ

Chính sách BHXH là một trụ cột quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Phú Thọ. Mục tiêu chính là đảm bảo quyền lợi cho người lao động khi gặp rủi ro như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất, và thất nghiệp. Để thực hiện được điều này, việc thu BHXH bắt buộc đóng vai trò then chốt, là nguồn tài chính để chi trả các chế độ cho người lao động. Thu BHXH được xem là xương sống của ngành BHXH Việt Nam. Chính sách BHXH bắt buộc không ngừng được bổ sung, sửa đổi để phù hợp với nền kinh tế trong từng thời điểm, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước về vấn đề an sinh xã hội. Theo Luật BHXH 2014, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc ngày càng được mở rộng, bao gồm cả người lao động làm việc ở nước ngoài và người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn.

1.1. Khái niệm và vai trò của BHXH bắt buộc

BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với người lao động thông qua việc huy động các nguồn đóng góp để trợ cấp cho họ, nhằm khắc phục những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc bị giảm thu nhập gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn, thất nghiệp, mất khả năng lao động, tuổi già và chết. Đồng thời, bảo đảm chăm sóc y tế và trợ cấp cho các thân nhân trong gia đình người lao động, để góp phần ổn định cuộc sống của bản thân NLĐ và gia đình, góp phần an toàn xã hội. Thu BHXH bắt buộc là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng tham gia phải đóng BHXH theo mức phí quy định. Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho việc chi trả các chế độ BHXH và hoạt động của tổ chức sự nghiệp BHXH.

1.2. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc tại Phú Thọ

Theo Luật BHXH 2014, đối tượng áp dụng BHXH bắt buộc sẽ được mở rộng tới tất cả NLĐ đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, những người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn. Từ ngày 1/1/2018, Luật tiếp tục mở rộng tới những người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ 1 tháng trở lên và NLĐ là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thì các đối tượng tham gia đóng, hưởng BHXH bắt buộc đã được mở rộng đến tất cả các thành phần kinh tế. Vì vậy, số lao động tham gia BHXH bắt buộc năm sau luôn tăng cao hơn năm trước.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Thu BHXH Bắt Buộc ở Phú Thọ

Mặc dù số lượng người lao động tham gia BHXH bắt buộc ngày càng tăng, vẫn còn một bộ phận lớn, đặc biệt là ở khu vực ngoài nhà nước như các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, tổ hợp tác, và người buôn bán nhỏ, trốn tránh nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động. Tình trạng nợ đọng BHXH bắt buộc kéo dài, thậm chí có những đơn vị sử dụng lao động lạm dụng quỹ BHXH bắt buộc, sử dụng tiền đóng BHXH bắt buộc của người lao động để làm vốn sản xuất kinh doanh. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện chế độ, chính sách BHXH bắt buộc cho người lao động nói chung và công tác quản lý thu BHXH nói riêng, gây ảnh hưởng đến việc thu, nộp BHXH. Để đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, tránh thất thoát, nâng cao hiệu quả, đáp ứng được những yêu cầu trong công tác quản lý thu BHXH, việc hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc là hết sức quan trọng và cần thiết.

2.1. Tình trạng nợ đọng BHXH và nguyên nhân

Số lao động còn lại chưa tham gia BHXH bắt buộc tập trung chủ yếu ở khu vực ngoài nhà nước như: Các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, tổ hợp tác, người buôn bán nhỏ...trốn tránh không tham gia BHXH bắt buộc cho NLĐ hoặc còn cố tình tìm mọi cách trốn đóng BHXH mặt khác nợ đọng BHXH bắt buộc thời gian dài, thậm chí có những đơn vị sử dụng lao động lạm dụng quỹ BHXH bắt buộc, lạm dụng tiền đóng BHXH bắt buộc của NLĐ để làm vốn sản xuất kinh doanh… Do đó, đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện chế độ, chính sách BHXH bắt buộc cho NLĐ nói chung và việc thực hiện công tác quản lý thu BHXH nói riêng, làm ảnh hưởng đến việc thu, nộp BHXH.

2.2. Các hình thức trốn đóng BHXH phổ biến

Các doanh nghiệp thường sử dụng nhiều hình thức để trốn đóng BHXH cho người lao động, bao gồm: Ký hợp đồng lao động ngắn hạn để tránh phải đóng BHXH, khai báo mức lương thấp hơn thực tế, không đóng BHXH cho toàn bộ số lượng người lao động đang làm việc, và chậm trễ trong việc nộp BHXH. Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho quyền lợi của người lao động mà còn ảnh hưởng đến nguồn thu của quỹ BHXH.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Thu BHXH Bắt Buộc Phú Thọ

Để giải quyết những thách thức trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Phú Thọ, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường công tác tuyên truyền, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan ban ngành, ứng dụng công nghệ thông tin, và tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm. Mục tiêu là đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, tránh thất thoát, và nâng cao hiệu quả quản lý quỹ BHXH, từ đó đảm bảo quyền lợi cho người lao động và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Thọ.

3.1. Cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng CNTT

Cần đơn giản hóa các thủ tục hành chính liên quan đến việc đăng ký, kê khai, và nộp BHXH. Ứng dụng công nghệ thông tin vào quy trình quản lý thu BHXH giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho cả doanh nghiệp và cơ quan BHXH. Xây dựng hệ thống thông tin quản lý BHXH đồng bộ, kết nối giữa các cơ quan liên quan để theo dõi và quản lý chặt chẽ quá trình thu nộp BHXH.

3.2. Tăng cường thanh tra kiểm tra và xử lý vi phạm

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH của các doanh nghiệp. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, trốn đóng, hoặc nợ đọng BHXH. Công khai thông tin về các doanh nghiệp vi phạm để tăng tính răn đe và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về BHXH.

3.3. Nâng cao nhận thức về BHXH cho người lao động

Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH đến người lao động và người sử dụng lao động. Nâng cao nhận thức về quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia BHXH. Tổ chức các buổi đối thoại, tư vấn để giải đáp thắc mắc và cung cấp thông tin về BHXH.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Phú Thọ

Nghiên cứu thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2014-2016 cho thấy những hạn chế và nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trốn tránh BHXH của doanh nghiệp. Người lao động thiếu hiểu biết về chính sách BHXH không dám đấu tranh với chủ sử dụng lao động, sợ mất việc làm vì vậy quyền lợi của NLĐ bị bỏ rơi. Luận văn đưa ra những biện pháp khắc phục, những giải pháp khả thi mang ý nghĩa thực tiễn cao nhằm làm tăng số lao động được tham gia BHXH, tăng mức thụ hưởng các chế độ, chính sách BHXH của NLĐ góp phần làm tăng doanh thu, hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn và với các địa phương có điều kiện tương tự.

4.1. Phân tích thực trạng thu BHXH giai đoạn 2014 2016

Giai đoạn 2014-2016, công tác thu BHXH tại Phú Thọ đã đạt được những kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Số lượng người lao động tham gia BHXH tăng lên, nhưng tỷ lệ nợ đọng BHXH vẫn còn cao. Công tác thanh tra, kiểm tra chưa thực sự hiệu quả, và việc xử lý vi phạm còn chưa nghiêm minh.

4.2. Đánh giá hiệu quả các giải pháp đã triển khai

Một số giải pháp đã được triển khai như cải cách thủ tục hành chính, tăng cường tuyên truyền, và phối hợp giữa các cơ quan ban ngành. Tuy nhiên, hiệu quả của các giải pháp này còn chưa cao, và cần có những điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế.

V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Quản Lý Thu BHXH Bắt Buộc Phú Thọ

Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Phú Thọ, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ quan BHXH, và các doanh nghiệp. Cần có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đóng BHXH cho người lao động, đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để đảm bảo quyền lợi cho người lao động và sự phát triển bền vững của hệ thống BHXH.

5.1. Kiến nghị với Nhà nước và BHXH Việt Nam

Đề nghị Nhà nước tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về BHXH, đảm bảo tính đồng bộ và khả thi. BHXH Việt Nam cần tăng cường hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ cho các địa phương, đồng thời nâng cao năng lực cán bộ làm công tác BHXH.

5.2. Kiến nghị với cấp ủy chính quyền địa phương

Đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm hơn nữa đến công tác BHXH, coi đây là một nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Tăng cường chỉ đạo, điều hành và phối hợp giữa các cơ quan ban ngành để thực hiện tốt chính sách BHXH.

VI. Tương Lai Của Quản Lý Thu BHXH Bắt Buộc Tại Phú Thọ

Với sự phát triển kinh tế - xã hội và sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Phú Thọ sẽ ngày càng được hoàn thiện. Hệ thống BHXH sẽ trở thành một trụ cột vững chắc trong hệ thống an sinh xã hội, góp phần đảm bảo cuộc sống ổn định cho người lao động và thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh Phú Thọ.

6.1. Định hướng phát triển hệ thống BHXH đến năm 2030

Định hướng phát triển hệ thống BHXH đến năm 2030 là mở rộng diện bao phủ BHXH đến toàn dân, nâng cao chất lượng dịch vụ BHXH, và đảm bảo tính bền vững của quỹ BHXH.

6.2. Vai trò của công nghệ trong quản lý BHXH tương lai

Công nghệ thông tin sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý BHXH trong tương lai. Ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, blockchain, và big data sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu chi phí, và cung cấp dịch vụ tốt hơn cho người lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam, quỹ bảo hiểm xã hội bắt buộc đóng vai trò huyết mạch với tổng tỷ lệ trích nộp là 26% trên quỹ tiền lương tháng (người sử dụng lao động đóng 18%, người lao động đóng 8%). Nguồn thu bảo hiểm xã hội bắt buộc không chỉ là điều kiện tiên quyết bảo đảm khả năng chi trả các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất mà còn vận hành như một quỹ tài chính công tập trung hoàn toàn độc lập với ngân sách nhà nước. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng nợ đọng kéo dài, tình trạng trốn tránh nghĩa vụ tham gia và sự khai báo không đầy đủ số lượng lao động thực tế tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc, đánh giá toàn diện thực trạng công tác thu nộp trong giai đoạn 2014–2016 tại 11 phòng nghiệp vụ và 13 cơ quan bảo hiểm xã hội cấp huyện thuộc tỉnh Phú Thọ, từ đó nhận diện những hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện cho giai đoạn 2017–2020. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian địa bàn tỉnh Phú Thọ với diện tích tự nhiên 3.532,95 km² và quy mô dân số trên 1,36 triệu người. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm giúp cơ quan bảo hiểm xã hội địa phương tối ưu hóa quy trình thu, phấn đấu hạ tỷ lệ nợ đọng xuống dưới mức 3% và gia tăng tỷ lệ bao phủ người lao động trong mọi thành phần kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Quản lý công mới kết hợp với Lý thuyết Quản trị rủi ro an sinh xã hội nhằm phân tích cơ chế tạo lập và bảo toàn quỹ tài chính bảo hiểm. Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc được xác định là hoạt động quản lý có tổ chức của Nhà nước thông qua việc áp dụng quyền lực hành chính và các công cụ kinh tế để bắt buộc các chủ thể tham gia đóng nộp đúng, đủ và kịp thời.

Khung phân tích của đề tài tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Quỹ tiền tệ bảo hiểm xã hội tập trung: Hoạt động theo nguyên tắc cộng đồng chia sẻ rủi ro, lấy số đông bù số ít, độc lập với ngân sách nhà nước.
• Tính phân phối bồi hoàn và không bồi hoàn: Các chế độ thai sản, hưu trí và tử tuất mang tính bồi hoàn bắt buộc; trong khi chế độ ốm đau, tai nạn lao động mang tính không bồi hoàn tùy thuộc vào xác suất rủi ro phát sinh.
• Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội: Được xác định theo ngạch bậc đối với khu vực nhà nước hoặc theo hợp đồng lao động và phụ cấp lương theo Nghị định số 49/2013/NĐ-CP và Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 (giới hạn trần đóng không quá 20 tháng lương cơ sở).
• Nợ đọng bảo hiểm xã hội: Khoản tiền chậm đóng từ 30 ngày trở lên phát sinh tiền lãi theo lãi suất tiền vay quá hạn do Ngân hàng Nhà nước công bố.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống, thu thập từ các báo cáo quyết toán định kỳ (Mẫu số 07-TBH, 09-TBH, 10-TBH, 11-TBH) của Bảo hiểm xã hội tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2014–2016, hệ thống số liệu niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Phú Thọ và báo cáo liên ngành Lao động - Thương binh và Xã hội.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Đề tài tiến hành khảo sát toàn bộ tổng thể gồm 100% các đơn vị sử dụng lao động đăng ký hoạt động trên địa bàn tỉnh (hơn 2.500 đơn vị, doanh nghiệp và cơ quan hành chính sự nghiệp) cùng toàn bộ 374 cán bộ, công chức, viên chức trực thuộc hệ thống Bảo hiểm xã hội tỉnh Phú Thọ. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ dữ liệu thứ cấp được lựa chọn nhằm bảo đảm tính chính xác tuyệt đối, không phát sinh sai số mẫu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Tác giả áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh tuyệt đối và so sánh tương đối kết hợp xử lý trên phần mềm bảng tính Excel. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác mức độ biến động về số thu (triệu đồng), số đối tượng tham gia (người lao động, đơn vị) và tỷ lệ hoàn thành kế hoạch được giao qua các năm 2014, 2015 và 2016. Timeline nghiên cứu được thực hiện tập trung từ tháng 10/2016 đến tháng 04/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2014–2016 tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Phú Thọ chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Tổng số thu bảo hiểm xã hội bắt buộc liên tục tăng trưởng qua các năm và đều vượt chỉ tiêu kế hoạch được Bảo hiểm xã hội Việt Nam giao hàng năm với tỷ lệ hoàn thành đạt trên 100%. Tốc độ tăng trưởng số thu bình quân đạt trên 12%/năm nhờ việc mở rộng mạng lưới thu tại 13 huyện, thị xã, thành phố.
• Cơ cấu đơn vị tham gia có sự dịch chuyển mạnh sang khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Khối doanh nghiệp này chiếm hơn 45% tổng số đơn vị tham gia đóng bảo hiểm trên toàn tỉnh. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động tham gia thực tế tại khối này chỉ đạt khoảng 60% đến 65% so với tổng số lao động đang làm việc có hưởng lương.
• Tình trạng nợ đọng bảo hiểm xã hội vẫn diễn biến phức tạp, tỷ lệ nợ đọng bình quân chiếm từ 4,5% đến 5,8% trên tổng số tiền phải thu hàng năm. Trong đó, các khoản nợ kéo dài trên 6 tháng tập trung chủ yếu tại các doanh nghiệp xây dựng, khai thác khoáng sản và chế biến gỗ.
• Về nguồn nhân lực quản lý, 100% trong tổng số 374 cán bộ của cơ quan bảo hiểm xã hội tỉnh đạt trình độ từ đại học trở lên, trong đó trên 60% cán bộ có thâm niên và kinh nghiệm thực tế sâu rộng. Tuy nhiên, việc áp dụng phần mềm quản lý và giao dịch điện tử còn gặp nhiều khó khăn cục bộ tại các huyện miền núi có địa hình phức tạp như Tân Sơn, Yên Lập.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua Bảng cân đối dự toán và kết quả thực thu giai đoạn 2014–2016, kết hợp Biểu đồ so sánh tỷ lệ nợ đọng trên tổng thu qua từng năm và Sơ đồ tổ chức bộ máy gồm 11 phòng nghiệp vụ và 13 cơ quan bảo hiểm xã hội cấp huyện. Kết quả cho thấy tỷ lệ hoàn thành dự toán của Phú Thọ cao hơn mức bình quân của các tỉnh trung du miền núi phía Bắc khoảng 2,1%, phản ánh sự quyết liệt trong công tác chỉ đạo điều hành.

Nguyên nhân của những hạn chế xuất phát từ việc nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính đã cố tình chiếm dụng tiền đóng bảo hiểm xã hội của người lao động làm vốn lưu động sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, nhận thức của người lao động về quyền lợi an sinh xã hội còn hạn chế, tâm lý lo sợ mất việc làm khiến họ không dám đấu tranh hoặc tố cáo hành vi trốn đóng bảo hiểm của chủ sử dụng lao động. Chế tài xử phạt hành chính theo các quy định hiện hành chưa đủ sức răn đe đối với các hành vi cố tình chây ỳ, né tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2017–2020, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin: Triển khai giao dịch hồ sơ điện tử đạt tỷ lệ trên 95% tại các đơn vị sử dụng lao động trong giai đoạn 2017–2018; rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ thu nộp xuống dưới 3 ngày làm việc. Chủ thể thực hiện: Phòng Tiếp nhận và Trả kết quả thủ tục hành chính phối hợp Phòng Công nghệ thông tin.
• Tăng cường công tác thanh tra liên ngành và xử lý nợ đọng: Thực hiện tối thiểu 50 cuộc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành đột xuất mỗi năm đối với các doanh nghiệp nợ đọng trên 6 tháng; kiên quyết chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra đối với các hành vi trốn đóng có hệ thống nhằm đưa tỷ lệ nợ đọng xuống dưới mức 2,5% trước năm 2020. Chủ thể thực hiện: Phòng Kiểm tra phối hợp Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Liên đoàn Lao động và Công an tỉnh.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và phẩm chất nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ: Tổ chức định kỳ 2 khóa bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng quản trị dữ liệu số và kỹ năng tuyên truyền, đối thoại chính sách cho 374 cán bộ toàn tỉnh trong giai đoạn 2017–2019. Chủ thể thực hiện: Phòng Tổ chức cán bộ.
• Mở rộng diện bao phủ đối tượng theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014: Thiết lập mục tiêu tăng trưởng số người tham gia bắt buộc từ 8% đến 10% mỗi năm, tập trung khai thác nhóm lao động theo hợp đồng từ 1 tháng đến dưới 3 tháng bắt đầu từ ngày 01/01/2018. Chủ thể thực hiện: Phòng Khai thác và Thu nợ phối hợp Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Phú Thọ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý thu ngành Bảo hiểm xã hội: Khai thác tài liệu làm cơ sở thực tiễn để tối ưu hóa quy trình lập dự toán thu, kiểm soát nợ đọng và hoàn thiện quy chế phối hợp nội bộ giữa các phòng nghiệp vụ với cơ quan bảo hiểm xã hội cấp huyện.
• Cơ quan quản lý nhà nước về lao động (Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Ban Quản lý các Khu công nghiệp): Vận dụng khung phân tích và dữ liệu thực tế để xây dựng kế hoạch thanh tra, giám sát thực thi pháp luật lao động và bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội cho người lao động.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công: Tham khảo phương pháp tiếp cận định lượng, hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp xử lý dữ liệu thứ cấp trong lĩnh vực quản lý an sinh xã hội cấp địa phương.
• Người sử dụng lao động và cán bộ phụ trách nhân sự, tiền lương tại các doanh nghiệp: Nắm vững quy định pháp luật về trần đóng bảo hiểm, cách tính phụ cấp lương và chế tài xử lý vi phạm nhằm xây dựng thang bảng lương hợp chuẩn, tránh các rủi ro pháp lý phát sinh.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc hiện nay được phân bổ giữa các bên như thế nào? Theo quy định pháp luật, tổng tỷ lệ trích đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc là 26% trên quỹ tiền lương tháng. Trong đó, người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng 18% và người lao động trích đóng 8%. Tiền lương tháng đóng tối đa bằng 20 tháng lương cơ sở.

Nguồn dữ liệu trong luận văn được thu thập từ đâu và trong thời gian nào? Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ hệ thống báo cáo quyết toán thu chính thống của Bảo hiểm xã hội tỉnh Phú Thọ và 13 cơ quan bảo hiểm xã hội cấp huyện trong giai đoạn 2014–2016, kết hợp số liệu từ Cục Thống kê tỉnh Phú Thọ.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nợ đọng bảo hiểm xã hội tại doanh nghiệp là gì? Tình trạng nợ đọng chủ yếu do doanh nghiệp ngoài quốc doanh thiếu vốn nên chiếm dụng tiền bảo hiểm làm vốn kinh doanh, nhận thức của người lao động còn e ngại va chạm, và chế tài xử phạt hành chính trước đây chưa đủ sức răn đe mạnh mẽ.

Giải pháp trọng tâm nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả thu bảo hiểm xã hội? Luận văn đề xuất đẩy mạnh giao dịch hồ sơ điện tử đạt tỷ lệ trên 95%, tăng cường thanh tra liên ngành đột xuất các đơn vị nợ trên 6 tháng và mở rộng đối tượng tham gia đối với hợp đồng lao động ngắn hạn từ 1 tháng trở lên.

Cơ cấu bộ máy của Bảo hiểm xã hội tỉnh Phú Thọ quản lý công tác thu như thế nào? Hệ thống vận hành dưới sự chỉ đạo của Ban Giám đốc (1 Giám đốc, 3 Phó Giám đốc), 11 phòng nghiệp vụ chuyên môn (như Phòng Thu, Phòng Khai thác và Thu nợ, Phòng Kiểm tra) và 13 cơ quan bảo hiểm xã hội quận, huyện, thị xã trực thuộc.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội địa phương.
• Phân tích thực trạng thu nộp giai đoạn 2014–2016 tại 13 huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh Phú Thọ với tỷ lệ hoàn thành vượt mức 100% kế hoạch được giao.
• Chỉ rõ tỷ lệ nợ đọng thực tế dao động từ 4,5% đến 5,8% và bóc tách các hành vi trốn đóng bảo hiểm tại khu vực ngoài quốc doanh.
• Xây dựng 4 giải pháp đồng bộ kết hợp cải cách hành chính, giao dịch điện tử và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho 374 cán bộ.
• Đề xuất lộ trình triển khai chi tiết cho giai đoạn 2017–2020 nhằm bảo đảm an toàn quỹ và nâng cao tính tuân thủ pháp luật.

Trong lộ trình tiếp theo từ năm 2017 đến năm 2020, Bảo hiểm xã hội tỉnh Phú Thọ cần tập trung đồng bộ hóa hạ tầng công nghệ và triển khai mở rộng diện thu theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014. Các đơn vị nghiên cứu và cơ quan quản lý hãy áp dụng ngay các mô hình và giải pháp trong công trình này để nâng cao hiệu quả quản trị an sinh xã hội trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 1. Tổng quan về BHXH 1. Một số khái niệm cơ bản về BHXH a. Khái niệm về BHXH Bảo hiểm và BHXH đã hình thành từ rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội loại người.

Hiện nay, hầu hết các nước trên thế giới đã thực hiện chính sách BHXH và coi nó là một trong những chính sách xã hội quan trọng nhất trong hệ thống chính sách bảo đảm ASXH. Có nhiều khái niệm về BHXH tuy nhiên chưa có khái niệm thống nhất bởi lẽ, BHXH là đối tượng nghiên cứu của nhiều môn khoa học khác nhau như kinh tế, xã hội, pháp lý. Theo từ điển Bách khoa: "BHXH là sự đảm bảo, thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho NLĐ khi họ mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm đảm bảo, an toàn đời sống cho NLĐ và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội". Còn theo khái niệm của BHXH Việt Nam: BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với NLĐ thông qua việc huy động các nguồn đóng góp để trợ cấp cho họ, nhằm khắc phục những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc bị giảm thu nhập gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn, thất nghiệp, mất khả năng lao động, tuổi già và chết.

Đồng thời, bảo đảm chăm sóc y tế và trợ cấp cho các thân nhân trong gia đình người lao động, để góp phần ổn định cuộc sống của bản thân NLĐ và gia đình, góp phần an toàn xã hội. Như vậy, có thể khái quát về BHXH như sau: “BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động, khi họ gặp phải c 6 những biến cố rủi ro làm suy giảm sức khỏe, mất khả năng lao động, mất việc làm, chết; gắn liền với quá trình tạo lập một quỹ tiền tệ tập trung được hình thành bởi các bên tham gia BHXH đóng góp và việc sử dụng quỹ đó cung cấp tài chính nhằm đảm bảo mức sống cơ bản cho bản thân NLĐ và những người ruột thịt (bố, mẹ, vợ/ chồng, con) của NLĐ trực tiếp phải nuôi dưỡng, góp phần đảm bảo an toàn xã hội”. Khái niệm về thu BHXHBB Việc tham gia BHXHBB hiện nay theo quy định của pháp luật thì các bên tham gia gồm có chủ lao động và lao động đều phải có trách nhiệm nhằm đóng góp vào quỹ BHXHBB. Đây là điều kiện đầu tiên để NLĐ được hưởng các chế độ, đảm bảo nguyên tắc “Có đóng, có hưởng”.

Các tổ chức BHXH phải có trách nhiệm tổ chức thu và quản lý tiền thu BHXHBB của đôi bên tham gia dự trên thể chế chính sách pháp luật của nhà nước. Tựu chung lại có thể khái quát khái niệm thu BHXHBB như sau: “Thu BHXHBB là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng tham gia phải đóng BHXH theo mức phí quy định. Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho việc chi trả các chế độ BHXH và hoạt động của tổ chức sự nghiệp BHXH” (Giáo trình Quản trị BHXH, NXB Lao động - Xã hội, 2008). Bản chất, chức năng, đặc điểm, đối tượng của BHXH a.