PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề án Tình trạng vi phạm về hàng giả trên thị trường là vấn đề gây bức xúc trong dư luận xã hội, rất nhiều mặt hàng đang lưu thông trên thị trường đều đan xen lẫn hàng giả. Hàng giả có mặt tràn lan ở khắp nông thôn đến thành thị, từ vùng sâu vùng xa đến các thành phố lớn và ngay cả trong siêu thị, bất kỳ một thứ gì cũng có nguy cơ bị làm giả từ hàng tiêu dùng, vật tư, phân bón cho đến thuốc chữa bệnh, các mặt hàng thực phẩm thiết yếu như lương thực, thực phẩm ảnh hưởng xấu đến sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và môi trường đầu tư, tác động tiêu cực đến đời sống người dân và an ninh trật tự xã hội. Tác hại của sản xuất, kinh doanh hàng giả là rất nghiêm trọng đối với nền kinh tế của một quốc gia, phá hoại sản xuất trong nước, thất thu ngân sách, ảnh hưởng xấu đến việc kinh doanh buôn bán chân chính, không khuyến khích hàng hóa nhập khẩu hợp pháp, gây nguy hại đến sức khỏe, tính mạng của người dân.
Hành vi phạm pháp này thể hiện sự phức tạp ở quy mô, mức độ, tính chất bởi phương thức và thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn gây khó khăn cho các cơ quan thực thi và người sử dụng khó phân biệt đâu là hàng thật, đâu là hàng giả. Tình hình đó không chỉ là mối lo ngại của các doanh nghiệp, gây thiệt hại to lớn cho nền kinh tế và uy tín của các doanh nghiệp làm ăn chân chính, mà còn gây tác hại nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp, an ninh lương thực, sức khỏe người dân và gây ô nhiễm môi sinh, môi trường. Với nền kinh tế phát triển và đang trong giai đoạn hội nhập mạnh mẽ ở Việt Nam hiện nay, môi trường kinh doanh ngày càng có thêm nhiều thách thức và sự cạnh tranh gay gắt, đã xuất hiện các hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh, các chủ thể kinh doanh chỉ vì lợi nhuận mà sẵn sàng bỏ qua quyền lợi người tiêu dùng và đạo đức kinh doanh, tìm mọi thủ đoạn để sản xuất và tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Kết quả là, nạn hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp và xuất hiện những xu hướng mới, tinh vi hơn, thủ đoạn hơn, chuyên nghiệp hơn,.thì việc nâng cao hiệu quả công tác chống hàng giả trên thị trường những năm tới là cần thiết và cấp bách, góp phần hoàn thiện cơ chế chính sách và là phương tiện phòng ngừa hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm nảy sinh trong hoạt động kinh doanh thương mại trên thị trường.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, Bộ Công Thương 2 và Ban Chỉ đạo 389, UBND tỉnh Tây Ninh đã chỉ đạo quyết liệt các lực lượng chức năng có liên quan triển khai đồng bộ các giải pháp để ngăn chặn và chống hàng giả trên thị trường tỉnh Tây Ninh, cụ thể: đẩy mạnh và triển khai đa dạng các hình thức trong công tác tuyên truyền; nâng cao năng lực cho lực lượng thực thi nhiệm vụ, tăng cường phối hợp kiểm tra, kiểm soát thị trường và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về sản xuất, kinh doanh hàng giả. Tuy đạt được những kết quả quan trọng, nhưng nhìn chung công tác phòng chống hàng giả chưa đáp ứng được yêu cầu, đặc biệt là chưa đáp ứng được mong muốn của các nhà sản xuất kinh doanh hợp pháp và người tiêu dùng. Kết quả xử lý chưa phản ánh hết thực tế vi phạm trên thị trường, công tác đấu tranh chống sản xuất, buôn bán hàng giả vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế khó khăn. Xuất phát từ thực trạng trên, tác giả đã chọn đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm tra, kiểm soát chống hàng giả tại Cục QLTT tỉnh Tây Ninh” làm đề tài luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế.
Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu tổng quát Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác kiểm tra, kiểm soát, chống hàng giả trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, đề tài xác định rõ đặc điểm địa bàn nghiên cứu, các nguyên nhân, điều kiện phát sinh, phát triển của việc sản xuất, buôn bán hàng giả ở Tây Ninh hiện nay. Đồng thời đưa ra các yếu tố ảnh hưởng đến công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường để đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm tra, kiểm soát chống hàng giả của Cục QLTT tỉnh Tây Ninh trong tình hình hiện nay. Mục tiêu cụ thể Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm chống hàng giả.
Phân tích thực trạng về công tác lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và đánh giá công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm chống hàng giả của Cục QLTT tỉnh Tây Ninh. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm chống hàng giả của Cục QLTT tỉnh Tây Ninh,cụ thể là sự ảnh hưởng của hệ thống chính sách, pháp luật; trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ công chức; ý 3 thức tự giác của doanh nghiệp và người tiêu dùng; công tác phối hợp ban, ngành; cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, kiểm soát thị trường. Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm chống hàng giả của Cục QLTT tỉnh Tây Ninh. Đề xuất giải pháp về xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện kiểm tra, kiểm soát; nâng cao kỹ năng, trình độ chuyên môn, đạo đức của cán bộ công chức QLTT; tăng cường công tác tuyên truyền cho doanh nghiệp và người tiêu dùng; nâng cao hiệu quả công tác phối hợp ban ngành; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở vật chất phục vụ tốt công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường.
Đối tượng và phạm vi đề án 3. Đối tượng đề án Đối tượng đề án là công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm chống hàng giả của Cục QLTT tỉnh Tây Ninh. Phạm vi đề án Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu các vấn đề về lý luận, thực trạng và đè xuất giải pháp về công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm chống hàng giả của Cục QLTT tỉnh Tây Ninh. Phạm vi về không gian: Cục QLTT tỉnh Tây Ninh.
Phạm vi về thời gian: Số liệu phục vụ cho nghiên cứu đề án được thu thập qua 3 năm (2020 – 2022). Ý nghĩa đề án Để công tác kiểm tra, kiểm soát nhằm phòng, chống hàng giả đạt hiệu quả cao hơn, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các cơ sở sản xuất và người tiêu dùng; thiết lập trật tự kỷ cương; bảo đảm cho các hoạt động kinh doanh trên thị trường theo đúng quy định của nhà nước và các cam kết quốc tế Việt Nam đã ký và đẩy mạnh hơn nữa công tác phòng ngừa và đấu tranh chống hàng giả cần phát huy sức mạnh tổng lực toàn xã hội trên cơ sở sự tham gia và phối hợp một cách đồng bộ của các cơ quan QLNN, các tổ chức chính trị, xã hội.các đơn vị sản xuất, kinh doanh chân chính và đặc biệt là sự tham gia của chính người tiêu dùng. Đề án là công trình nghiên cứu một cách có hệ thống về kiểm tra, kiểm soát chống hàng giả của Cục QLTT tỉnh Tây Ninh, tổng quát từ lý luận đến thực tiễn, từ 4 qui định của pháp luật đến việc áp dụng pháp luật trong kiểm tra, kiểm soát thị trường của Cục QLTT tỉnh Tây Ninh; có cơ sở lý luận – cơ sở thực tiễn và phương pháp nghiên cứu. Từ đó, tác giả kỳ vọng kết quả nghiên cứu của đề án sẽ góp phần hoàn thiện kiểm tra, thanh tra tại Cục QLTT tỉnh Tây Ninh.
5 Phần 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC KIỂM TRA, KIỂM SOÁT CHỐNG HÀNG GIẢ 1. Cơ sở lý luận về công tác kiểm tra, kiểm soát chống hàng giả 1. Các khái niệm liên quan 1. Kiểm tra, kiểm soát thị trường Thị trường: Trong kinh tế học và kinh doanh: thị trường là nơi người mua và người bán (hay người có nhu cầu và người cung cấp) tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với nhau để trao đổi, mua bán hàng hoá và dịch vụ.
Thị trường là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền tệ, nhằm thoả mãn nhu cầu của hai bên cung và cầu về một loại sản phẩm nhất định theo các thông lệ hiện hành, từ đó xác định rõ số lượng và giá cả cần thiết của sản phẩm, dịch vụ. Thị trường là một tập hợp những người mua và người bán tác động qua lại lẫn nhau, dẫn đến khả năng trao đổi. Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động mua và bán một thứ hàng hoá nhất định nào đó. Kiểm tra: Theo Từ điển Tiếng Việt: Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét, để chỉ hoạt động của chủ thể tác động vào đối tượng kiểm tra (có thể trực thuộc hoặc không trực thuộc).
Tuy nhiên khái niệm kiểm tra có thể được hiểu theo 2 nghĩa: theo nghĩa rộng, để chỉ hoạt động của các tổ chức xã hội, các đoàn thể và của công dân kiểm tra hoạt động bộ máy của nhà nước (Nguồn: Nguyễn Như Ý, 1999). Trong quản lý hành chính nhà nước, kiểm tra có mục tiêu là tìm kiếm động cơ, nguyên nhân cán bộ làm tốt hay không làm tốt nhiệm vụ được giao. Một sự kiểm tra như vậy có thể được thực hiện trong nội bộ của bộ máy quản lý, nhưng cũng có thể ở ngoài hệ thống đó mà người ta có thể gọi là kiểm soát ngoại lai. Kiểm soát: Theo Từ Từ Điển Tiếng Việt: Kiểm soát là kiểm tra, xem xét, nhằm ngăn ngừa những sai phạm các quy định.
Giải thích một cách tường tận hơn là nếu công tác không hoàn tất chu đáo, người chịu trách nhiệm sẽ bị trừng phạt, bị khiển trách hay bị khai trừ tuỳ theo mức độ vi phạm. Kiểm tra, như vậy, bao hàm sự hướng dẫn và huấn luyện nhiều hơn là trừng phạt (Nguồn: Nguyễn Như Ý, 1999). Kiểm tra, kiểm soát: là quá trình điều khiển đánh giá các hoạt động tác nghiệp thông qua kỹ thuật, phương tiện, phương pháp và các hoạt động nhằm đảm bảo chất 6 lượng theo đúng yêu cầu. Nhiệm vụ chính của kiểm tra, kiểm soát là tổ chức các hoạt động đánh giá các sản phẩm có đạt theo yêu cầu hoặc đánh giá việc thực hiện chất lượng trong thực tế của tổ chức, doanh nghiệp.