CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Các khái niệm liên quan 1. Khái niệm chiến lược và các cấp chiến lược của doanh nghiệp Chiến lược kinh doanh “ Chiến lược” là một thuật ngữ có nguồn gốc Hy Lạp cổ đại “Strategos” dùng trong quân sự, được xem là nghệ thuật chỉ huy các phương tiện để giành chiến thắng. Do cách tiếp cận khác nhau của các nhà nghiên cứu mà có rất nhiều định nghĩa khác nhau về chiến lược. Henderson, chiến lược gia đồng thời là nhà sáng lập Tập đoàn Tư vấn Boston (BCG) cho rằng: “Chiến lược là sự tìm kiếm thận trọng một kế hoạch hành động để phát triển và kết hợp lợi thế cạnh tranh của tổ chức.
Những điều khác biệt giữa bạn và đối thủ cạnh tranh là cơ sở cho lợi thế của bạn”. Gần đây hơn với nhận thức về đặc điểm tiến hóa liên tục và đầy bất trắc của môi trường kinh doanh, khái niệm chiến lược đã được F.David (2008) mở rộng theo hướng: “Tập hợp quyết định và hành động cho phép dự đoán trước, hoặc ít nhất là dự báo được một tương lai có thể nhìn thấy trước mặc dù còn tiềm ẩn bất trắc và rủi ro”. Một cách tổng quát, G. Scholes định nghĩa: “Chiến lược bao hàm việc ấn định các mục tiêu cơ bản, dài hạn của doanh nghiệp, đồng thời lựa chọn cách thức hoặc tiến trình hành động và phân bổ các nguồn lực thiết yếu để thực hiện các mục tiêu đó”.
Nói tóm lại, chiến lược của một doanh nghiệp bao gồm những mục tiêu phải đạt tới trong dài hạn, những đảm bảo về nguồn lực để đạt được những mục tiêu này và đồng thời những cách thức, tiến trình hành động trong khi sử dụng nguồn lực này. Do đó, chiến lược được hiểu như là một kế hoạch hoặc sơ đồ tác nghiệp tổng quát định hướng sự phát triển và tạo lập lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Một chiến lược tốt, được thực hiện hiệu quả sẽ giúp các nhà quản trị và nhân viên ở mọi cấp quản lý xác định rõ ràng mục tiêu, nhận biết phương hướng hoạt động và góp phần vào sự thành công của doanh nghiệp. Ngày nay, thuật ngữ chiến lược đã được sử dụng khá phổ biến ở Việt Nam trong nhiều lĩnh vực ở cả phạm vi vĩ mô cũng như vi mô.
Ở phạm vi doanh nghiệp ta thường gặp thuật ngữ chiến lược kinh doanh hoặc chiến lược công ty, quản trị chiến lược,. Sự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 xuất hiện các thuật ngữ này không đơn thuần là sự vay mượn. Các khái niệm chiến lược đều bắt nguồn từ sự cần thiết khách quan trong thực tiễn quản trị của các doanh nghiệp trong cơ chế thị trường hiện nay. Có thể nói việc xây dựng và thực hiện chiến lược thực sự đã trở thành một nhiệm vụ hàng đầu và là một nội dung, nhiệm vụ quan trọng của quản trị doanh nghiệp, nó đang được áp dụng rộng rãi trong các doanh nghiệp.
Quan niệm phổ biến hiện nay cho rằng: “Chiến lược kinh doanh là nghệ thuật phối hợp các hoạt động và điều khiển chúng nhằm đạt tới mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp”. Việc coi chiến lược kinh doanh là một quá trình quản trị đã tiến tới quản trị doanh nghiệp bằng tư duy chiến lược với quan điểm: Chiến lược hay chưa đủ, mà phải có khả năng tổ chức thực hiện tốt mới đảm bảo cho doanh nghiệp thành công. Quản trị doanh nghiệp mang tầm chiến lược. Đây chính là quan điểm tiếp cận quản trị chiến lược phổ biến hiện nay.
Các cấp chiến lược của doanh nghiệp Chiến lược có thể được hoạch định ở nhiều cấp khác nhau trong một doanh nghiệp nhưng thông thường có 3 cấp chiến lược cơ bản. Chiến lược cấp công ty: Chiến lược liên quan đến mục tiêu tổng thể và quy mô của doanh nghiệp để đáp ứng những kỳ vọng của các cổ đông. Chiến lược cấp công ty là một lời công bố về mục tiêu dài hạn, các định hướng phát triển của doanh nghiệp. Chiến lược doanh nghiệp trả lời câu hỏi then chốt: “Doanh nghiệp đã, đang và sẽ hoạt động trong ngành hoặc những ngành kinh doanh nào?” Chiến lược cấp kinh doanh: Chiến lược cấp kinh doanh liên quan nhiều hơn đến chiến lược làm thế nào để một doanh nghiệp, một hoạt động kinh doanh có thể cạnh tranh thành công trên một thị trường (hoặc đoạn thị trường cụ thể).
Chiến lươc kinh doanh phải chỉ ra cách thức cạnh tranh trong các ngành kinh doanh khác nhau, xác định vị trí cạnh tranh cho các SBU và làm thế nào để phân bố nguồn lực hiệu quả. Chiến lược cấp chức năng: Chiến lược cấp chức năng liên quan đến từng bộ phận, chức năng (sản xuất, R&D, marketing, tài chính, hệ thống thông tin,…) trong doanh nghiệp sẽ được tổ chức như thế nào để thực hiện được phương hướng chiến lược ở cấp độ doanh nghiệp và từng đơn vị kinh doanh trong doanh nghiệp. Khái niệm chiến lược kinh doanh và hoạch định chiến lược kinh doanh Chiến lược kinh doanh hay còn gọi là chiến lược cạnh tranh, là chiến lược trả lời cho câu hỏi về cách thức, lợi thế cạnh tranh cảu công ty trên thị trường. Chiến lược LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 kinh doanh được chia làm 3 loại hình chiến lược chính là chiến lược chi phí thấp, chiến lược khác biệt hóa và chiến lược tập trung.
Chiến lược chi phí thấp là chiến lược nhằm tạo lợi thế cạnh tranh bằng cách tạo ra sản phẩm với chi phí thấp nhất. Chiến lược khác biệt hóa sản phẩm là chiến lược nhằm đạt được lợi thế cạnh tranh thông qua việc tạo ra sản phẩm được xem là duy nhất, độc đáo đối với khách hàng, thỏa mãn nhu cầu khách hàng bằng cách thức mà các đối thủ cạnh tranh không thể. Chiến lược tập trung là chiến lược nhằm đáp ứng nhu cầu của một phân khúc thị trường nào đó thông qua yếu tố địa lý, đối tượng khách hàng hoặc tính chất sản phẩm. Về hoạch định chiến lược kinh doanh, hiện nay tồn tại nhiều định nghĩa về công tác hoạch định chiến lược kinh doanh trong doanh nghiệp: Theo Anthony: “Hoạch định chiến lược là một quá trình quyết định các mục tiêu của doanh nghiệp, về những thay đổi trong các mục tiêu, về sử dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu, các chính sách đề quản lý thành quả hiện tại, sử dụng và sắp xếp nguồn lực”.
Theo Denning: “Hoạch định chiến lược là xác định tình thế kinh doanh trong tương lai có liên quan đặc biệt tới tình hình sản phẩm – thị trường, khả năng sinh lợi, quy mô, tốc độ đổi mới, mối quan hệ với lãnh đạo, người lao động và công việc kinh doanh”. Tuy các tác giả có các cách diễn đạt quan điểm của mình khác nhau, nhưng xét trên mục đích thống nhất của hoạch định thì ý nghĩa là tương tự nhau. Vì vậy, hoạch định chiến lược kinh doanh có thể được hiểu như sau: “Hoạch định chiến lược kinh doanh là quá trình thiết lập nhiệm vụ kinh doanh, thực hiện điều tra nghiên cứu để nhận diện các nhân tố bên trong và bên ngoài, từ đó đề ra các mục tiêu dài hạn và lựa chọn giữa những chiến lược thay thế”. Các nội dung lý luận của vấn đề nghiên cứu 1.
Nội hàm chiến lược kinh doanh và vai trò của chiến lược kinh doanh Nội hàm chiến lược kinh doanh Nội hàm của chiến lược kinh doanh được thể hiện thông qua các khía cạnh sau: Một là, chiến lược kinh doanh là sự thể hiện cách thức xây dựng vị thế cạnh tranh nhờ nhận định rõ tình thế của doanh nghiệp: Khi xây dựng chiến lược kinh doanh, doanh nghiệp cần phân tích điều kiện khách quan và chủ quan của mình. Mục đích của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 việc phân tích này thứ nhất là để tìm hiểu những cơ hội và thách thức mà điều kiện khách quan mang lại cho doanh nghiệp, thứ hai là nghiên cứu những điều kiện chủ quan của doanh nghiệp để biết những điểm mạnh điểm yếu của mình. Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp phải kết hợp tốt với những cơ hội mà điều kiện khách quan mang lại cùng với những điểm mạnh của doanh nghiệp, đồng thời phải có giải pháp khắc phục cho những thách thức và điểm yếu của doanh nghiệp. Do đó việc nghiên cứu tình thế cạnh tranh của doanh nghiệp có thể giúp đưa ra chiến lược kinh doanh đúng.
Nếu xác định không đúng vị thế cạnh tranh thì không thể nào đề ra chiến lược kinh doanh đúng. Hai là, chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp là một mô thức kinh doanh của doanh nghiệp: chiến lược kinh doanh là định hướng hoạt động của doanh nghiệp, là phương thức sự dụng các nguồn lực, là căn cứ để xử lý mọi vấn đề của doanh nghiệp. Do đó xét theo khía cạnh này, chiến lược kinh doanh là mô thức của của doanh nghiệp. Ba là, chiến lược kinh doanh là sự thể hiện quan điểm giá trị của doanh nghiệp: Chiến lược kinh doanh là sự thể hiện quan điểm giá trị, tinh thần tiến thủ, ý chí ngoan cường của người lãnh đạo doanh nghiệp, phản ánh sự đánh giá của người lãnh đạo về hoàn cảnh khác quan, điều kiện chủ quan của doanh nghiệp.
Bốn là, chiến lược kinh doanh là sự sáng tạo trong quản lý doanh nghiệp: Sự sáng tạo trong quản lý có nghĩa là doanh nghiệp căn cứ vào mục tiêu nhất định, sắp xếp, hình thành một hệ thống quản lý mới hữu hiệu, có khả năng cạnh tranh. Nếu một doanh nghiệp chỉ đơn thuần bắt chước doanh nghiệp khác thì khó có thể có sự phù hợp với doanh nghiệp mình để tạo ra sự phát triển bền vững. Do đó việc xây dựng chiến lược kinh doanh phải xuất phát từ tình hình thực tế của doanh nghiệp. Năm là, chiến lược kinh doanh là định hướng làm nền tảng cho toàn kế hoạch hành động của doanh nghiệp: do đó việc xây dựng chiến lược kinh doanh có ý nghĩa vô cùng quan trọng quyết định tính sống còn của doanh nghiệp.
Chiến lược đúng thì toàn bộ các kế hoạch hành động triển khai sẽ không bị đi chệch hướng. Và khi đã có chiến lược đúng thì toàn bộ các kế hoạch triển khai cần đi theo và ăn khớp với định hướng chiến lược đề ra. Vai trò Chiến lược kinh doanh đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp. Chiến lược kinh doanh đúng đắn sẽ tạo một hướng đi tốt cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 doanh nghiệp, chiến lược kinh doanh có thể coi như kim chỉ nam dẫn đường cho doanh nghiệp tạo lợi thế cạnh tranh thành công.