Chương 1: Cơ sở lý luận về chính sách tài chính cho đào tạo nghề lao động nông thôn Chương 2: Thực trạng chính sách tài chính cho đào tạo nghề lao động nông thôn Chương 3: Các biện pháp hoàn thiện chính sách tài chính cho đào tạo nghề lao động nông thôn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH CHO ĐÀO TẠO NGHỀ LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Thế giới đã và đang bước vào thế kỷ 21 với những chuyển biến nhanh chóng về khoa học - công nghệ và tiến bộ xã hội. Nền kinh tế trí thức ra đời với tốc độ phát triển nhanh chóng đã và đang làm đảo lộn nhiều quan niệm, giá trị trên nhiều bình diện kinh tế, văn hóa, xã hội và là bước phát triển tất yếu của các nền kinh tế trên thế giới thời kỳ công nghiệp hoá.
Bên cạnh đó, quá trình toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Việc tham gia vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị gia tăng toàn cầu đã trở thành yêu cầu đối với các nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, chất lượng nguồn nhân lực sẽ là yếu tố quyết định nâng cao năng lực cạnh tranh và sự thành công của mỗi quốc gia; Nhận thức được tầm quan trọng đó trong những năm gần đây các quốc gia trên thế giới đã đẩy mạnh công tác đào tạo nghề nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bởi đây chính là nguồn lực trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, thúc đẩy nền kinh tế phát triển mạnh mẽ trong đó các nước đã rất chú trọng đến công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn. - Ở Trung Quốc Trung Quốc là một nước lớn về nông nghiệp, dân số nông thôn chiếm đến 80%, giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân là mấu chốt nhằm thực hiện hiện đại hóa Trung Quốc.
Thành tựu nổi bật trong đổi mới ở Trung Quốc là xuất phát từ đổi mới trong nông nghiệp và cơ cấu lại kinh tế nông thôn. Trong đó, phát triển các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn và công nghiệp hóa nông nghiệp là hai đặc trưng quan trọng nhất trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn Trung Quốc, thông qua việc Đào tạo nghề, chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn, tổ chức kết hợp giữa nông hộ 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với công ty hoặc nông hộ kết hợp với tập thể, nông hộ cùng với các tổ chức kinh tế khác tiến hành liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, kết hợp giữa nông nghiệp – công nghiệp và thương mại, kết nối các khâu thành một dây chuyền. Về mặt nghiên cứu, ngay từ những năm 2000, các nhà khoa học Trung Quốc đưa vấn đề “tam nông” thành Chiến lược phát triển Trung Quốc trong thế kỷ XXI. Trong các nghiên cứu này, việc đề xuất xây dựng các chương trình, các dự án với sự tham gia của người dân, sự tham gia của cộng đồng làng xã được coi là những đề xuất có ý nghĩa, nhằm quản lý tốt các chương trình, dự án.
- Ở Hàn Quốc Hàn Quốc đã thực hiện chính sách nguồn nhân lực trong nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất lao động nông nghiệp. Từ đó rút dần lao động trẻ ra khỏi nông nghiệp. Chính sách này tập trung vào ba chương trình lớn đó là: Chương trình hỗ trợ trang trại gia đình; Chương trình hỗ trợ các doanh nghiệp kinh doanh nông nghiệp và Chương trình hỗ trợ giáo dục và đào tạo. Mục tiêu của các chính sách này là nhằm bảo vệ và hỗ trợ cho các nhà kinh doanh nông nghiệp có trình độ, kỹ năng canh tác, các công ty kinh doanh nông nghiệp, những người có khả năng thúc đẩy năng suất và quản lý việc canh tác một cách hiệu quả và ổn định.
Chính phủ cung cấp vốn và hỗ trợ kỹ thuật đối với các hoạt động đào tạo và tạo việc làm phi nông nghiệp và việc tổ chức sản xuất theo hình thức hợp tác. Các nghiên cứu về xây dựng và thực hiện hiện các chương trình, dự án phát triển nông thôn được các nhà khoa học Hàn Quốc thực hiện từ những năm 60 của thế kỷ XX và cũng như ở Trung Quốc, việc đề xuất giao quản lý các chương trình, dự án cho cộng đồng được Chính phủ chấp thuận. Một trong các giải pháp đề ra là phải đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý dự án. - Ở Mông Cổ Do nông nghiệp và nông thôn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của Mông cổ nên chính sách việc làm đối với khu vực nông thôn trở thành một 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vấn đề quan trọng trong chiến lược phát triển nông thôn.
Chính phủ đã đưa ra Chương trình xúc tiến việc làm quốc gia, tăng cường sự tham gia chủ động của các cơ quan chính phủ, cộng đồng, tăng khả năng tiếp cận thông tin về đào tạo nghề và việc làm. Các biện pháp cụ thể là cải thiện các dịch vụ tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển hợp tác xã, phát triển doanh nghiệp gia đình, lồng ghép chính sách tạo việc làm với bảo vệ môi trường và phân bố lại dân cư nông thôn, tạo việc làm tại địa phương thông qua phát triển du lịch và cơ sở hạ tầng. Chính sách thị trường lao động nhằm vào khuyến khích việc làm cho thanh niên và người nghèo, tăng cường phát triển kỹ năng và đào tạo nghề để đáp ứng nhu cầu thị trường, cải thiện về thông tin và nâng cao nhận thức về khuyến khích tạo việc làm. Ở Việt Nam Nông nghiệp, nông thôn và nông dân có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng và công cuộc đổi mới nền kinh tế - xã hội của đất nước.
Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nước ta đến năm 2020 được Đại hội Đảng lần thứ XI thông qua, một trong những giải pháp có tính đột phá thực hiện được mục tiêu đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 là phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong đó có nhân lực qua đào tạo nghề. Hiện nay tổng số lao động đang làm việc trong các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân là trên 47 triệu người, trong đó lao động đang làm việc trong nông thôn chiếm gần 70%, làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp chiếm 51%. Để đáp ứng nhu cầu nhân lực của một nước công nghiệp theo hướng hiện đại, cần phải chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu lao động trong nông thôn và đào tạo nghề có sứ mạng rất lớn, góp phần rất quan trọng vào việc chuyển dịch này. Trong Nghị quyết số 26/NQ-TƯ về nông nghiệp, nông dân và nông thôn của Đảng có đề ra: “Giải quyết việc làm cho nông dân là nhiệm vụ ưu tiên xuyên suốt trong mọi chương trình phát triển kinh tế - xã hội của cả nước; bảo đảm hài hoà giữa các vùng, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, giữa nông thôn và thành thị.
Có kế 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạch cụ thể về đào tạo nghề và chính sách đảm bảo việc làm cho nông dân, nhất là ở các vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Đẩy mạnh xuất khẩu lao động từ nông thôn…. Hình thành chương trình mục tiêu quốc gia về đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực, đảm bảo hàng năm đào tạo khoảng 1 triệu lao động nông thôn [12][18]; phấn đấu đến năm 2020 lao động nông nghiệp còn khoảng 30% lao động xã hội; tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo đạt trên 50%”. Thực hiện Nghị quyết của Trung ương Đảng, ngày 28 tháng 10 năm 2008 Chính phủ đã ra Nghị quyết số 24/2008/NQ- CP ban hành chương trình hành động của Chính phủ, trong đó có mục tiêu: “Tập trung đào tạo nguồn nhân lực ở nông thôn, chuyển một bộ phận lao động nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập của dân cư nông thôn tăng lên 2,5 lần so với hiện nay”.
Một trong những nhiệm vụ chủ yếu trong chương trình hành động của Chính phủ là:“ Xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia về đào tạo nguồn nhân lực nông thôn. Tập trung xây dựng kế hoạch và giải pháp đào tạo cho bộ phận con em nông dân đủ trình độ, năng lực vào làm việc ở các cơ sở công nghiệp, thủ công nghiệp và dịch vụ và chuyển nghề; bộ phận nông dân còn tiếp tục sản xuất nông nghiệp được đào tạo về kiến thức và kỹ năng để thực hành sản xuất nông nghiệp hiện đại; đồng thời tập trung đào tạo nâng cao kiến thức cho cán bộ quản lý, cán bộ cơ sở”. Để cụ thể hoá chương trình hành động, ngày 27 tháng 11 năm 2009, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1956/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020” (gọi tắt là Đề án 1956). Trong Quyết định này đã thể hiện rõ quan điểm của Đảng và Nhà nước ta là : “Đào ta ̣o nghề cho lao đô ̣ng nông thôn là sự nghiê ̣p của Đảng , Nhà nước, của các cấp, các ngành và xã hội nhằ m nâng cao chấ t lươ ̣ng lao đô ̣ng nông thôn , đáp ứng yêu cầ u công nghiê ̣p hóa , hiê ̣n đa ̣i hóa nông nghiê ̣p , nông thôn.
Nhà nước tăng cường đầu tư để phát triển đào ta ̣o nghề cho lao động nông thôn, có chính sách bảo đảm thực hiện công bằng xã hội về cơ hội học nghề đố i với 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mọi lao động nông thôn, khuyến khích, huy động và tạo điều kiện để toàn xã hội tham gia đào ta ̣o nghề cho lao đô ̣ng nông thôn” [4][1] Trong những năm gần đây đã có môt số đề tài nghiên cứu về lý luận, thực tiễn và các biện pháp về đào tạo nghề cho Lao động nông thôn đã đề cập ở các mức độ và khía cạnh khác nhau ở cấp vĩ mô cũng như vi mô.