Hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính - Kế toán thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

Đề án quản lý chi thường xuyên ngân sách tại Phòng Tài chính - Kế toán TP. Đồng Hới, Quảng Bình

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thế Hùng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính - Kế toán thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý chi thường xuyên ngân sách tại TP

Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước là nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền địa phương. Tại thành phố Đồng Hới, công tác này đặt dưới sự chỉ đạo của Ủy ban nhân dân thành phố và tham mưu trực tiếp từ Phòng Tài chính - Kế toán. Chi thường xuyên đáp ứng các nhu cầu thiết yếu như trả lương, duy trì cơ sở vật chất, thực hiện chính sách xã hội và phát triển sự nghiệp giáo dục, y tế. Nguồn kinh phí được phân bổ dựa trên định mức quy định và khả năng cân đối thu chi thực tế của địa phương. Việc quản lý chặt chẽ giúp hạn chế thất thoát, lãng phí và củng cố kỷ luật tài khóa. Mỗi khoản chi đều đòi hỏi tính hợp lý, hợp pháp và bám sát dự toán được Hội đồng nhân dân thông qua. Thành phố Đồng Hới duy trì tốc độ phát triển kinh tế ổn định qua các năm. Do đó, nhu cầu kinh phí vận hành bộ máy và kiến thiết cơ sở hạ tầng đô thị ngày càng tăng. Quản lý tài chính bài bản tạo nền tảng vững chắc cho việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội hàng năm. Quy trình quản lý bao gồm khâu lập dự toán, chấp hành chi và quyết toán cuối năm ngân sách.

1.1. Khái niệm và nguyên tắc quản lý chi thường xuyên

Chi thường xuyên ngân sách nhà nước là các khoản chi phục vụ hoạt động thường xuyên của bộ máy quản lý nhà nước, an ninh quốc phòng và các dịch vụ công ích. Công tác quản lý chi thường xuyên dựa trên nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai và minh bạch. Mọi khoản chi phải có trong dự toán được phê duyệt và bảo đảm đầy đủ hóa đơn chứng từ. Cơ quan tài chính kiểm soát chặt chẽ việc phân bổ nguồn vốn theo đúng mục tiêu đã định. Đơn vị dự toán chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính hợp pháp của từng nghiệp vụ kinh tế phát sinh. Quy trình này ngăn chặn sai phạm, nâng cao tinh thần tự chủ tài chính cơ sở.

1.2. Vai trò đối với phát triển kinh tế TP. Đồng Hới

Quản lý chi thường xuyên giữ vai trò xương sống trong việc duy trì ổn định bộ máy hành chính tại thành phố Đồng Hới. Kinh phí thường xuyên tài trợ cho các lĩnh vực then chốt như giáo dục, y tế, văn hóa và môi trường đô thị. Việc phân bổ nguồn lực hợp lý kích thích tăng trưởng kinh tế địa phương thông qua hoạt động mua sắm công. Các chính sách an sinh xã hội được bảo đảm kịp thời, góp phần nâng cao đời sống dân cư. Cơ quan quản lý điều phối ngân sách linh hoạt giữa các xã, phường để thu hẹp khoảng cách phát triển. Nguồn lực công được sử dụng tiết kiệm tạo điều kiện tích lũy vốn đầu tư phát triển hạ tầng, củng cố vị thế đô thị trung tâm tỉnh Quảng Bình.

II. Thực trạng quản lý chi thường xuyên ngân sách tại TP

Công tác quản lý chi thường xuyên tại thành phố Đồng Hới giai đoạn vừa qua đạt nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn bộc lộ hạn chế. Các khoản chi cho quản lý hành chính, giáo dục và y tế cơ bản được giải ngân đúng hạn. Quy trình kiểm soát chi thông qua Kho bạc Nhà nước đã siết chặt việc thẩm định chứng từ. Tuy nhiên, khâu lập dự toán tại một số đơn vị sự nghiệp công lập vẫn chưa sát thực tế. Tình trạng bổ sung dự toán ngoài kế hoạch đầu năm vẫn diễn ra thường xuyên. Hiệu quả sử dụng kinh phí tại một số lĩnh vực chưa tương xứng với nguồn lực bỏ ra. Tiêu chuẩn, định mức chi tiêu tại một số xã, phường chưa được cập nhật kịp thời theo biến động giá cả thị trường. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đối soát dữ liệu tài chính còn thiếu tính đồng bộ. Công tác thanh tra, hậu kiểm nội bộ chưa thực sự sâu sát ở cấp cơ sở. Đội ngũ cán bộ làm công tác kế toán tại các trường học và trạm y tế còn thiếu sự ổn định. Những rào cản này làm giảm tính linh hoạt và giảm hiệu suất chung của ngân sách thành phố.

2.1. Tình hình phân bổ và chấp hành dự toán chi

Công tác phân bổ dự toán tại thành phố Đồng Hới bám sát nguồn thu thực tế và định mức quy định. Cơ quan tài chính ưu tiên bố trí vốn cho chi lương, phụ cấp và các khoản an sinh bắt buộc. Tuy nhiên, việc phân bổ đôi khi còn phân tán giữa các mục chi hành chính sự nghiệp. Một số cơ quan chưa chủ động cắt giảm các khoản chi tiếp khách không thực sự cần thiết. Tiến độ giải ngân kinh phí sự nghiệp kinh tế trong các tháng đầu năm diễn ra tương đối chậm. Tình trạng dồn hồ sơ thanh toán vào dịp cuối năm gây áp lực lớn lên kho bạc. Sự phối hợp giữa đơn vị thụ hưởng và cơ quan thẩm định vẫn còn những điểm nghẽn hành chính.

2.2. Những tồn tại trong kiểm soát và quyết toán ngân sách

Công tác quyết toán chi ngân sách định kỳ còn gặp nhiều vướng mắc về thủ tục giấy tờ. Một số đơn vị cấp xã chưa lập báo cáo tài chính đúng thời hạn theo quy định của Luật Ngân sách. Chứng từ thanh quyết toán các khoản chi sửa chữa nhỏ và mua sắm thiết bị thường bị trả lại để bổ sung. Việc kiểm tra sau chi chưa được tiến hành đều đặn do lực lượng chuyên trách còn mỏng. Một bộ phận kế toán cơ sở chưa nắm vững các thông tư hướng dẫn mới về chế độ tự chủ tài chính. Công tác công khai số liệu tài chính ở một vài phường xã mang tính hình thức. Tình trạng này gây khó khăn cho việc tổng hợp dữ liệu toàn thành phố và làm giảm tính minh bạch của nền tài chính công.

III. Giải pháp quản lý chi thường xuyên ngân sách tại TP

Để nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên, UBND thành phố Đồng Hới cần áp dụng nhóm giải pháp mang tính chiến lược và đồng bộ. Trước hết, thành phố cần hoàn thiện quy trình lập dự toán theo hướng tiếp cận kết quả đầu ra. Kế hoạch chi tiêu phải gắn liền với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của từng địa phương. Thứ hai, tăng cường phân cấp và trao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp công lập. Cơ chế này khuyến khích các đơn vị tiết kiệm chi tiêu và tăng nguồn thu hợp pháp. Thứ ba, hiện đại hóa công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách thông qua phần mềm kế toán tập trung. Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan tài chính, kho bạc và đơn vị thụ hưởng giúp đẩy nhanh tốc độ xét duyệt hồ sơ. Thứ tư, đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát chuyên đề và thanh tra tài chính đột xuất. Mọi hành vi chi sai định mức, chi sai mục đích cần bị xử lý nghiêm minh. Cuối cùng, việc nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ kế toán cơ sở giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm kỷ cương tài khóa.

3.1. Đổi mới quy trình lập và phân bổ dự toán

Đổi mới khâu lập dự toán là chìa khóa nâng cao chất lượng quản lý chi ngân sách tại TP. Đồng Hới. Cơ quan tài chính cần hướng dẫn các đơn vị cơ sở rà soát danh mục chi tiêu sát với thực tế phát sinh. Quy trình phân bổ vốn phải dựa trên định mức tiên tiến và mức độ ưu tiên của từng nhiệm vụ công ích. Thành phố cần loại bỏ tư duy phân bổ bình quân hoặc dựa trên số liệu lịch sử một cách cơ học. Các cơ quan chuyên môn phải chịu trách nhiệm giải trình chi tiết về hiệu quả kinh tế xã hội của các đề xuất chi. Việc lập dự toán theo ngân sách trung hạn giúp chủ động điều tiết nguồn vốn và cân đối dòng tiền hiệu quả hơn.

3.2. Đẩy mạnh thanh tra số hóa và tự chủ tài chính

Chuyển đổi số trong quản lý ngân sách giúp minh bạch hóa mọi chu trình thanh quyết toán tại TP. Đồng Hới. Việc triển khai dịch vụ công trực tuyến cấp độ cao tạo điều kiện tiếp nhận và duyệt hồ sơ chi tiêu nhanh chóng. Song song với đó, thành phố cần đẩy mạnh lộ trình giao quyền tự chủ cho các đơn vị giáo dục, y tế. Cơ chế khoán chi hành chính thúc đẩy cán bộ cơ sở thực hành tiết kiệm, chống lãng phí điện nước, văn phòng phẩm. Công tác thanh tra, kiểm tra chuyên đề cần được tổ chức định kỳ và đột xuất tại các xã, phường. Các vi phạm về hồ sơ, chứng từ giả mạo phải được xử lý kịp thời để răn đe vi phạm tài chính.

IV. Đánh giá quản lý chi thường xuyên ngân sách tại TP

Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước là đòn bẩy trực tiếp thúc đẩy phát triển toàn diện thành phố Đồng Hới. Thực hiện tốt công tác này bảo đảm cho bộ máy nhà nước hoạt động liên tục, kỷ cương và hiệu lực. Các nguồn lực tài chính được điều tiết đúng hướng giúp củng cố an ninh quốc phòng, phát triển giáo dục và chăm sóc y tế nhân dân. Việc khắc phục kịp thời các hạn chế trong lập dự toán và quyết toán góp phần giữ vững cân đối ngân sách địa phương. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành là nhân tố then chốt tạo nên thành công của chính sách tài khóa. Khi công tác giám sát chi tiêu được siết chặt, tình trạng thất thoát tài sản công sẽ được đẩy lùi. Việc ứng dụng giải pháp công nghệ số và đào tạo nhân lực giúp hiện đại hóa nền tài chính đô thị. Thành phố Đồng Hới tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm kinh tế, chính trị vững mạnh của tỉnh Quảng Bình. Công tác quản lý chi thường xuyên đóng vai trò trụ cột trong việc hiện thực hóa các định hướng phát triển bền vững.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong quản lý tài chính địa phương

Kinh nghiệm thực tiễn từ TP. Đồng Hới cho thấy việc tuân thủ pháp luật ngân sách là yếu tố sống còn. Cơ quan quản lý phải luôn bám sát các chỉ tiêu nghị quyết của Hội đồng nhân dân giao. Tính chủ động trong dự báo nguồn thu quyết định trực tiếp đến mức độ an toàn của dự toán chi. Các đơn vị thụ hưởng cần thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ bài bản để phòng ngừa thất thoát. Sự minh bạch trong công bố số liệu chi tiêu tạo dựng niềm tin cho cộng đồng dân cư. Bên cạnh đó, việc bố trí cán bộ kế toán có phẩm chất đạo đức và năng lực nghiệp vụ là tiền đề bảo đảm tính chính xác của sổ sách kế toán.

4.2. Định hướng ứng dụng thực tiễn giai đoạn mới

Giai đoạn tới, TP. Đồng Hới cần tập trung nguồn lực thực hiện tái cơ cấu các khoản chi thường xuyên. Thành phố ưu tiên chi cho các lĩnh vực chuyển đổi số, bảo vệ cảnh quan du lịch và an sinh xã hội. Cơ quan tài chính tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý ngân sách cho các xã, phường ven đô. Mỗi đơn vị thụ hưởng cần xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ rõ ràng, gắn trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu. Việc áp dụng hóa đơn điện tử và kho bạc số giúp tối ưu hóa thời gian xử lý thủ tục hành chính. Hệ thống tài chính công vận hành hiệu quả sẽ tạo động lực đưa TP. Đồng Hới phát triển văn minh, giàu đẹp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2022–2024, kinh tế thành phố Đồng Hới ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc với tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) tăng từ 12.500 tỷ đồng năm 2022 lên 13.800 tỷ đồng năm 2023 và đạt 15.200 tỷ đồng năm 2024, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10,14% mỗi năm. Cùng với đó, thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tăng từ 2.100 tỷ đồng lên 2.700 tỷ đồng, tạo tiền đề quan trọng cho việc củng cố nguồn lực tài chính công. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của quy mô kinh tế đô thị cũng tạo áp lực lớn lên công tác điều hành ngân sách địa phương, đặc biệt là quản lý chi thường xuyên.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là công tác quản lý chi thường xuyên tại Phòng Tài chính - Kế toán thành phố Đồng Hới còn tồn tại nhiều điểm nghẽn mang tính cơ cấu. Phương thức lập dự toán truyền thống thiếu linh hoạt, tình trạng chi vượt dự toán cục bộ ở một số đơn vị sự nghiệp vẫn diễn ra, cơ chế xin - cho chưa được triệt tiêu hoàn toàn và việc ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm soát chi còn mang tính phân tán. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa khung lý luận về quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước, đánh giá thực trạng quản lý tài chính công tại thành phố Đồng Hới giai đoạn 2022–2024, và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác này với tầm nhìn đến năm 2030.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động của Phòng Tài chính - Kế toán thành phố Đồng Hới cùng hệ thống 15 xã, phường trực thuộc trong niên độ ngân sách từ năm 2022 đến 2024. Ý nghĩa nghiên cứu hướng tới việc thiết lập kỷ luật tài khóa vững chắc, giảm tỷ lệ chênh lệch dự toán xuống dưới mức 5%, đồng thời tiết kiệm tối thiểu 10% chi phí hành chính hàng năm, phục vụ đắc lực cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Lý thuyết quản lý tài chính công hiện đại và Mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra (Performance-Based Budgeting). Khung lý thuyết này nhấn mạnh việc chuyển đổi từ cơ chế kiểm soát yếu tố đầu vào cứng nhắc sang đánh giá hiệu quả đầu ra và tác động xã hội của từng đồng vốn ngân sách. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp Lý thuyết ủy thác - đại lý (Principal-Agent Theory) để phân tích các bất đối xứng thông tin giữa cơ quan quản lý tài chính cấp trên và các đơn vị sử dụng ngân sách cơ sở, từ đó nhận diện căn nguyên của tình trạng lãng phí và kém hiệu quả trong chi tiêu công.

Các khái niệm trọng tâm bao gồm: Ngân sách nhà nước theo quy định tại Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13; Chi thường xuyên ngân sách nhà nước là các khoản chi nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy chính quyền và cung ứng dịch vụ công; Quản lý chi thường xuyên bao gồm chu trình khép kín từ lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán đến thanh tra, kiểm tra; và Kỷ luật tài khóa gắn liền với hệ thống định mức phân bổ ngân sách. Trong cơ cấu ngân sách địa phương, chi thường xuyên thường chiếm tỷ trọng lớn từ 60% đến 70% tổng chi, đóng vai trò trực tiếp quyết định sự ổn định của hệ thống hành chính công.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo quyết toán ngân sách hàng năm, Niên giám thống kê thành phố Đồng Hới giai đoạn 2022–2024, các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân thành phố và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến Chiến lược Tài chính đến năm 2030.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa với tổng số 55 phiếu điều tra phát ra, thu về 49 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 89,09%). Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm tiếp cận chính xác hai nhóm chủ thể then chốt: nhóm lãnh đạo, chuyên viên trực tiếp tham mưu tại Phòng Tài chính - Kế toán thành phố Đồng Hới và nhóm cán bộ chủ chốt, kế toán viên phụ trách chi tiêu ngân sách tại 15 xã, phường trên địa bàn. Việc lựa chọn phương pháp này đảm bảo thu được những đánh giá sâu sắc, am hiểu tường tận thực tế điều hành từ cả cấp hoạch định lẫn cấp thực thi.

Nghiên cứu sử dụng phần mềm Excel để thực hiện các kỹ thuật thống kê mô tả (tính tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) nhằm xử lý số liệu định lượng, kết hợp phương pháp so sánh đối chiếu giữa dự toán và thực chi, cùng phương pháp phân tích định tính từ phỏng vấn sâu. Thời gian khảo sát thực tế diễn ra từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2024, cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác cho giai đoạn đánh giá 2022–2024.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại thành phố Đồng Hới giai đoạn 2022–2024 ghi nhận các kết quả nổi bật sau:

Thứ nhất, tăng trưởng kinh tế tạo đà mở rộng nguồn thu nhưng gây áp lực lớn lên phân bổ chi tiêu. Quy mô GRDP thành phố tăng 21,60% sau hai năm (từ 12.500 tỷ đồng lên 15.200 tỷ đồng), thu ngân sách nhà nước tăng trưởng 28,57% (từ 2.100 tỷ đồng lên 2.700 tỷ đồng). Sự mở rộng này đòi hỏi quy mô chi thường xuyên cho các lĩnh vực giáo dục, y tế và quản lý đô thị phải tăng tương ứng, đặt ra bài toán cân đối nguồn lực giữa chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển.

Thứ hai, khâu lập dự toán còn phụ thuộc nặng nề vào số liệu lịch sử. Kết quả khảo sát 49 cán bộ chỉ ra rằng phương pháp lập dự toán truyền thống chiếm ưu thế, chủ yếu dựa trên mức chi của năm trước cộng dồn thêm từ 5% đến 10% một cách cơ học. Tình trạng này khiến dự toán thiếu tính dự báo trước các biến động giá cả thị trường và duy trì tâm lý xin - cho của các đơn vị dự toán trực thuộc.

Thứ ba, công tác chấp hành và quyết toán ngân sách xuất hiện sai lệch cục bộ. Ở một số đơn vị sự nghiệp công lập thuộc khối giáo dục và y tế, tỷ lệ điều chỉnh dự toán bổ sung vào cuối năm tài chính dao động từ 7% đến 12% so với dự toán giao đầu năm. Quy trình đối chiếu và nộp báo cáo quyết toán tại một số xã, phường còn chậm trễ do khâu xử lý chứng từ kế toán vẫn thực hiện bán thủ công.

Thứ tư, hiệu lực thanh tra, kiểm tra tài chính chưa đủ tính răn đe. Mặc dù công tác kiểm tra định kỳ được duy trì đều đặn hàng năm, các kết luận xử lý chủ yếu dừng ở mức kiến nghị rút kinh nghiệm hoặc xuất toán các khoản chi sai định mức nhỏ lẻ dưới 50 triệu đồng, chưa gắn kết quả kiểm tra với việc đánh giá trách nhiệm người đứng đầu đơn vị sử dụng ngân sách.

Thảo luận kết quả

Các hạn chế kể trên bắt nguồn từ việc định mức chi tiêu công chậm được điều chỉnh theo mặt bằng giá thực tế, sự phối hợp liên ngành giữa cơ quan tài chính với các phòng ban chuyên môn chưa thực sự chặt chẽ, cùng với việc thiếu một hệ thống chỉ số KPI đo lường hiệu quả công việc. Khi đối chiếu với kinh nghiệm của thành phố Đông Hà (Quảng Trị) trong việc tự động hóa kiểm soát chi qua phần mềm chuyên dụng và kinh nghiệm của thành phố Huế (Thừa Thiên Huế) về công khai tài chính gắn với quản trị rủi ro, bài học cho Đồng Hới là phải nhanh chóng hiện đại hóa công cụ giám sát số.

Để làm rõ bức tranh toàn cảnh, các dữ liệu thứ cấp và sơ cấp có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ đường thể hiện tương quan giữa tốc độ tăng GRDP và tốc độ tăng chi ngân sách qua ba năm 2022–2024, cùng bảng số liệu so sánh cơ cấu chi thường xuyên giữa bốn khối trọng yếu: sự nghiệp giáo dục, sự nghiệp y tế, quản lý hành chính và sự nghiệp môi trường. Minh họa trực quan này sẽ làm nổi bật sự chênh lệch phân bổ và hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra quyết định điều chỉnh kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất cho giai đoạn 2025–2030 bao gồm:

Thứ nhất, chuyển đổi phương pháp lập dự toán ngân sách gắn với kết quả đầu ra. Phòng Tài chính - Kế toán chủ trì xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả chi tiêu cho từng cơ quan, đơn vị, thay thế phương pháp cộng dồn lịch sử. Mục tiêu cụ thể là kiểm soát tỷ lệ điều chỉnh dự toán phát sinh trong năm ở mức dưới 5%, hoàn thành triển khai áp dụng từ năm 2025 đến năm 2027.

Thứ hai, đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý và giám sát chi tiêu công. Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Hới cùng Phòng Tài chính - Kế toán phối hợp với Kho bạc Nhà nước số hóa toàn bộ quy trình tiếp nhận, kiểm soát và phê duyệt hồ sơ chi tiêu. Mục tiêu đặt ra là đạt tỷ lệ 95% đơn vị dự toán nộp báo cáo tài chính qua hệ thống trực tuyến có tích hợp chữ ký số trước năm 2028, loại bỏ hoàn toàn các khâu tổng hợp thủ công.

Thứ ba, rà soát và chuẩn hóa hệ thống định mức chi tiêu nội bộ. Các cơ quan thụ hưởng ngân sách trên địa bàn thành phố có trách nhiệm rà soát toàn bộ quy chế chi tiêu nội bộ, cắt giảm các khoản chi khánh tiết, hội nghị không cần thiết, hướng tới mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 10% chi phí quản lý hành chính hàng năm trong suốt giai đoạn 2025–2030.

Thứ tư, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường hiệu lực công tác kiểm tra, kiểm toán. Phòng Tài chính - Kế toán phối hợp với Thanh tra thành phố tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về quản lý tài chính công và phân tích ngân sách cho 100% cán bộ kế toán tại 15 xã, phường. Đồng thời, thiết lập cơ chế xử lý dứt điểm các sai phạm với mục tiêu hoàn thành 100% kiến nghị sau thanh tra kiểm toán đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho bốn nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, đội ngũ lãnh đạo và chuyên viên quản lý tài chính tại các cơ quan chuyên môn cấp huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh. Tài liệu cung cấp quy trình đánh giá thực chứng và bộ giải pháp đồng bộ để áp dụng trực tiếp vào việc đổi mới phương thức lập, chấp hành và quyết toán ngân sách tại địa phương.

Thứ ba, chủ tịch Ủy ban nhân dân và cán bộ kế toán tại các xã, phường trực thuộc. Luận văn phân tích cụ thể các điểm nghẽn trong kiểm soát chứng từ, giúp các đơn vị cấp cơ sở nhận diện rủi ro, chuẩn hóa hồ sơ chi tiêu và nâng cao hiệu quả giải ngân theo đúng định mức pháp luật.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công, Tài chính - Ngân hàng. Đề án đóng vai trò là một tài liệu nghiên cứu tình huống điển hình về quản lý tài chính công cấp huyện tại khu vực miền Trung với chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 2022–2024.

Thứ tư, các cơ quan thanh tra, kiểm toán nhà nước và các cơ quan tham mưu chính sách tài khóa. Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn xác đáng về những vướng mắc của cơ chế phân cấp ngân sách hiện hành, phục vụ việc đóng góp sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật tài chính trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Đề tài nghiên cứu hướng tới giải quyết mục tiêu trọng tâm nào trong quản lý tài chính công tại thành phố Đồng Hới? Nghiên cứu tập trung giải quyết nút thắt giữa yêu cầu mở rộng chi tiêu công khi GRDP thành phố tăng từ 12.500 tỷ lên 15.200 tỷ đồng và thực trạng quản lý còn phân tán. Đề án đưa ra hệ thống giải pháp nâng cao tính minh bạch, hạn chế lãng phí và tối ưu hóa việc sử dụng ngân sách địa phương đến năm 2030.

Quy mô và phương pháp chọn mẫu khảo sát trong luận văn được tiến hành như thế nào? Khảo sát thực địa được thực hiện từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2024 với 55 phiếu phát ra, thu về 49 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 89,09%). Mẫu được chọn theo phương pháp phi xác suất có chủ đích, chia thành nhóm chuyên viên Phòng Tài chính - Kế toán thành phố và nhóm kế toán viên tại 15 xã, phường trực thuộc, kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia.

Hạn chế lớn nhất trong khâu lập dự toán chi thường xuyên tại thành phố Đồng Hới giai đoạn 2022–2024 là gì? Tồn tại lớn nhất là việc duy trì phương pháp lập dự toán truyền thống dựa trên số chi của năm trước cộng cơ học thêm 5% đến 10%. Cách làm này thiếu tính dự báo, chưa gắn kết quả giải ngân với chỉ số hiệu quả công việc và duy trì cơ chế xin - cho tại các đơn vị thụ hưởng ngân sách.

Kinh nghiệm từ các đô thị lân cận như Đông Hà và Huế được ứng dụng ra sao trong nghiên cứu? Luận văn đúc kết mô hình giám sát chi tiêu bằng phần mềm kiểm soát nội bộ từ thành phố Đông Hà để ngăn chặn tình trạng chi vượt dự toán, đồng thời vận dụng kinh nghiệm công khai minh bạch tài chính và phòng ngừa rủi ro tài khóa của thành phố Huế nhằm giảm tỷ lệ điều chỉnh ngân sách của Đồng Hới xuống dưới 5%.

Lộ trình triển khai các giải pháp của đề án đến năm 2030 được phân kỳ ra sao? Lộ trình chia thành hai giai đoạn: giai đoạn 2025–2027 tập trung chuẩn hóa quy chế định mức chi tiêu, số hóa hồ sơ quyết toán và giảm sai lệch dự toán dưới 5%; giai đoạn 2028–2030 chuyển đổi toàn diện sang mô hình ngân sách theo kết quả đầu ra, đảm bảo 100% cán bộ kế toán cấp cơ sở được bồi dưỡng chuyên môn định kỳ hàng năm.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết về quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước, kết hợp nhuần nhuyễn giữa Lý thuyết quản lý tài chính công hiện đại và Lý thuyết ủy thác - đại lý.
• Phân tích bức tranh thực chứng kinh tế - xã hội thành phố Đồng Hới giai đoạn 2022–2024 với tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt trên 10,14%/năm và thu ngân sách đạt 2.700 tỷ đồng năm 2024.
• Đánh giá khách quan thực trạng quản lý chi thường xuyên qua mẫu điều tra 49 phiếu hợp lệ, chỉ rõ các hạn chế trong lập dự toán cơ học và sự thiếu đồng bộ của công nghệ thông tin.
• Đúc rút bài học kinh nghiệm sâu sắc từ hai đô thị tương đồng là thành phố Đông Hà và thành phố Huế để xây dựng các giải pháp có tính thích ứng cao.
• Xây dựng lộ trình thực thi giai đoạn 2025–2030 với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng: giảm sai lệch dự toán dưới 5% và tiết kiệm tối thiểu 10% chi phí quản lý hành chính.

Bước đi tiếp theo đòi hỏi Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Hới cần sớm ban hành kế hoạch hành động cụ thể cho giai đoạn 2025–2027, ưu tiên nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và tổ chức đào tạo chuẩn hóa cho đội ngũ công chức tài chính tại 15 xã, phường. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm có thể khai thác nội dung đề án để tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý tài chính công tại cơ quan, đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Tổng quan về NSNN và quản lý chi thường xuyên NSNN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của NSNN 1. Khái niệm NSNN là một khái niệm kinh tế bao quát và phức tạp, được các nhà nghiên cứu tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau.

Mặc dù được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu, khái niệm này vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất. Tùy thuộc vào trường phái và lĩnh vực nghiên cứu, người ta có thể xem xét ngân sách nhà nước dưới nhiều góc độ khác nhau, từ hình thức tổ chức, thực thể quản lý đến các quan hệ kinh tế mà nó phản ánh [4]. Xét về hình thức: NSNN là kế hoạch tài chính hàng năm của Nhà nước, được Quốc hội thông qua và giao cho Chính phủ thực hiện, nhằm phân bổ nguồn lực để đạt được các mục tiêu phát triển. Xét về thực thể: NSNN là tổng hợp các khoản thu và chi của Nhà nước, được quản lý một cách tập trung.

Tất cả các nguồn thu đều được quy tụ về một quỹ chung và mọi khoản chi đều được thực hiện từ quỹ này theo quy định của pháp luật, nhằm đảm bảo sự cân đối tài chính và tài trợ cho các hoạt động công [5]. Xét theo quan hệ kinh tế: NSNN là hệ thống các mối quan hệ kinh tế phát sinh từ việc Nhà nước thu thuế, phí và phân bổ nguồn lực cho các hoạt động xã hội. Thông qua ngân sách, Nhà nước điều tiết nền kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội và thực hiện các mục tiêu phát triển. Như vậy, trong đề án này, khái niệm NSNN được hiểu theo Luật số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015 của Quốc hội đó là: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

Đặc điểm NSNN là công cụ tài chính quan trọng của Nhà nước, dùng để đảm bảo các nguồn lực tài chính phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Dưới đây là các đặc điểm cơ bản của NSNN: - Tính pháp lý: NSNN được xây dựng, phân bổ và sử dụng dựa trên quy định pháp luật. Mọi hoạt động liên quan đến NSNN đều phải tuân theo các quy định trong Luật NSNN, đảm bảo tính minh bạch, công khai và đúng mục đích. - Tính dự toán: NSNN là kế hoạch tài chính được lập trước cho một năm tài chính (từ 1/1 đến 31/12).

Quá trình lập dự toán dựa trên các yếu tố như dự báo thu nhập, chi tiêu, chính sách kinh tế và xã hội. - Tính cân đối: NSNN cần đảm bảo cân đối giữa thu và chi. Tuy nhiên, tùy từng giai đoạn phát triển kinh tế, Nhà nước có thể chấp nhận bội chi ngân sách để đầu tư phát triển, đảm bảo tăng trưởng kinh tế. - Tính không hoàn trả trực tiếp: Các khoản thu của NSNN (thuế, phí, lệ phí.) chủ yếu không mang tính hoàn trả trực tiếp, tức là người nộp thuế không nhận lại trực tiếp một dịch vụ hay sản phẩm tương ứng.

- Tính tập trung và phân phối: NSNN tập trung các nguồn lực tài chính từ toàn xã hội, sau đó phân phối lại để phục vụ các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và các mục tiêu chung của Nhà nước [6]. - Tính phụ thuộc vào chính sách kinh tế - xã hội: NSNN phản ánh chính sách và ưu tiên phát triển của Nhà nước trong từng giai đoạn. Ví dụ, nếu chú trọng vào giáo dục, y tế hoặc đầu tư hạ tầng, thì ngân sách sẽ phân bổ tỷ trọng lớn cho các lĩnh vực này. - Tính kiểm soát và giám sát: NSNN được giám sát chặt chẽ bởi các cơ quan như Quốc hội, Kiểm toán Nhà nước và các tổ chức liên quan, đảm bảo sử dụng ngân sách hiệu quả và đúng pháp luật.

Vai trò NSNN đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế và xã hội của một quốc gia, bao gồm các vai trò chính sau: 8 - NSNN là công cụ huy động nguồn lực tài chính quốc gia: NSNN là nguồn lực tài chính chính để Chính phủ thu thập và phân bổ các khoản tiền nhằm phát triển kinh tế - xã hội. Nguồn thu của NSNN đến từ thuế (thu nhập, giá trị gia tăng, xuất nhập khẩu, v.); phí, lệ phí; các nguồn thu khác (đầu tư công, vay nợ, v. - NSNN giúp phân bổ nguồn lực hiệu quả. NSNN giúp điều phối và phân bổ nguồn lực tài chính tới các lĩnh vực ưu tiên phát triển hạ tầng (giao thông, y tế, giáo dục, v.); hỗ trợ các ngành kinh tế trọng điểm; tăng cường đầu tư vào các khu vực khó khăn hoặc kém phát triển [8].

- NSNN là công cụ điều tiết kinh tế. NSNN đóng vai trò quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng thông qua chính sách tài khóa (tăng/giảm chi tiêu công, điều chỉnh thuế suất); hỗ trợ các ngành kinh tế chịu ảnh hưởng từ khủng hoảng hoặc suy thoái. - NSNN đảm bảo công bằng xã hội. NSNN hỗ trợ phân phối lại thu nhập trong xã hội thông qua các chính sách an sinh xã hội (trợ cấp, bảo hiểm thất nghiệp); hỗ trợ các nhóm yếu thế (người nghèo, người khuyết tật, người già); đầu tư vào giáo dục và y tế để nâng cao chất lượng cuộc sống cho toàn dân [9].

- NSNN giúp hỗ trợ phát triển bền vững. NSNN được sử dụng để thúc đẩy phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, ví dụ các dự án năng lượng tái tạo; chương trình chống biến đổi khí hậu. - NSNN là công cụ quản lý nhà nước. NSNN là công cụ để Chính phủ thực hiện các mục tiêu quản lý, xây dựng luật pháp, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Khái niệm, đặc điểm, nội dung của chi NSNN 1. Khái niệm Chi NSNN là việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính từ ngân sách nhà nước để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước [1]. Đây là một trong những nội dung quan trọng của quản lý tài chính công, thể hiện vai trò của nhà nước trong việc cung cấp các dịch vụ công và đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội. Đặc điểm Chi NSNN là một bộ phận quan trọng trong hoạt động tài chính của nhà nước, có những đặc điểm cơ bản sau: - Tính pháp lý cao: Chi NSNN phải được quy định trong các văn bản pháp luật, đặc biệt là Luật Ngân sách Nhà nước.

Việc thực hiện chi tiêu phải tuân thủ các quy trình, thủ tục theo quy định, đảm bảo tính minh bạch và công khai. - Tính chất không hoàn trả trực tiếp: Phần lớn các khoản chi NSNN không có tính chất hoàn trả trực tiếp, nghĩa là người dân hoặc tổ chức được hưởng lợi từ các khoản chi không phải hoàn trả lại cho nhà nước. Ví dụ chi cho giáo dục, y tế, an ninh quốc phòng [2]. - Mục tiêu phục vụ lợi ích công cộng: Chi NSNN được sử dụng để đáp ứng nhu cầu công cộng, phát triển kinh tế - xã hội và duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước.

Các khoản chi tiêu thường mang tính chất công ích, phục vụ mọi tầng lớp dân cư. - Phạm vi rộng và đa dạng: Chi NSNN bao gồm nhiều lĩnh vực như chi thường xuyên (giáo dục, y tế, an ninh, quốc phòng), chi đầu tư phát triển, chi trả nợ và viện trợ. Mỗi lĩnh vực có tính chất, quy mô và cách thức chi tiêu khác nhau. - Tính thời gian cụ thể: Việc chi tiêu NSNN được thực hiện theo niên độ ngân sách (thường là một năm tài chính), với kế hoạch chi tiêu rõ ràng cho từng giai đoạn.

- Tính phụ thuộc vào nguồn thu NSNN: Mức độ chi tiêu phụ thuộc vào khả năng huy động nguồn thu ngân sách, bao gồm thu thuế, phí, lệ phí và các nguồn thu khác. Khi nguồn thu không đạt, nhà nước có thể phải vay nợ hoặc điều chỉnh các khoản chi [3]. - Tính kế hoạch hóa: Chi NSNN được lập kế hoạch chi tiết trong dự toán ngân sách hàng năm, đảm bảo tính hiệu quả và tránh lãng phí. Khái niệm, đặc điểm, nội dung và vai trò của chi thường xuyên NSNN 1.

Khái niệm Chi thường xuyên NSNN là một khái niệm trong quản lý tài chính công, chỉ các khoản chi được thực hiện thường xuyên để duy trì hoạt động của bộ máy nhà 10 nước, cung cấp dịch vụ công, và thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội mà nhà nước đảm bảo. Đây là một phần quan trọng trong NSNN, nhằm đáp ứng các nhu cầu chi tiêu ổn định, lặp lại hàng năm. Đặc điểm Chi thường xuyên của NSNN là khoản chi dùng để duy trì hoạt động thường xuyên của các cơ quan nhà nước, tổ chức, và các đơn vị hưởng ngân sách. Dưới đây là các đặc điểm chính của chi thường xuyên NSNN [6]: - Tính chất duy trì hoạt động thường xuyên: Được sử dụng để bảo đảm các hoạt động quản lý hành chính, cung cấp dịch vụ công, duy trì bộ máy nhà nước và các tổ chức hưởng ngân sách.

Bao gồm các khoản như lương, phụ cấp, chi phí vận hành, mua sắm thường xuyên các vật tư, công cụ. - Mang tính ổn định và định kỳ: Được lập kế hoạch chi tiêu cố định hàng năm, phù hợp với quy trình lập và phê duyệt ngân sách. Chi thường xuyên được thực hiện đều đặn, không phụ thuộc nhiều vào các biến động kinh tế ngắn hạn. - Phục vụ các chức năng quản lý và cung cấp dịch vụ công: Đảm bảo các nhiệm vụ như giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh, văn hóa, và các lĩnh vực xã hội.

Hỗ trợ thực hiện các chính sách an sinh xã hội như trợ cấp xã hội, cứu trợ thiên tai. - Phạm vi chi tiêu lớn: Thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách nhà nước, đặc biệt ở các lĩnh vực như giáo dục và đào tạo, y tế, khoa học công nghệ, an ninh và quốc phòng. - Phụ thuộc vào nguồn thu NSNN: Nguồn tài chính cho chi thường xuyên chủ yếu từ các nguồn thu ngân sách như thuế, phí, lệ phí và các nguồn thu khác của nhà nước. - Tính kiểm soát chặt chẽ: Các khoản chi này chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt từ các cơ quan tài chính, kế toán, và kiểm toán để bảo đảm tính hợp lý, hiệu quả, tránh lãng phí và thất thoát.