CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÔNG TY ĐIỆN 1. Khái niệm về hoạt động kinh doanh và kiểm soát hoạt động kinh doanh điện năng 1.1 Khái niệm về kinh doanh Kinh doanh: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”. Điện năng *Điện năng Điện là một dạng năng lượng rất thuận tiện cho truyền tải đi xa, và đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Về cơ bản, có thể hiểu, điện năng là năng lượng cung cấp bởi dòng điện.
“điện năng” là khái niệm được cấu thành bởi hai từ “điện” trong “dòng điện”, và “năng” trong “năng lượng”. Trong đó, điện hay dòng điện là tập hợp các hiện tượng vật lý đi kèm với sự có mặt và dịch chuyển của dòng điện tích. Theo đó, điện năng là khái niệm dùng để chỉ năng lượng cung cấp bởi dòng điện. Cụ thể, nó là công cơ học thực hiện bởi điện trường lên các điện tích di chuyển trong nó.
Năng lượng sinh ra bởi dòng điện trong một đơn vị đo thời gian là công suất điện. Điện năng được sản xuất ra theo nhiều cách khác nhau, phần lớn được sản xuất bởi các máy phát điện tại các nhà máy điện, chúng có chung nguyên tắc hoạt động là các nguyên lý động điện (định luật cảm ứng điện của Michael Faraday), các hình thức khác như trong pin, ắc quy, tế bào nhiên liệu hay từ năng lượng mặt trời,. Các thiết bị dùng điện năng đã đi sâu vào cuộc sống trong xã hội loài người hiện đại và điện năng là một mặt hàng thiết yếu. Điện năng thường được phân phối đến các hộ gia đình và các cơ sở sản xuất, cơ quan dưới đơn vị đo kilowatt giờ, với giá bán có thể thay đổi theo địa điểm, thời điểm trong ngày và lượng tiêu thụ.
Hoạt động kinh doanh điện năng * Hoạt động kinh doanh Ở nghĩa phổ thông kinh doanh không chỉ là buôn bán mà bao gồm cả sản xuất. Hơn nữa, không phải tất cả các hoạt động sản xuất, buôn bán đều là kinh doanh mà chỉ có những hoạt động sản xuất, buôn bán nào có sinh lợi mới được coi là kinh doanh. Chuyển sang nền kinh tế thị trường, các quan hệ kinh tế có những sự thay đổi về chất, do đó, tính chất của các hoạt động kinh doanh cũng thay đổi theo. Điều đó đòi hỏi phải xác định lại khái niệm kinh doanh cho phù hợp với các thuộc tính vốn có của nó.
Trong những năm 90 của thế kỉ trước, một số văn bản luật như Luật Công ty, Luật Doanh nghiệp tư nhân năm 1990, Luật Doanh nghiệp năm 1999 và mới nhất là Luật Doanh nghiệp năm 2020 đã có những quy định ghi nhận khái niệm kinh doanh. Theo Khoản 21 Điều 04 Luật Doanh nghiệp 2020, khái niệm “kinh doanh” được hiểu là: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả công đoạn của quá trình từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận“. Như vậy, khác với các hành vi dân sự thuần tuý khác (cũng trao đổi, cũng cung ứng dịch vụ), mục tiêu chính của kinh doanh là tạo ra lợi nhuận. Đối với các doanh nghiệp, lợi nhuận được tạo ra khi số tiền thu được trong kinh doanh (doanh thu) lớn hơn số tiền phải chi phí (chi phí kinh doanh), tiền bán ra trừ tiền chi phí bằng lợi nhuận.
Bất cứ hoạt động nào, cho dù về mặt hình thức giống kinh doanh nhưng mục tiêu của hoạt động đó không phải là tạo ra lợi nhuận đều không phải là kinh doanh. Pháp luật quy định, hành vi kinh doanh có mục đích sinh lợi (kiếm lời) nhưng lời hay lỗ lại không thành vấn đề cho việc xác định hành vi kinh doanh. Nhiều trường hợp sản xuất, buôn bán bị lỗ nhưng vẫn là kinh doanh. Dưới giác độ pháp lý, khi xác định hành vi kinh doanh, chúng ta quan tâm đến việc có hay 10 không có mục tiêu tạo ra lợi nhuận, chứ không quan tâm đến việc thực hiện mục tiêu đó như thế nào.
Có thể kết luận khái quát rằng lợi nhuận là đích cuối cùng của các nhà kinh doanh; bất cứ hoạt động nào nhằm mục đích kiếm lời trên thị trường cũng là hoạt động kinh doanh. Ở Việt Nam, thuật ngữ kinh doanh được sử dụng trong Luật công ty và Luật doanh nghiệp tư nhân năm 1990 ( 21 tháng 12 năm 1990 ), Luật doanh nghiệp tư nhân sửa đổi năm 1994 ( 22 tháng 6 năm 1994 ). Hoạt động kinh doanh được nhận biết thông qua các dấu hiệu: 1) Hoạt động phải mang tính nghề nghiệp, nghĩa là chúng được tiến hành một cách chuyên nghiệp, thường xuyên, liên tục và hoạt động này mang lại nguồn thu nhập chính cho người thực hiện chúng; 2) Hoạt động phải được thực hiện một cách độc lập. Các chủ thể nhân danh mình để tiến hành hoạt động kinh doanh.
Họ tự quyết định mọi vấn đề có liên quan và tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình; 3) Hoạt động được các chủ thể tiến hành với mục đích kiếm lời thường xuyên. * Hoạt động kinh doanh điện năng Từ khái niệm về “điện năng” và “hoạt động kinh doanh”, có thể đưa ra khái niệm “hoạt động kinh doanh điện năng” như sau: Hoạt động kinh doanh điện năng là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi từ việc kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ điện năng, bao gồm các hoạt động về đầu tư, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm điện năng hoặc cung ứng dịch vụ điện năng và các hoạt động khác trên thị trường điện năng nói chung. * Đặc điểm hoạt động kinh doanh điện năng Đặc điểm hoạt động kinh doanh điện năng thể hiện qua các nội dung sau: (1) Điện năng là một sản phẩm đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, đời sống dân sinh và môi trường. Do đó, ngành điện được coi là ngành hạ tầng cơ sở.
Thực hiện tốt hoạt động kinh doanh điện năng, đồng nghĩa với việc thực hiện tốt hơn quá trình phát triển kinh tế, đi đôi với phát triển đời sống dân cư và khắc phục được nhiều vấn đề về môi trường liên quan đến ngành điện. 11 (2) Điện là nguyên liệu đầu vào cho tất cả các ngành sản xuất và dịch vụ trong nền kinh tế. Do đó, ngành điện luôn giữ một vai trò quan trọng và vì vậy hoạt động kinh doanh điện năng càng trở nên quan trọng hơn. Hoạt động kinh doanh điện năng có một vai trò quan trọng, không thể bỏ qua, góp phần phát triển hiệu quả ngành điện cũng như phát triển kinh tế, xã hội hiệu quả ở bất kỳ quốc gia nào.
(3) Các quyết định kinh doanh trong ngành điện thường được quyết định trong bối cảnh bất định, hạn chế hoặc thiếu thông tin về mặt kỹ thuật, cơ chế không hoàn hảo, nhu cầu và nhiều các ràng buộc liên quan về chính sách, mục tiêu kinh tế, tài chính, xã hội đều ảnh hưởng đến quyết định đầu tư ngành điện. Vì vậy, hiệu quả hoạt động kinh doanh điện năng chịu tác động bởi rất nhiều yếu tố khác nhau, theo đó, việc nghiên cứu thật kỹ lưỡng các yếu tố này cũng như xác định các tiêu chí để nhìn nhận hiệu quả hoạt động kinh doanh điện năng là rất quan trọng đối với ngành điện. (4) Nhu cầu sử dụng điện năng trong dân cư là vô cùng lớn, nó xuất hiện ở tất cả các hộ gia đình, các đơn vị doanh nghiệp và các tổ chức, cơ quan khác nhau. Xã hội phát triển không thể thiếu sản phẩm điện năng.
Nhu cầu càng cao, dẫn đến sự xuất hiện ngày càng nhiều các doanh nghiệp kinh doanh điện năng, và để có vị thế cao trên thị trường kinh doanh điện, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Đó là yêu cầu cấp thiết và luôn đóng vai trò rất quan trọng. Khái quát về kiểm soát hoạt động kinh doanh điện năng 1.Các khái niệm kiểm soát; kiểm soát động kinh doanh điện năng * Khái niệm kiểm soát Kiểm soát là một trong năm chức năng của quản trị: hoạch định, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm soát. Kiểm soát đã tồn tại từ khi xuất hiện các hoạt động kinh doanh.
Hoạt động kinh doanh càng phát triển thì kiểm soát lại càng chiếm một vị trí quan trọng trong quá trình quản lý doanh nghiệp. Thông qua các hoạt động kiểm soát, nhà quản trị đánh giá và chấn chỉnh hoạt động của doanh nghiệp mình với mục đích là giữ cho tổ chức đi đúng con đường mà họ mong muốn và bảo vệ được tài sản trong kinh doanh. 12 “Kiểm soát là chức năng quan trọng của quản lý, được thực hiện một cách thường xuyên liên tục trong mọi mặt hoạt động và trong mọi cấp độ quản lý trong doanh nghiệp. Mục đích cuối cùng của kiểm soát là làm cho doanh nghiệp đạt được mục tiêu cao nhất đã đề ra với mức độ rủi ro và chi phí thấp nhất”.
* Khái niệm kiểm soát hoạt động kinh doanh điện năng Từ khái niệm về “kiểm soát” và khái niệm về “hoạt động kinh doanh”, “hoạt động kinh doanh điện năng”, có thể rút ra khái niệm về “Kiểm soát hoạt động kinh doanh” nói chung và “Kiểm soát hoạt động kinh doanh điện năng” nói riêng, cụ thể: Kiểm soát hoạt động kinh doanh là những quy trình, biện pháp, cách thức do Ban lãnh đạo và các cá nhân khác trong đơn vị thiết lập để để kiểm soát mọi hoạt động diễn ra trong doanh nghiệp cũng như ngăn ngừa và xử lý các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình hoạt động của đơn vị, nhằm đạt đến mục đích cuối cùng là đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động theo đúng phương hướng, chiến lược kinh doanh đã đề ra và phát triển bền vững, đạt hiệu quả cao nhất với mức độ rủi ro thấp nhất”. Kiểm soát hoạt động kinh doanh điện là những quy trình, biện pháp, cách thức do Ban lãnh đạo và các cá nhân khác trong đơn vị kinh doanh điện thiết lập để để kiểm soát mọi hoạt động diễn ra trong doanh nghiệp cũng như ngăn ngừa và xử lý các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình hoạt động của đơn vị, nhằm đạt đến mục đích cuối cùng là đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động theo đúng phương hướng, đặc thù, chiến lược kinh doanh ngành đã đề ra và phát triển bền vững, đạt hiệu quả cao nhất với mức độ rủi ro thấp nhất”.