mở đầu, bắt buộc phải thực hiện trong quá trình quản lý tài chính. Nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng, cụ thể là: Thứ nhất, thông qua việc lập dự toán để đánh giá khả năng và nhu cầu về tài chính của các đơn vị HCSN, từ đó phát huy tính hiệu quả đồng thời hạn chế những trở ngại trong quá trình sử dụng tài chính của các đơn vị HCSN. Thứ hai, theo nguyên tắc quản lý tài chính, chi phải dựa trên thu mà thu và chi trong các đơn vị HCSN không phải là đồng nhất với nhau về mặt thời gian, có những lúc có nhu cầu chi nhƣng chƣa có thu và ngƣợc lại. Do đó, cần có kế hoạch thu và chi để các nhà quản lý có thể chủ động điều hành đơn vị.
Thứ ba, lập dự toán là hoạt động thiết lập kim chỉ nam cho quá trình thực hiện dự toán. Do đó lập dự toán có vai trò quan trọng trong hoạt động tổ chức của một đơn vị HCSN, nó là cơ sở dẫn dắt quá trình thực hiện dự toán của đơn vị sau này. Việc lập dự toán cũng là tiêu chí để đánh giá hiệu quả 12 việc thực hiện dự toán trong các đơn vị HCSN. Yêu cầu của việc lập dự toán Mục tiêu cơ bản của việc lập dự toán trong đơn vị HCSN là nhằm phân tích, đánh giá các khoản thu, chi tài chính trên cơ sở khoa học và thực tiễn, đƣa ra các chỉ tiêu thu, chi tài chính sát với thực tế sao cho có hiệu quả nhất.
Điều đó đòi hỏi việc lập dự toán phải đáp ứng các yêu cầu sau: - Phải phản ánh đầy đủ chính xác các khoản thu, chi dự kiến theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức của nhà nƣớc - Việc lập dự toán phải theo từng lĩnh vực thu và chi - Phải đảm bảo nguyên tắc cân đối, chi phải có nguồn đảm bảo - Lập dự toán phải đúng theo nội dung, biểu mẫu quy định, đúng thời gian, phải thể hiện đầy đủ các khoản thu chi theo mục lục NSNN và hƣớng dẫn của Bộ Tài chính, gửi kịp thời cho các cơ quan chức năng của nhà nƣớc xét duyệt. - Dự toán đƣợc lập phải kèm theo các báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, căn cứ tính toán. Phương pháp lập dự toán thu chi Ngân sách: Lập dự toán ngân sách nhà nƣớc là giai đoạn đầu tiên trong quá trình ngân sách của nhà nƣớc, là thực hiện việc xây dựng và quyết định dự toán ngân sách nhà nƣớc hàng năm. Nhằm đảm bảo dự toán NSNN có tính toàn diện, khả thi và phản ảnh đƣợc mọi khoản chi tiêu liên quan đến nguồn thu NSNN có hai phƣơng pháp lập dự toán.
Đó là: - Phƣơng pháp lập dự toán trên cơ sở quá khứ là phƣơng pháp xác định các chỉ tiêu trong dự toán dựa vào kết quả hoạt động thực tế của kỳ liền trƣớc và điều chỉnh theo tỷ lệ tăng trƣởng hoặc tỷ lệ lạm phát dự kiến. Nhƣ vậy phƣơng pháp này rất rõ ràng, dễ hiểu và dễ sử dụng, đƣợc xây dựng tƣơng đối ổn định, tạo điều kiện, cơ sở bền vững cho nhà quản lý trong đơn vị trong việc 13 điều hành mọi hoạt động. - Phƣơng pháp lập dự toán cấp không là phƣơng pháp xác định các chỉ tiêu trong dự toán dựa vào nhiệm vụ, mục tiêu hoạt động trong năm kế hoạch, phù hợp với điều kiện cụ thể hiện có của đơn vị chứ không dựa trên kết quả hoạt động thực tế của năm trƣớc. Đây là phƣơng pháp lập dự toán phức tạp hơn do không dựa trên số liệu, kinh nghiệm có sẵn.
Mỗi phƣơng pháp lập dự toán trên có những đặc điểm riêng cùng những ƣu, nhƣợc điểm và điều kiện vận dụng khác nhau. Phƣơng pháp lập dự toán trên cơ sở quá khứ là phƣơng pháp truyền thống, đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp cho những hoạt động tƣơng đối ổn định của đơn vị. Do đó, để công tác lập dự toán hiệu quả thì tùy theo từng nhiệm vụ, mục tiêu cụ thể để sử dụng một trong hai phƣơng pháp hoặc kết hợp cả hai phƣơng pháp trên. Nội dung dự toán thu – chi Hàng năm, lập dự toán thu, chi năm kế hoạch tại các cơ quan, đơn vị HCSN phải dựa vào những căn cứ sau: - Đánh giá tình hình thực hiện dự toán NSNN trong những tháng đầu năm đến thời điểm lập dự toán.
- Việc xây dựng dự toán NSNN phải đƣợc thực hiện theo đúng quy định của Luật NSNN năm 2015 và các văn bản hƣớng dẫn thi hành, phù hợp mục tiêu, nhiệm vụ của đơn vị HCSN trong năm kế hoạch. - Việc xây dựng dự toán thu, chi NSNN hàng năm theo đúng các quy định của pháp luật về chế độ thu, chi và quản lý thu, chi ngân sách; trên cơ sở nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ dự toán chi thƣờng xuyên NSNN và nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ chi đầu tƣ nguồn NSNN giai đoạn 2016-2020 đƣợc cơ quan có thẩm quyền quyết định. Quán triệt chủ trƣơng triệt để tiết kiệm, chống lãng phí ngay từ khâu lập dự toán. 14 * Nộ ung ự toán t u Dự toán thu NSNN hàng năm đƣợc xây dựng theo đúng chính sách, chế độ hiện hành; tổng hợp đầy đủ các Khoản thu từ thuế, phí, lệ phí và các Khoản thu khác vào NSNN theo quy định của Luật NSNN năm 2015.
- Xây dựng dự toán thu từ nội địa Dự toán thu phải bảo đảm tính đúng, tính đủ từng lĩnh vực thu, từng sắc thuế theo các quy định của pháp luật về thuế, chế độ thu, pháp luật thu từ xử phạt vi phạm hành chính, trong đó, cần chú ý những chế độ, chính sách thu mới đƣợc ban hành sửa đổi, bổ sung và đã có hiệu lực thi hành; tác động từ việc sắp xếp, tái cơ cấu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; tác động của việc thực thi các cam kết hội nhập quốc tế; hiệu quả từ các hoạt động tăng cƣờng kiểm tra, kiểm soát thị trƣờng, chống buôn lậu, gian lận thƣơng mại, phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi trốn, lậu thuế, chuyển giá, làm giá. - Xây dựng dự toán thu hoạt động xuất nhập khẩu Đƣợc xây dựng trên cơ sở phân tích, đánh giá diễn biến xuất khẩu, nhập khẩu các mặt hàng chịu thuế, tác động về giá, tỷ giá,. đến thu ngân sách; mức độ thuận lợi hóa thƣơng mại, thuận lợi hóa đầu tƣ và hài hòa hóa tiêu chuẩn khi thực hiện xâm nhập, mở rộng thị trƣờng xuất khẩu; đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thƣơng mại, củng cố và mở rộng thị trƣờng xuất khẩu. - Các khoản thu đƣợc để lại chi theo quy định (học phí; giá, phí dịch vụ sự nghiệp công; phí, lệ phí và các khoản huy động đóng góp khác) Dự kiến khả năng đóng góp của ngƣời sử dụng dịch vụ và những yếu tố dự kiến tác động đến thu để xây dựng dự toán thu phù hợp, tích cực.
Các khoản thu sự nghiệp mang tính chất giá dịch vụ kinh doanh của cơ quan, đơn vị, không thuộc nguồn thu NSNN, không tổng hợp chung vào dự toán thu phí, lệ phí thuộc NSNN, nhƣng phải lập dự toán riêng, xây dựng phƣơng án sử dụng gửi cơ quan có thẩm quyền giám sát theo quy định. 15 * Nộ ung ự toán Khi xây dựng dự toán chi NSNN hàng năm, các đơn vị HCSN cần chú ý các nội dung sau - Nhóm chi thường xuyên Đây là nhóm chi theo định mức đã đƣợc cơ quan có thẩm quyền quy định và hƣớng dẫn trong quá trình lập dự toán ngân sách hàng năm của cơ quan tài chính. Chi cho con người: bao gồm các khoản chi nhƣ lƣơng, phụ cấp lƣơng, các khoản đóng góp cho ngƣời lao động và phúc lợi tập thể cho ngƣời lao động. Để xác định kinh phí chi cho con ngƣời hàng năm tại cơ quan, đơn vị HCSN, ngƣời ta dựa vào số lao động bình quân tại cơ quan đơn vị và mức chi bình quân cho một cán bộ công nhân viên.
Chi cho quản lý hành chính: bao gồm chi văn phòng phẩm, dụng cụ vệ sinh, chi trả tiền điện, tiền nƣớc đã sử dụng tại văn phòng cơ quan, chi trả các dịch vụ về thông tin liên lạc, chi giao dịch, tiếp khách, chi hội nghị sơ kết, tổng kết, lễ tân, khánh tiết .các khoản chi này liên quan đến hoạt động và tổ chức của cơ quan đơn vị. Việc xác định số chi kinh phí cho quản lý hành chính thƣờng đƣợc dựa vào: (1) Số lao động bình quân; (2) Mức chi quản lý hành chính bình quân một cán bộ công nhân viên kỳ kế hoạch. Chi cho nghiệp vụ: Số chi này phụ thuộc vào tính chất hoạt động của mỗi cơ quan đơn vị và chế độ Nhà nƣớc cho phép. Số chi nghiệp vụ chuyên môn thuộc mỗi cơ quan, đơn vị sẽ đƣợc xác định theo từng nội dung cụ thể gắn với đặc điểm hoạt động của đơn vị đó và phù hợp với nhu cầu kinh phí, khả năng đảm bảo của nguồn kinh phí thuộc NSNN - Nhóm chi không thường xuyên: Mua sắm TSCĐ hữu hình và vô hình; 16 Sửa chữa lớn, đầu tƣ, xây dựng cơ bản; Chi thực hiện tinh giảm biên chế; Chi không thƣờng xuyên khác.
Để lập dự toán cho những khoản chi này, đơn vị căn cứ vào thực trạng tài sản hiện có tại đơn vị, khả năng tài chính và tiêu chuẩn định mức. Trình tự lập dự toán Quá trình lập dự toán đƣợc tiến hành theo các bƣớc cơ bản sau đây: Bƣớc 1: Thông báo số kiểm tra Hàng năm, để lập dự toán trong các cơ quan Nhà nƣớc, cần đòi hỏi phải có công tác hƣớng dẫn lập dự toán của cơ quan tài chính cấp trên và thông báo số kiểm tra dự toán. Khi thông báo số kiểm tra về dự toán NSNN cho các đơn vị cấp dƣới đảm bảo số thu không thấp hơn số kiểm tra, số chi phải phù hợp với số kiểm tra về tổng mức và cơ cấu. Bƣớc 2: Lập dự toán Dựa vào số kiểm tra và văn bản hƣớng dẫn lập dự toán kinh phí, các đơn vị HCSN tiến hành lập dự toán kinh phí của mình để gửi đơn vị dự toán cấp trên hoặc cơ quan Tài chính.
* Lập dự toán thu Dự toán thu có tầm quan trọng đặc biệt trong việc lập dự toán chi và triển khai nhiệm vụ chi đảm bảo chủ động thu, chi trong đơn vị. Theo cách phân loại các đơn vị HCSN, có thể chia việc lập dự toán thu đối với đơn vị làm 2 cách.