CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kinh doanh 1. Một số khái niệm cơ bản Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa gắn với phần lợi ích và rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là khâu cuối cùng của sản xuất kinh doanh, đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn sản phẩm, hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán.
Bán hàng dưới góc độ kinh tế là hoạt động nhằm thực hiện giá trị của sản phẩm hàng hóa (thay đổi hình thái từ hàng sang tiền) trên cơ sở thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng về mặt giá trị sử dụng, nhờ đó người sản xuất (hay người bán) đạt được các mục tiêu của mình. Bán hàng dưới góc độ hoạt động thương mại là một mặt của hành vi thương mại – mua bán hàng hóa – theo đó người bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu cho người mua và nhận tiền, người mua có nghĩa vụ trả tiền cho người bán và nhận hàng theo thỏa thuận của hai bên. Vì vậy, đẩy nhanh quá trình bán hàng đồng nghĩa với việc rút ngắn chu kỳ sản xuất kinh doanh, tăng nhanh vòng quay vốn, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Đặc điểm của quá trình bán hàng trong doanh nghiệp thương mại: + Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền.
+ Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán. + Bán hàng là quá trình hàng hoá của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). Kết quả kinh doanh: SV: Ngô Thu Trang 4 Lớp: K22KTB-BN Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Kim Phượng Kết quả hoạt động kinh doanh là kết quả cuối cùng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, được cấu thành bởi hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động tài chính và hoạt động khác. Kết quả kinh doanh là thước đo đánh giá sự phát triển của doanh nghiệp trong hiện tại, đồng thời phản ánh tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp trong tương lai.
Xác định kết quả kinh doanh là việc so sánh giữa doanh thu mà doanh nghiệp thu về với chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong một kỳ. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí thì doanh nghiệp hoạt động có lãi. Ngược lại, nếu doanh thu thu về nhỏ hơn chi phí thì doanh nghiệp đang bị lỗ. Tùy theo đặc điểm và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp mà việc xác định kết quả kinh doanh có thể thực hiện vào cuối tháng, cuối quý hoặc cuối năm.
Kết quả kinh doanh của một doanh nghiệp được xác định theo công thức sau: Kết quả hoạt Kết quả kinh Kết quả Kết quả = động sản xuất, + + doanh hoạt động tài chính hoạt động khác kinh doanh Mối quan hệ giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh: Bán hàng là khâu cuối cùng của trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp còn xác định kết quả kinh doanh là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định bán hàng hàng hoá nữa hay không. Do đó có thể nói giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có mối quan hệ mật thiết. Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó. Phương thức bán hàng và phương thức thanh toán Phương thức bán hàng: Có một số phương pháp bán hàng khác nhau, một trong những số đó có thể kể đến những phương pháp sau: a) Phương pháp bán buôn Bán buôn là quá trình bán hàng cho các doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp thương mại để tiếp tục đưa vào quá trình sản xuất hoặc tiếp tục được chuyển bán.
Đặc SV: Ngô Thu Trang 5 Lớp: K22KTB-BN Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Kim Phượng trưng của phương pháp này là kết thúc nghiệp vụ bán hàng, hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng và số lượng bán hàng thường lớn. Ưu điểm của hình thức này là được hưởng các chính sách chiết khấu, giảm giá khi mua hàng với số lượng lớn, thời gian quay vòng vốn nhanh từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có một số điểm hạn chế như chi phí lớn, ít tiếp xúc với khách hàng nên không nắm bắt kịp xu hướng kinh doanh từ đó dễ xảy ra tình trạng ứ đọng vốn và dư thừa hàng hóa. Bán buôn có 2 phương thức bán hàng cơ bản là: Bán hàng qua kho và giao hàng vẫn chuyển thẳng.
- Bán hàng qua kho: Hàng hóa mua về nhập kho sau đó mới xuất bán và giao hàng cho bên mua theo một trong hai cách là giao tại kho và giao chuyển hàng. + Hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này, bên mua nhận hàng hóa tại kho của bên bán. Sau khi bên mua xác nhận đủ và đúng loại hàng hóa, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Hình thức chuyển hàng: Dựa vào hợp đồng đã ký kết hoặc đơn đặt hàng, bên bán sẽ xuất kho hàng hóa và vận chuyển hàng hóa giao cho bên mua tại địa điểm đã thỏa thuận.
Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán cho đến khi bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì quyền sở hữu hàng hóa mới được chuyển giao cho bên khách hàng và hàng hóa chuyển đi mới được coi là tiêu thụ. - Giao hàng vận chuyển thẳng (bán hàng giao tay ba): Xét theo tính chất vận chuyển hàng hóa thì hàng được mua và bán lại ngay mà không phải nhập kho. Doanh nghiệp có thể giao hàng ngay tại nơi mua hàng hoặc phải chuyển hàng giao cho bên mua tại địa điểm được yêu cầu. Với trường hợp này có thể có hai phương thức thanh toán khác nhau đó là vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán và vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán.
b) Phương pháp bán lẻ Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho đối tượng tiêu dùng. Đặc trưng của phương thức bán lẻ là kết thúc nghiệp vụ bán hàng thì sản phẩm rời khỏi lĩnh vực lưu thông đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị sử dụng của sản phẩm được thực hiện. Hàng bán lẻ thường có khối lượng nhỏ và thanh toán ngay. Có nhiều phương thức SV: Ngô Thu Trang 6 Lớp: K22KTB-BN Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Kim Phượng bán lẻ như: Bán hàng ở siêu thị, bán ở quầy, bán hàng qua điện thoại, qua mạng internet, bán lẻ lưu động… Xét về cách thức thanh toán, có hai phương thức thu tiền bán hàng như sau: + Bán lẻ thu tiền tập trung: Tổ chức ở quy mô bán lẻ lớn như siêu thị, quầy bách hóa lớn,.
khách hàng tự chọn hàng hóa và thanh toán một lần tại quầy kế toán thu tiền, cuối ngày kế toán lập báo cáo bán hàng hàng ngày và đem nộp tiền vào phòng kế toán để ghi sổ một lần. + Bán lẻ không thu tiền tập trung: Phù hợp với quy mô bán lẻ nhỏ, mỗi nhân viên bán hàng thu tiền trực tiếp từ khách hàng, cuối ngày lập báo cáo bán hàng và nộp tiền cho phòng kế toán hoặc định kỳ 3,5,7 ngày… mới lập báo cáo bán hàng nhưng tiền mặt vẫn phải nộp hàng ngày. c) Bán hàng trả góp Theo hình thức này, người mua phải thanh toán lần đầu ngay tại thời điểm mua một phần số tiền, số tiền còn lại được trả hàng tháng và chịu một mức lãi suất nhất định. Giá bán trả góp sẽ thường lớn hơn so với giá bán thông thường do chịu thêm một khoản lãi vì trả chậm.
Với hình thức này, về bản chất, người bán chỉ mất quyền sở hữu hàng hóa khi người mua đã thanh toán hết tiền hàng. Tuy nhiên, về mặt hạch toán, khi giao hàng cho người mua, hàng hóa trả góp đã được coi là tiêu thụ, bên bán ghi nhận doanh thu. d) Bán hàng đại lý hay ký gửi hàng hóa Đây là hình thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở đại lý, ký gửi. Bên đại lý sẽ trực tiếp bán hàng và thanh toán tiền cho doanh nghiệp đồng thời được hưởng hoa hồng từ việc bán được hàng.
Hàng hóa doanh nghiệp gửi đại lý về bản chất vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp và được xác định là tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận được tiền do bên đại lý thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. e) Bán hàng theo hình thức hàng đổi hàng SV: Ngô Thu Trang 7 Lớp: K22KTB-BN Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Kim Phượng Là phương thức tiêu thụ mà trong đó người bán đem vật tư, hàng hóa của mình để đổi lấy vật tư, hàng hóa của người mua, giá trao đổi là giá bán của vật tư hàng hóa đó trên thị trường. Phương thức thanh toán - Phương thức thanh toán ngay: Là phương thức thanh toán mà người mua hàng hóa sẽ thanh toán ngay tiền hàng cho bên bán khi hàng hóa được chuyển giao. Theo hình thức này, sự vận động của hàng hóa sẽ gắn liền với sự vận động của tiền tệ.
Người mua có thể thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi, …. - Phương thức thanh toán trả chậm: Là phương thức thanh toán mà người mua hàng không phải thanh toán tiền cho người bán ngay khi nhận được hàng. Thời điểm thanh toán sẽ diễn ra sau thời điểm ghi nhận quyền sở hữu về hàng hóa. Thông thường, các doanh nghiệp thường đưa ra các điều kiện tín dụng cho khách hàng, bao gồm các quy định về thời hạn thanh toán cho phép, thời hạn được hưởng chiết khấu thanh toán và tỷ lệ chiết khấu thanh toán được hưởng (nếu có).
Hình thức thanh toán - Thanh toán bằng tiền mặt: Với hình thức này, khách hàng sẽ thanh toán bằng tiền mặt cho người bán ngay khi nhận được hàng. Hình thức thanh toán này thường được sử dụng trong bán lẻ, số lượng hàng ít. - Thanh toán không dùng tiền mặt: Là hình thức được thực hiện thông qua bên trung gian là các ngân hàng.