LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua cùng với sự đổi mới chung của đất nước và thực hiện chương trình tổng thể về cải cách hành chính nhà nước, quản lý chi NSNN đã có những bước cải cách đổi mới và đạt được một số thành tựu đáng kể. Luật Ngân sách nhà nước ra đời có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc điều hành NSNN, phát triển KT-XH: quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia, xây dựng NSNN lành mạnh, tiết kiệm, thúc đẩy tích lũy để thực hiện các nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hó đất nước, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách nằm trong hệ thống ngân sách quốc gia.
Với chủ trương phát triển toàn diện của Đảng, ngân sách cấp huyện đang ngày càng thể hiện rõ chức năng, vai trò, nhiệm vụ của mình trong việc cung cấp các phương tiện vật chất cho hoạt động của bộ máy chính quyền cấp huyện, đảm bảo và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Tuy nhiên do điều kiện ngân sách còn eo hẹp nên việc chi ngân sách thế nào cho hiệu quả, tiết kiệm, tránh được tình trạng thâm hụt và thất thoát luôn là vấn đề được đặt ra đối với các nhà quản lý. Tam Điệp là một trong 8 huyện, thị của tỉnh Ninh Bình. Trong những năm vừa qua công tác quản lý chi NSNN trên địa bàn thành phố Tam Điệp đã đi vào nề nếp, có những đóng góp tích cực vào việc phát triển KT-XH của thành phố.
Bên cạnh những kết quả đạt được quan trọng, công tác quản lý chi ngân sách của thành phố vẫn còn một số tồn tại, hạn chế, như chi thường xuyên của các đơn vị sử dụng ngân sách phải chấp hành những quy định mang nặng tính thủ tục hành chính bởi chế độ, tiêu chuẩn, định mức phân bổ nhưng không bị ràng buộc về hiệu quả ngân sách được giao; việc chấp hành các quy định về lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán chưa nghiêm, năng lực của đội ngũ chuyên môn chưa caotình trạng chi vượt dự toán vẫn Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 2 xảy ra; còn tình trạng lãng phí, thất thoát, kém hiệu quả trong quản lý kinh phí,. ảnh hưởng không tốt đến việc thực hiện những mục tiêu Kinh tế - XH mà nhà nước giao cho. Từ những nhận thức và thực tế đặt ra, tôi chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách trên địa bàn thành phố Tam Điệp – Ninh Bình” làm luận văn với mong muốn đóng góp thiết thực một phần vào việc hoàn thiện hơn công tác quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện trên địa bàn thành phố. Tổng quan nghiên cứu Thời gian qua đã có một số đề tài nghiên cứu về lĩnh vực quản lý NSNN trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đó là: Năm 2003 tác giả Phạm Đình Cường nghiên cứu đề tài “Phân bổ ngân sách giữa các cấp chính quyền địa phương ở Việt Nam: Thực trạng và hướng hoàn thiện”; Năm 2010, Sở tài chính tỉnh Ninh Bình là đơn vị chủ trì nghiên cứu đề tài: “Nâng cao hiệu quả giao quyền tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn do địa phương quản lý: do đồng chí Vũ Xuân Hiệp – Phó giám đốc sở Tài chính là chủ nhiệm đề tài, năm 2013 tác giả Đinh Văn Hợp nghiên cứu đề tài “ Kiểm soát chi thường xuyên NSNN ở Kho bạc tỉnh Ninh Bình”, Các nghiên cứu trên đã có ít nhiều đóng góp cho các nhà quản lý trong việc tăng cường quản lý chi NSNN ngân sách trên địa bàn tỉnh Ninh Bình.
Tuy nhiên, những công trình này chỉ nghiên cứu chuyên về từng mảng chuyên môn theo nội hàm của chi NSNN, mà chưa có công trình nào đề cập đến hoàn thiện quản lý chi NSNN ở một cấp ngân sách, cụ thể là ngân sách cấp huyện. Qua quá trình tìm hiểu thực tế và tra cứu tại các thư viện, các website cho thấy, trong thời gian gần đây ở Việt Nam đã có một số đề tài và bài viết nghiên cứu về quản lý chi NSNN cấp huyện như: Đề tài: “ Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN trên địa bàn quận Hà Đông” của tác Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 3 giả Nguyễn Mai Lâm năm 2012. Đề tài “Hoàn thiện quản lý chi NSNN cấp quận tại quận Ba Đình – TP Hà Nội” của tác giả Cồ Như Dũng, trường Đại học Kinh tế Quốc dân, năm 2012. Các đề tài này đã xây dựng được mô hình khung lý thuyết về quản lý chi NSNN cấp huyện gồm các nội dung chủ yếu: lập dự toán chi ngân sách; chấp hành dự toán chi ngân sách; kiểm soát chi ngân sách tuy nhiên chưa đưa ra được một số vấn đề lý luận cụ thể về quản lý chi NSNN cấp huyện như: vai trò, nguyên tắc, mục tiêu và mô hình tổ chức bộ máy quản lý.
Mặt khác, mỗi một địa phương có một đặc thù khác nhau và trong từng giai đoạn phát triển KT-XH thì nhiệm vụ quản lý chi NSNN cũng khác nhau. Xét riêng thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào về lĩnh vực quản lý chi ngân sách cấp huyện. Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài này là một vấn đề hoàn toàn mới, thực sự cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng NSNN của địa phương nói chung và của thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình nói riêng. Xuất phát từ nhận định trên đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách trên địa bàn thành phố Tam Điệp – Ninh Bình” sẽ tiếp tục là vấn đề cấp thiết để nghiên cứu.
Mục tiêu của đề tài Mục tiêu tổng quát của đề tài là đưa ra được phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện ở thành phố Tam Điệp. Để đạt được mục tiêu đó, luận văn cần giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau: - Hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách cấp huyện và quản lý chi thường xuyên ngân sách cấp huyện. - Phân tích thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện thành phố Tam Điệp trong thời gian qua; rút ra những ưu điểm, tồn tại Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 4 và nguyên nhân cơ bản của những tồn tại trong công tác quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện của thành phố. - Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện thành phố trong thời gian tới.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Nghiên cứu trong phạm vi thành phố Tam Điệp + Về thời gian: Phân tích thực trạng giai đoạn 2011-2014, định hướng và giải pháp hoàn thiện cho thời gian tới. + Về nội dung nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu công tác quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện trên địa bàn thành phố Tam Điệp. Phương pháp nghiên cứu -Phương pháp cụ thể: Nghiên cứu tại bàn: Đọc, tra cứu tài liệu thu thập thông tin dữ liệu thứ cấp phục vụ nghiên cứu luận văn.
Các phương pháp cụ thể được sử dụng như tổng hợp, phân tích, thống kê mô tả, so sánh chuỗi.Tiếp cận lý thuyết và phương pháp quản lý theo kết quả đầu ra từ các bài giảng và sách chuyên khảo. -Tài liệu bao gồm các Quyết định giao chỉ tiêu kế hoạch phát triển KT- XH và dự toán ngân sách nhà nuớc các năm của UBND tỉnh Ninh Bình và UBND thành phố Tam Điệp, Nghị quyết về việc phê duyệt dự toán, phân bổ ngân sách nhà nuớc các năm của UBND thành phố Tam Điệp các năm, Báo cáo quyết toán thu chi ngân sách thành phố Tam Điệp qua các năm, Các báo cáo tổng kết năm và các văn bản của thành phố trên các lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách.Các tài liệu tham khảo khác bao gồm: các bài viết và công Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 5 trình nghiên cứu đề cập đến quản lý chi NSNN trên các tạp chí chuyên ngành như “Thách thức trong quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra”, trên Tạp chí nghiên cứu Tài chính kế toán, số 3 (68) năm 2009, “Tăng cường quản lý chi NSNN theo kết quả đầu ra ở Việt Nam” của ThS. Nguyễn Xuân Thu trên Tạp chí Thị trường tài chính tiền tệ, số 14 (311) ngày 15/7/2010 .… -Số liệu thu thập từ Chi cục thống kê, Kho Bạc, phòng Tài chính - Kế hoạch,.của thành phố. Kết cấu của luận văn: Luận văn được kết cấu chia thành 3 nội dung chính: Chương 1.
Cơ sở lý luận về công tác quản lý chi NSNN cấp huyện. Thực trạng công tác quản lý chi NSNN cấp huyện trên địa bàn thành phố Tam Điệp giai đoạn 2011-2014. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN cấp huyện trên địa bàn thành phố Tam Điệp. Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 6 CHUƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1.
Một số vấn đề cơ bản về NSNN cấp huyện và quản lý chi NSNN cấp huyện 1.1 Ngân sách nhà nước cấp huyên 1. Khái niệm Trong tiến trình lịch sử, NSNN với tư cách là một phạm trù kinh tế đã ra đời và tồn tại từ lâu gắn liền với sự hình thành nhà nước và nền kinh tế hàng hoá- tiền tệ. Sau các cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội, Nhà nước ra đời kéo theo quá trình tập trung của cải vật chất để làm phương tiện nuôi sống bộ máy công quyền. Bằng quyền lực đó, nhà nước tham gia vào quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội và chính nền kinh tế hàng hóa – tiền tệ đã trao cho nhà nước các công cụ như thuế, vay nợ để tạo lập quỹ tiền tệ riêng của mình hay còn gọi là NSNN.
Tuy nhiên quan niệm về NSNN vẫn chưa thống nhất, đã có nhiều định nghĩa đã được đưa ra tùy theo các trường phái kinh tế và các lĩnh vực nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu kinh tế cổ điển quan niệm: NSNN là một văn kiện tài chính, mô tả các khoản thu, chi của Chính phủ, được thiết lập hàng năm. Các nhà kinh tế học hiện đại cũng đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về NSNN.